Bitwa pod Ocañą - Polski Serwis Naukowy

Bitwie pod Ocañą – starcie zbrojne, które miało miejsce 19 listopada 1809 roku. Wojska francuskie dowodzone przez marszałka Nicolasa Soulta i króla Józefa Bonaparte odniosły swe największe zwycięstwo w czasie wojny w Hiszpanii. Generał Juan de Arizagua, dowódca hiszpański stracił ponad 20 000 zabitych, rannych, wziętych do niewoli i zaginionych (w większości dezerterów), głównie dzięki znakomitemu wykorzystaniu przez Soulta zalet polskiej i francuskiej lekkiej kawalerii.

Malaga - prowincja w Hiszpanii, w Andaluzji, mająca stolicę w mieście o tej samej nazwie. Graniczy z prowincjami: Kadyks, Sewilla, Kordoba i Grenada oraz z Morzem Śródziemnym.
Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Historyk wojen napoleońskich William Napier pisał: "Hiszpanie nadciągali kłusem; Sebastiani kazał Parisowi, by z pułkiem lekkiej kawalerii i polskimi lansjerami spadł na prawą flankę zbliżających się szwadronów, co zostało wykonane z wielkim animuszem, szczególnie przez Polaków i poważnie pomieszało wysiłki hiszpańskiego generała, starającego się uleczyć sytuację powstałą na zaatakowanym skrzydle".

Badajoz, miasto w zachodniej Hiszpanii, w regionie Estremadura, stolica prowincji Badajoz - około 149 tys. mieszkańców 2006 . Położone nad rzeką Gwadiana, w pobliżu granicy z Portugalią. Ośrodek usługowy, handlowy i przemysłowy rolniczego regionu.
Édouard Adolphe Casimir Joseph Mortier (ur. 13 lutego 1768 w Le Cateau-Cambrésis, zm. 28 lipca 1835 w Paryżu) – książę Treviso, generał francuski, marszałek Francji za Napoleona I.

Strategiczne konsekwencje przegranej były nie do naprawienia, bowiem w ciągu kilku godzin wyeliminowane zostały jedyne siły zdolne do obrony południowej Hiszpanii; cały ten obszar został podbity w czasie zimowej kampanii w Andaluzji.

Ruchy armii hiszpańskiej

Jesienią 1809 roku Hiszpanie postanowili uderzyć w kierunku Madrytu z dwóch stron jednocześnie. Dla Francuzów niejakim zaskoczeniem był atak z południa. W dniu 9 listopada południowa armia znalazła się w odległości 50 kilometrów od stolicy, a na jej drodze stało zaledwie 7 000 Francuzów. Tu nagle Arizagua zawahał się i utknął w miejscu na przeciąg trzech dni. Następnie podjął ponownie marsz na Madryt, ale wpadł na dwie francuskie dywizje i cofnął się. Kilka dni bezowocnych marszów i kontrmarszów doprowadziło do tego, że zaniepokojeni nie na żarty Francuzi zdążyli skoncentrować swe wojska i ruszyć naprzeciw.

Horace François Bastien Sébastiani (ur. 17 listopada 1772 w Porta na Korsyce, zm. 20 lipca 1851 w Paryżu) – francuski wojskowy, dyplomata i polityk; generał dywizji, marszałek Francji, par Francji, piastował również urząd ministra spraw zagranicznych Francji (od 17 listopada 1830 do 11 października 1832).
Józef Bonaparte, fr. Joseph Bonaparte, wł. Giuseppe Napoleone Buonaparte, hiszp. José I de España, (ur. 7 stycznia 1768 w Corte, zm. 28 lipca 1844 we Florencji) – król Neapolu w latach 1806–1808 i Hiszpanii w latach 1808-1813. Najstarszy syn Carla Marii Buonaparte i Marii Letycji Ramolino. Starszy brat cesarza Francuzów Napoleona I, króla Holandii Ludwika i króla Westfalii Hieronima.

Siły przeciwników

Arizagua miał do dyspozycji 51 000 ludzi w ośmiu dywizjach piechoty i czterech kawalerii; 60 dział obsługiwało 1 500 artylerzystów. Inni autorzy twierdzą, że siły hiszpańskie wynosiły 60 000 lub 56 500 ludzi.

