Bitwa pod Kunowicami - Polski Serwis Naukowy

Grenadier, muszkieter, oficer i podoficer armii rosyjskiej

Plan bitwy

Rekonstrukcja bitwy w 2009 r.

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Bitwa pod Kunowicami

Bitwa pod Kunowicami (niem. Schlacht bei Kunersdorf) w obecnym powiecie słubickim (województwo lubuskie) rozegrała się 12 sierpnia 1759 r. podczas wojny siedmioletniej, pomiędzy wojskami króla Prus Fryderyka II (48.000 żołnierzy i ok. 200 dział) a siłami sprzymierzonych wojsk austriacko-rosyjskich (41.000 żołnierzy rosyjskich i 18.500 austriackich oraz 248 dział) pod wodzą feldmarszałka Piotra Sałtykowa.

Szpada - broń biała służąca wyłącznie do kłucia, powstała w XVII wieku na zachodzie Europy w wyniku przekształcania ówczesnego rapiera (białej broni kłującej).

Cud domu brandenburskiego (niem. Mirakel des Hauses Brandenburg) - wydarzenie historyczne mające miejsce podczas wojny siedmioletniej. Określenie to nadał sam Fryderyk II: najpierw dla sytuacji, która wytworzyła się po bitwie pod Kunowicami, kiedy to koalicja antypruska nie wykorzystała swojego wielkiego zwycięstwa, umożliwiając tym samym odtworzenie pruskiej armii i kontynuowanie wojny przez Fryderyka.

Geneza

Zajęcie przez wojska rosyjskie 31 lipca Frankfurtu nad Odrą stworzyło groźbę dla Berlina. 10-11 sierpnia armia pruska przeprawiła się przez Odrę na północ od Frankfurtu w celu uderzenia w tyły armii rosyjskiej, która zajmowała pozycje na wzgórzach. 12 sierpnia dowodzący armią pruską usiłowali obejść umocnione na wzgórzach na północ i zachód od Kunowic pozycje sprzymierzonych i atakować lewe skrzydło w celu zajęcia Krowiego Jaru (niem. Mulberg). Armia pruska uderzyła także w centrum ugrupowania, jednak ten atak został odparty. Doprowadziło to wojska pruskie do ustawienia w pozycji na północ i wschód od linii zajmowanych przez sprzymierzonych. Tego typu charakterystyczne dla Fryderyka II działanie zostało skutecznie zneutralizowane przez silne umocnienia.

Marszałek polny (czasem marszałek polowy) – najwyższy stopień wojskowy w wielu armiach lądowych świata. W Wielkiej Brytanii Field Marshal, w Niemczech Feldmarschall lub Generalfeldmarschall, w Rosji Фельдмаршал.

Collegium Polonicum w Słubicach – wspólna placówka dydaktyczno-naukowa dwóch partnerskich uniwersytetów: Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (UAM) oraz Uniwersytetu Europejskiego Viadrina (EUV) we Frankfurcie nad Odrą, utworzona w 1992. Znajduje się w Słubicach.

Przebieg bitwy

Bitwę rozpoczęli Prusacy atakując flankę rosyjskich pozycji. Atak ten był udany i jeżeliby Fryderyk przerwał w tym miejscu natarcie (tak jak radził jego brat, Henryk Pruski), Kunowice mogłyby stać się kolejnym pruskim zwycięstwem. Jednak pruski wódz chciał wykorzystać początkowe powodzenie i zdecydował się kontynuować walkę wprowadzając kawalerię gen. Friedricha Wilhelma von Seydlitza. Kawaleria pruska poniosła jednak duże straty i nie osiągnęła powodzenia.

Wojna siedmioletnia (1756-1763) – wojna pomiędzy Wielką Brytanią, Prusami i Hanowerem a Francją, Austrią, Rosją, Szwecją i Saksonią. Była to pierwsza wojna o zasięgu światowym – walki toczyły się w Europie, Ameryce Północnej, Indiach i na wyspach karaibskich. W późniejszej fazie konfliktu do wojny przyłączyły się Hiszpania i Portugalia oraz starająca się początkowo zachować neutralność Holandia, której siły zostały zaatakowane w Indiach. W związku z tym wojna ta może być uznana za wojnę hegemoniczną.

Austria, Republika Austrii (Österreich ?/i, Republik Österreich ?/i) – państwo położone w Europie Środkowej, federacja dziewięciu krajów związkowych (landów).

