Bitwa pod Mundą – starcie zbrojne, które miało miejsce 17 marca 45 p.n.e. na równinach Mundy w południowej Hiszpanii podczas wojny domowej Juliusza Cezara (49–45 p.n.e.).

Była to ostatnia bitwa w tej wojnie, toczonej przez Juliusza Cezara przeciwko konserwatywnym republikanom. Po tym zwycięstwie, i śmierci Tytusa Labienusa oraz Gnejusza Pompejusza Młodszego (starszy syn Pompejusza Wielkiego), Cezar mógł wrócić do Rzymu i rządzić jako dyktator. Zabójstwo Cezara rozpoczęło proces kończący Republikę Rzymską panowaniem siostrzeńca Juliusza Cezara – Oktawiana Augusta jako pierwszego Cesarza Rzymskiego.

Wstęp

Po klęskach w bitwach pod Farsalos oraz w bitwie pod Tapsus, wojska republikanów zostały zamknięte w Hiszpanii. W istocie, wiosną 46 p.n.e. dwa legiony w regionie Hispania Ulterior, w większości złożone z dawnych weteranów Pompejusza zaciągniętych do armii Cezara, opowiedziały się za Gnejuszem Pompejuszem (syn wielkiego Pompejusza) i wygnały prokonsula Cezara. Wkrótce dołączyły one do resztek armii Pompejusza, która została zniszczona pod Tapsus w kwietniu 46 p.n.e. Siłami tymi dowodzili bracia, synowie Pompejusza - Gnejusz Pompejusz i Sekstus Pompejusz, a wspomagał ich utalentowany wódz Tytus Labienus (jeden z najbardziej zaufanych dowódców Cezara z czasów wojen galijskich). Korzystając z miejscowych zasobów prowincji byli zdolni do wystawienia armii w sile 13 legionów (dołączone wcześniej dwa legiony weteranów, jeden dodatkowy legion złożony z obywateli rzymskich zamieszkujących Hiszpanię, a pozostałe legiony pochodziły z werbunku wśród miejscowej ludności) i przejęli kontrolę nad niemal całym regionem Hispania Ulterior, włączając w to ważne dla Rzymu kolonie Italica i Corduba (stolica prowincji). Wodzowie Cezara Kwintus Fabiusz Maksimus oraz Kwintus Pediusz nie zaryzykowali bitwy i pozostali w obozie w Oculbo, ponad 50 kilometrów na wschód od Corduby, domagając się w tym czasie pomocy od Cezara.

Dlatego Juliusz Cezar był zmuszony ruszyć z Rzymu do Hiszpanii by rozprawić się z Pompejuszami. Wziął ze sobą dwa legiony zaufanych weteranów (Legio X Equestris i Legio V Alaudae) oraz kilka nowych legionów (wśród nich Legio III Gallica oraz Legio VI Ferrata), jednak przeważnie zmuszony został polegać na rekrutach znajdujących się już w Hiszpanii. Cezar przebył trasę z Rzymu do Obulco (niemal 2500 km) w czasie krótszym od miesiąca, przybywając na miejsce w grudniu (natychmiast napisał krótki poemat Iter, opisujący tą podróż). Cezar wezwał swego siostrzeńca Oktawiana by dołączył do niego, ten jednak z powodów zdrowotnych mógł do niego dotrzeć dopiero po zakończeniu kampanii. Dzięki niespodziewanemu przybyciu Cezar mógł uwolnić od oblężenie twierdzę Ulipia (miasto to pozostało mu wierne i było bez powodzenia oblegane przez Gnejusza Pompejusza), jednak nie udało mu się wziąć Corduby, której bronił Sekstus Pompejusz. Za radą Labienusa Gnejusz Pompejusz zdecydował się unikać bitwy w otwartym polu i Cezar został zmuszony do prowadzenia zimowej kampanii, co związane było z koniecznością dodatkowego zaopatrzenia armii w żywność oraz odpowiednią odzież. Po krótkim oblężeniu Cezar wziął ufortyfikowane miasto Ategua. Cios ten okazał się dla pompejańskiej armii ciosem decydującym - w ogromnym stopniu podważającym pewność i morale żołnierzy. Zaczęły się dezercje wśród żołnierzy wywodzących się z miejscowej ludności, którzy zaczęli uciekać do wojsk Cezara. Dnia 7 marca doszło do zwycięskiej dla Cezara potyczki w pobliżu miejscowości Soricaria. Wobec faktu, że nawet obywatele rzymscy zaczęli się wahać w swej wierności i okazywali coraz większą skłonność do opuszczenia armii Gnejusza Pompejusza, ten zdecydował się porzucić stosowaną dotąd taktykę opóźniania i rozstrzygnąć wszystko w decydującej bitwie.