Bitwa pod Kunaksą - Polski Serwis Naukowy

Bitwa pod Kunaksą – starcie zbrojne, które miało miejsce 3 września 401 roku p.n.e. w trakcie bratobójczej wojny między królem perskim Artakserksesem II i jego bratem Cyrusem Młodszym.

Gdy po śmierci ojca Dariusza II w 404 roku p.n.e. władzę w Persji objął Artakserkses, matka (Paryzatyda) nie chciała uznać jego za Szachinszacha i nakłaniała Cyrusa do powstania. Ten się zgodził i zaczął się przygotowywać. Spisek został wykryty - Cyrusa schwytano i skazano na śmierć. Jednak, dzięki staraniom matki, wyrok zamieniono na wygnanie. W Azji Mniejszej Cyrus zebrał armię złożoną z Persów i około 13 tysięcy najemnych Greków. Składającymi się z doświadczonych weteranów wojny peloponeskiej oddziałami greckimi dowodził wódz spartański Klearchos.

Sparta (gr. Σπάρτη Sparte, Λακεδαίμων Lakedaimon, Lacedemon) – starożytne miasto oraz terytorium polis w południowej Grecji, na półwyspie Peloponez, główny ośrodek miejski Lakonii.
Iran (pers. ايران – Īrān), (w języku polskim dawniej używano także formy Persja) pełna nazwa: Islamska Republika Iranu (pers. جمهوری اسلامی ايران – Dżomhuri-je Eslâmi-je Iran) – państwo na Bliskim Wschodzie, leżące nad Morzem Kaspijskim, Zatoką Perską i Zatoką Omańską.

We wrześniu 401 roku p.n.e. armia Cyrusa dotarła w pobliże Babilonu w Mezopotamii. Pod wioską Kunaksa doszło do spotkania z siłami perskimi Artakserksesa II. Siły Cyrusa liczyły około 100 000 ludzi. Liczba żołnierzy króla perskiego oceniana jest na 00 000.

Grecy uderzyli na Persów rozbijając ich szyki i zmuszając do odwrotu. W trakcie bitwy doszło do pojedynku obu braci. Cyrus ranił Artakserksesa, lecz po chwili trafiony włócznią w twarz zginął na polu bitwy. Król nakazał odciąć głowę i prawą dłoń zabitego brata ku przestrodze wrogom.

Grecy jednak nie wiedzieli o śmierci swojego wodza i walczyli nadal rozbijając skrzydło Persów. Dopiero gdy nazajutrz dowiedzieli się o śmierci Cyrusa, zrezygnowali z dalszej walki i rozpoczęli odwrót do Grecji (zobacz: marsz dziesięciu tysięcy).

Greckie wojska najemne w starożytności to siły zbrojne, podobnie jak i w innych czasach, biorące udział w konfliktach wojennych w celu zarobkowym. Żołnierze ci rekrutowali się z szeroko rozumianego świata greckiego, czyli zarówno spośród Greków zamieszkujących Grecję kontynentalną (głównie z Arkadii i Attyki), jak również Azję Mniejszą (m.in. Jonię). Pod pojęciem greckich najemników rozumie się także siły innych nacji (np. Karyjczycy), niemniej przeważał w nich element grecki i grecka sztuka wojenna. W okresie od VII, a szczególnie od V w. p.n.e. aż do II w. p.n.e., ich rola w basenie Morza Śródziemnego znacznie wzrosła, gdyż ich miecze i włócznie były znaczącym elementem toczących się wojen i rozstrzygnięć politycznych. Epokę greckich najemników zakończyła ekspansja republiki rzymskiej, która nie korzystała z najemnych żołnierzy.
Kosa bojowa – broń biała, powstała z przekształcenia narzędzia typowo rolniczego w broń. Ze względu na jej szczególne właściwości tnące oraz długi zasięg, kosa gospodarcza doskonale nadaje się do przypadkowego użycia jako broń podręczna, lub po odpowiednim zaadaptowaniu może być użyta jako broń bojowa, tj. być przeznaczona na wyposażenie oddziałów o charakterze militarnym.

Wśród Greków walczył Ksenofont - słynny Ateńczyk na żołdzie Cyrusa, który później przeszedł na służbę Sparty.

Ustawienie wojsk

Dokładne informacje o ustawieniu wojsk dostępne są jedynie o wojskach Cyrusa i to w odniesieniu do kontyngentu Greków.

Armia Cyrusa

Prawe skrzydło, w którym zebrani zostali Grecy przylegało do brzegu rzeki Eufrat, co miało zabezpieczyć ich przed okrążeniem. Prawą część skrzydła zajął dowodzący grekami Klearchos ze swymi hoplitami, obok niego Proksenos z ciężkozbrojną piechotą, oddział peltastów (lekka piechota) i 1 000 barbarzyńskich jeźdźców. Lewą część skrzydła zajmował oddział hoplitów dowodzony przez Menona.

Anatolia (tureckie Anadolu) – kraina, należąca do Turcji, na półwyspie Azja Mniejsza (którego jest synonimem), leżąca między Morzem Czarnym a Zatoką Aleksandretty.
Artakserkses II Mnemon (Arsakes) - król perski z dynastii Achemenidów, syn i następca Dariusza IIi królowej Parysatis. Panował w latach 404–358 p.n.e.

Lewe skrzydło, które stanowiło większość wojska, zajmowały oddziały perskie pod dowództwem Arjanosa. Przed nimi podążało 20 rydwanów z kosami bojowymi.

Pośrodku armii, obok Menona znajdował się Cyrus z 600 ciężkozbrojnymi jeźdźcami, wywodzącymi się z najlepszych rodów Persji. Sam Cyrus szedł do boju z obnażoną głową, bez pancerza. Tabory pozostawiono daleko z tyło. Dobrze zaopatrzony ogromny tabor Persów i mniejszy obóz Greków.

Armia Artakserksesa II

Wojska Artakserksesa II były znacznie liczniejsze od wojsk Cyrusa. Perskim zwyczajem były pogrupowane narodowościami w kwadraty. Lewym skrzydłem naprzeciw Greków dowodził Tissafernes, który posiadał spore doświadczenie w walce z Grekami. Prawe skrzydło to wojska dwóch wodzów perskich Gobyrasa i Arbakesa. Centrum armii zajmował król Artakserkses II z 6 000 ciężkozbrojnej jazdy. Przed linią wojsk jechały wozy zaopatrzone w kosy.

Rydwan - pojazd konny, najczęściej dwukołowy zaprzężony w dwa lub cztery konie, zwykle z tyłu otwarty, znany od około XXVIII w. p.n.e. na całym Bliskim Wschodzie, i w Egipcie od około XVIII w. p.n.e. oraz w starożytnej Grecji od XII wieku p.n.e. (o czym wspomina Homer), później także w Rzymie. Mógł być zaprzężony w dwa konie - wtedy zwał się bigą, lub w cztery i wtedy nazywał się kwadrygą. Jechały nim zazwyczaj stojąc dwie osoby.
Wojny peloponeskie (V w. p.n.e.) – dwa konflikty zbrojne w starożytnej Grecji między Atenami i Spartą, w które zostały wplątane prawie wszystkie greckie państwa.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)