W momencie, gdy siła pruskich ataków osłabła, do akcji weszła austriacka kawaleria (dotychczas trzymana w rezerwie). Sprawne przegrupowanie sił austriacko-rosyjskich przy aktywnym wsparciu artylerii i kontrataku piechoty rosyjskiej doprowadziło do odzyskania pozycji i odwrotu (wkrótce panicznego) piechoty pruskiej, co przerodziło się w natarcie wojsk sprzymierzonych. Paniczny odwrót sił pruskich został pogłębiony przez zdecydowany atak kawalerii sprzymierzonych. Jedynie 3.000 ludzi dotarło jako zwarty oddział do Berlina. Armia pruska była rozbita. Straciła ok. 19.000 żołnierzy i 172 działa, została rozproszona i w bezładzie wycofywała się. Sojusznicy stracili ok. 15.000 żołnierzy.

Artyleria - to jeden z podstawowych rodzajów wojsk, na uzbrojenie którego wchodzą działa (armaty, haubice, moździerze) oraz wyrzutnie rakietowe, a w przeszłości także machiny miotające. Zadaniem artylerii jest zwalczanie celów naziemnych, powietrznych i nawodnych ogniem dział i pociskami rakietowymi. Wykonując swoje zadania, artyleria służy zwykle do wsparcia innych rodzajów wojsk lub działa samodzielnie. W skład artylerii wchodzi także sprzęt i służby umożliwiające skuteczne wykonywanie zadań ogniowych: systemy kierowania ogniem, systemy rozpoznania i wykrywania celów (w tym radary artyleryjskie), służby pomiarowe i inne.

Rosja, Federacja Rosyjska (. Rosja jest największym państwem na świecie według powierzchni, jej terytorium jest większe od kontynentu: Europy, Australii i Antarktydy. Pod względem liczby ludności zajmuje 9. miejsce (po Chinach, Indiach, USA, Indonezji, Brazylii, Pakistanie, Bangladeszu i Nigerii).

Raporty z bitwy mówiły, iż w momencie załamania się pruskich linii, Fryderyk II stanął samotnie na małym wzgórzu ze szpadą wbitą przed sobą w ziemię, zdeterminowany utrzymać linię swej armii lub zginąć. W tej sytuacji kapitan kawalerii Prittwitz z 200-osobowym szwadronem, przybył na ratunek królowi i przekonał go do odwrotu. Wojska pruskie były na granicy kapitulacji.

Piechota (lub infanteria) – wojsko walczące pieszo. Dawniej przemieszczało się pieszo, dzisiaj wykorzystuje inne środki transportu. Znane i wykorzystywane od starożytności do czasów współczesnych jako jeden z podstawowych składników armii. Piechota zawsze walczyła w najbliższej odległości wroga.

Henryk Pruski, niem. Friedrich Heinrich Ludwig (ur. 18 stycznia 1726, zm. 3 sierpnia 1802) – wódz pruski i dyplomata, młodszy brat króla Fryderyka II Wielkiego. Mąż Wilhelminy von Hessen-Kassel, z która wziął ślub 25 czerwca 1752 r. Często popadał w konflikty ze swoim koronowanym bratem, a kłótnie te są dziś niemal owiane legendą.

Austria, która nie chciała wzmocnienia potęgi Rosji, nie przejawiała po bitwie aktywności, co dało Fryderykowi II możliwość zebrania swoich rozproszonych sił. Cztery dni po bitwie, większość z 26.000 rozproszonych żołnierzy odnalazła się i armia Fryderyka stanowiła już siłę 32.000 ludzi i 50 dział.

Język niemiecki – język z grupy zachodniej rodziny języków germańskich. W rzeczywistości stanowi on grupę kilku języków zachodniogermańskich, które często są określane jako języki niemieckie; standardowy język niemiecki (Standard Hochdeutsch) oparty jest na Biblii Marcina Lutra, która z kolei opiera się na języku mówionym w Górnej Saksonii i Turyngii.

Szwadron jest to pododdział pułku kawalerii będący odpowiednikiem kompanii w piechocie. Nazwy tej używa się także w odniesieniu do formacji wywodzących się z tradycji kawalerii (np. wojsk pancernych). W Wojsku Polskim stosowany do końca II wojny światowej. Ostatni szwadron kawalerii został rozwiązany w 1947 albo 1948.

