Bitwa pod Novarą - 1513 - Polski Serwis Naukowy

Bitwa pod Novarą miała miejsce 6 czerwca 1513 roku podczas wojny włoskiej 1510-1514.

Pomimo, że Francuzi w poprzednim roku wygrali bitwę pod Rawenną, już miesiąc po zwycięskiej bitwie wojska króla Francji Ludwika XII zostały wyparte z Mediolanu przez siły koalicji nazywanej Świętą Ligą.

W roku 1513 francusko-wenecka armia w sile 12 000 żołnierzy (w tym 6000 lancknechtów, 4000 innej piechoty, głównie gaskońskiej, 2000 jazdy i artyleria), dowodzona przez Ludwika Trémoille, oblegała Novarę bronioną przez wspierających księcia Mediolanu Szwajcarów, którzy sami mieli nadzieję na korzyści terytorialne kosztem księstwa Mediolanu. Znajdująca się około 40 kilometrów od Mediolanu Novara była drugim pod względem wielkości miastem księstwa. Na wieść o zbliżającej się odsieczy wódz francuski przerwał oblężenie i wyszedł naprzeciw zbliżającego się nieprzyjaciela. Nie przypuszczając, by wojska szwajcarskie nadeszły zbyt szybko, spokojnie rozstawiał swe wojska. Tabor armii stanął za miasteczkiem Trecate, natomiast w samym miasteczku zatrzymał się naczelny wódz Ludwik Trémoille wraz z całą jazdą.Na lewo od zabudowań miasta stanęła piechota gaskońska, natomiast lancknechci wraz z artylerią znaleźli się na błoniach. Armia szwajcarska, licząca 8000 szwajcarskiej piechoty, 200 mediolańskiej jazdy i 8 dział, zaatakowała 6 czerwca jeszcze przed świtem, co zaskoczyło Francuzów. Szwajcarzy utworzyli trzy czworoboki. Jeden z nich doszedł aż za Trecate i zdobył francuski tabor. Drugi rozbił w trakcie formowania gaskońską piechotę. Trzeci natomiast uderzył na lancknechtów. Niemieccy lancknechci, będący najemnikami we francuskiej służbie, uzbrojeni podobnie jak Szwajcarzy w długie piki, zdążyli sformować się w potężne czworoboki, a Francuzi zdążyli również ustawić swą artylerię. Pomimo tego szwajcarska nawałnica, uderzająca z różnych kierunków wokół francuskiego obozu, zdobyła francuskie działa, wyparła regimenty lancknechtów i zniszczyła ich czworoboki. Decydująca broń francuskiej armii jaką była ciężka kawaleria, stojąc wśród zabudowań miasteczka, nie zdołała się rozwinąć i nie odegrała w bitwie większej roli. Trémoille wycofał się z nią za Alpy.

Landsknecht (także lancknecht — zobacz niżej: etymologia) – żołnierz zaciężnych formacji piechoty z końca XV i z XVI wieku, wzorowanych na oddziałach zaciężnych Szwajcarów zbrojnych w piki. Oddziały landsknechtów wywodziły się z krajów niemieckojęzycznych, jednak służyły w rozmaitych armiach w Europie.

Republika Wenecka (wł. Serenissima Repubblica di Venezia) – północnowłoska republika kupiecka istniejąca od VIII wieku do 1797. Najdłużej nieprzerwanie istniejące państwo o ustroju republikańskim w historii. W średniowieczu jedna z największych potęg handlowych i politycznych w basenie Morza Śródziemnego.

W tej niezwykle krwawej batalii po stronie francuskiej było aż 6000 zabitych lub rannych. Szwajcarzy stracili 1500 zabitych i rannych, przy czym większość strat spowodowała francuska artyleria bijąca w idących do ataku piechurów szwajcarskich, którzy potem zrewanżowali się i zdobyli 22 francuskie działa. Po bitwie Szwajcarzy zamordowali setki wziętych do niewoli niemieckich najemników służących we francuskiej armii.

Ludwik XII (urodzony 27 czerwca 1462 w Château de Blois, zmarł 1 stycznia 1515 w Paryżu), książę Orleanu, później w latach 1498-1515 król Francji. Był wnukiem księcia Ludwika Orleańskiego (synem Karola Orleańskiego), i prawnukiem Karola V, z dynastii Walezjuszów.

Wojny włoskie - seria konfliktów zbrojnych toczonych w latach 1494-1559, z udziałem Francji, Hiszpanii, niemieckiego rodu Habsburgów, Państwa Kościelnego, Wenecji i licznych drobnych państewek włoskich; czasem w te wojny angażowały się również inne państwa - Anglia, Szkocja, Szwajcaria czy nawet Imperium osmańskie. Bezpośrednią przyczyną ich wybuchu były francuskie roszczenia do sukcesji w Królestwie Neapolu i Księstwie Mediolanu. Andrzej Wyczański stwierdził, że można wyróżnić dwie fazy wojen włoskich: w pierwszej, trwającej od roku 1494 do 1516, celem wojen było podporządkowanie sobie przez zachodnioeuropejskie mocarstwa całości lub części Półwyspu Apenińskiego. W drugiej fazie, trwającej od roku 1521 do 1559, Włochy były już tylko jednym z teatrów działań wojennych, a przyczyną wojen była przede wszystkim rywalizacja o hegemonię w zachodniej Europie, tocząca się między Habsburgami, którzy za panowania Karola V skupili w swych rękach trony Hiszpanii, Neapolu, Sycylii, Niderlandów i Austrii oraz koronę cesarską Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego, a Francją, okrążoną teraz przez posiadłości habsburskie. Największym ze starć jest bitwa pod Pawią w 1525, w Lombardii, w której to wojska Karola V pokonały armię francuską, biorąc do niewoli króla Francji Franciszka I. Ten jednak łamiąc późniejszy (kapitulancki) traktat pokojowy, wymknął się Hiszpanom z rąk. Wojny Włoskie zakończono ze względu na bankructwo Hiszpanii oraz początek wstrząsów religijnych we Francji (hugenoci), pokojem w Cateau-Cambrésis w Niderlandach. Znaczącym elementem tych wojen są często się zmieniające koalicje, które zawierali często niedawni wrogowie przeciw niedawnym sojusznikom.

Z powodu braku kawalerii Szwajcarzy nie byli zdolni do pościgu za pobitym nieprzyjacielem, jednak niektóre oddziały szły za wycofującymi się Francuzami aż do Dijon.

Klęska armii francuskiej zmusiła Ludwika XII do wycofania się z Mediolanu, a w następstwie tego z Włoch, doprowadzając do tymczasowej restauracji obecnego podczas bitwy księcia Maksymiliana Sforzy, którego powszechnie uważano za szwajcarską marionetkę. Cała jego władza nad księstwem Mediolanu istniała tylko dzięki poparciu szwajcarskich sprzymierzeńców, którzy byli jedyną militarną siłą w księstwie.

Literatura

David Eggenberger A Dictionary of Battles (New York: Thomas Y. Crowell, 1967), strona 313

Mała Encyklopedia Wojskowa, 1967, Wydanie I

Przypisy

według innych źródeł Francuzi mieli 1200 jazdy i około 20 000 lancknechtów, piechoty gaskońskiej i innej
niektóre źródła mówią, że Szwajcarów było 10 000 lub 13 000
inne źródła mówią 5000, a inne aż o 10 000