Epilog

Zwycięstwo to nie zostało praktycznie w ogóle wykorzystane przez koalicję antypruską. Opieszałość wojsk, nieumiejętność koncentracji sił i środków, brak należytej koordynacji działań - charakterystyczny element krajów popierających Austrię w tej wojnie oraz ogromna strata czasu, będąca wynikiem podjęcia następnych działań na szerszą skalę, dopiero w czerwcu 1760 r. umożliwiły Fryderykowi zebranie nowych sił i dalsze prowadzenie wojny. Zdaniem filozofa z Sanssouci jego przeciwnicy popełnili po bitwie tak rażący błąd, że nazwał to nawet "cudem domu brandenburskiego" (niem. Mirakel des Hauses Brandenburg).

Piotr Siemionowicz Sałtykow hrabia 1733 (ros. Пётр Семёнович Салтыков, (ur. 1697(1698?), zm. 6 stycznia 1773 Morfino, obecnie Mytiszcze pod Moskwą) – generał-feldmarszałek 1759 rosyjski z okresu wojny siedmioletniej, dowódca m.in. w bitwie pod Kijami i Kunowicami. Syn gen. S. A Sałtykowa, krewnego carycy Anny Iwanowny ze strony matki.

Powiat słubicki – powiat w Polsce (województwo lubuskie), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Słubice. Powiat położony jest w następujących regionach fizycznogeograficznych: Pojezierze Łagowskie, Równina Torzymska, Lubuski Przełom Odry i Dolina Środkowej Odry nad rzeką Odrą. Na terenie powiatu znajdują się Park Krajobrazowy Ujście Warty i fragment Krzesińskiego Parku Krajobrazowego. Powiat graniczy z niemieckim krajem związkowym Brandenburgia.

Pamięć o bitwie

15 sierpnia 2009, z okazji 250. rocznicy bitwy pod Kunowicami, zorganizowano inscenizację tego starcia. Wzięli w nim udział rekonstruktorzy z Polski, Czech i Niemiec. Głównymi organizatorami inscenizacji były: Collegium Polonicum, Urząd Miejski w Słubicach oraz Starostwo Powiatowe w Słubicach.

Miejscowy samorząd planuje otwarcie stałej ekspozycji poświęconej historii bitwy pod Kunowicami.

Bibliografia

Werner Benecke, Kunersdorf 1759/ Kunowice 2009. Studien zu einer europäischen Legende/ studium pewnej europejskiej legendy, Logos Verlag 2010, ISBN 978-3-83252-504-0.

Johannes Burkhardt, Vom Debakel zum Mirakel. Zur friedensgeschichtlichen Einordnung des Siebenjährigen Krieges, in: Menschen und Strukturen in der Geschichte Alteuropas. Festschrift für Johannes Kunisch zur Vollendung seines 65. Lebensjahres, dargebracht von Schülern, Freunden und Kollegen, hg.v. Helmut Neuhaus / Barbara Stollberg-Rilinger (Historische Forschungen, Bd. 73), Duncker & Humblot, Berlin 2002, S. 299-318

Großer Generalstab, Kriegsgeschichtliche Abteilung II. (Hrsg.): Die Kriege Friedrichs des Großen. Dritter Teil: Der Siebenjährige Krieg 1756-1763. Band 10: Kunersdorf. Mittler, Berlin 1912.

Johann Ludwig Kriele, Ausführliche und zuverlässige historisch-militaerische Beschreibung der Schlacht von Kunersdorf und Frankfurt am 12. Aug. 1759. Mit beigefuegtem genauen Situations-Plane nebst verschiedenen Nachrichten der Schicksale Frankfurts und der umliegenden Gegend in damaliger Zeit. Maurer, Berlin 1801, (Auch Nachdruck: Rieger, Karwe bei Neuruppin 2003).

Johannes Kunisch, Das Mirakel des Hauses Brandenburg. Studien zum Verhältnis von Kabinettspolitik und Kriegführung im Zeitalter des Siebenjährigen Krieges, R. Oldenbourg Verlag, München / Wien 1978.

Mirosław Grzegorz Przeździecki, Kunersdorf 1759, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1996

Jürgen Sternberger, Das Mirakel von Brandenburg, Pro BUSINESS Verlag, Berlin 2009, ISBN 978-3-86805-413-2.

Linki zewnętrzne

Bitwa pod Kunowicami 1759-2009