Hiszpańska piechota składała się z 9-batalionowej dywizji gen. L. Lacy'ego (7 700), również 9-bat. gen. Gaspara Vigodeta (7 100), 8-bat. gen. P. Girona (5 200), 8-bat. gen. F. Castejona (6 400), 7-bat. gen. N. Zeraina (5 900), 6-bat. gen. N. Jacome'go + 9 batalionów z Badajoz, Jaen, Alpujarras, Sewilli, prowincji Malaga, Écija i Estremadura (7 600). Do tego dochodziły dywizje generałów Francisca Coponsa (5 100) i Vanguarda (6 000).

Nicolas Jean de Dieu Soult, książę Dalmacji (ur. 29 marca 1769 w Saint-Amans-Soult, Francja - zm. 26 listopada 1851 w Saint-Amans-Soult, Francja, marszałek napoleoński, najwyższy marszałek Francji, polityk francuski.
9 Pułk Piechoty Księstwa Warszawskiego - (wcześniej jako 1 pułk piechoty Legii Poznańskiej) polski pułk piechoty okresu Księstwa Warszawskiego, sformowany w 1806 w Gnieźnie.

Dowódca kawalerii hiszpańskiej Manuel Freire miał pod sobą 5800 szabel w czterech dywizjach: Juana Bernuy'ego (pierwsza), Jose Rivasa (druga), Miguela Marcha (trzecia) i V. Osorio (czwarta).

Józef Bonaparte dowodził armią francuską tylko nominalnie. Rzeczywistym dowódcą 24 000 piechoty, 5 000 kawalerii, 1 500 artylerzystów z 50 działami był marszałek Nicolas Soult. Dwa korpusy armijne, trzy dywizje kawalerii i rezerwa stanowiły serce armii:

IV Korpus Sébastianiego w składzie:

Marian Włodzimierz Kukiel (ur. 15 maja 1885 w Dąbrowie Tarnowskiej, zm. 15 sierpnia 1973 w Mabledon) – polski dowódca wojskowy, generał dywizji Wojska Polskiego, historyk wojskowości, działacz społeczny, polityk.
W Bitwie pod Alba de Tormes, stoczonej 26 listopada 1809 roku, korpus francuski dowodzony przez gen-mjr. Jeana Marchanda rozbił hiszpańską armię gen-por. diuka del Parque.

Dywizja Levala: 2-bat. pułki Holenderski, 2. Nassau, Badeński, Hesse-Darmstadzki i Erbprinz + 1 batalion z Frankfurtu. Dywizja Werlé'go: 2-bat. pułki 4., 7. i 9. Księstwa Warszawskiego. 5 baterii artylerii. 3. pułk huzarów holenderskich i Pułk Lansjerów Nadwiślańskich.

V Korpus Mortiera w składzie:

Andaluzja (hiszp. Andalucía, z arab. Al-Andalus, pierwotnie od plemienia Wandalów) - najludniejsza i druga pod względem powierzchni wspólnota autonomiczna położona w południowej Hiszpanii, obejmuje większą część regionu historycznego o tej samej nazwie oraz pasmo górskie na północy Sierra Morena. Graniczy na północy z Estremadurą i Kastylią-La Manchą, na wschodzie Murcją, a na zachodzie z Portugalią. Jest to region rolniczo-przemysłowy, z rozwiniętym górnictwem, uprawami oliwek, bawełny, dębu korkowego, cytrusów, palm daktylowych.
Wojny napoleońskie w Hiszpanii i Portugalii wybuchły wkrótce po zawarciu trójprzymierza Wielkiej Brytanii z Hiszpanią i Portugalią przeciw Francji. Toczyły się na Półwyspie Iberyjskim w czasie wojen napoleońskich. Konflikt zapoczątkowała okupacja Portugalii przez armię francuską w roku 1807 i Hiszpanii w 1808; trwał on aż do pokonania Napoleona w roku 1814.

Dywizja Girarda: 3-bat. pułki 17. Lekki, 40., 64., 88. Liniowe, 4-bat. 34. Liniowy. Dywizja Gazana: 3-bat. pułki 21. i 28. Lekkie, 100. i 103. Liniowe. 5 baterii artylerii.

Kawaleria i rezerwa w składzie:

Dywizja Milhauda: 5., 12., 16., 20., 21. pułki dragonów. Dywizja Parisa: 10. i 26. pułki szaserów, Lekkokonny Westfalski Pułk Kawalerii Lekkiej. Dywizja Beauregarda: pułki 10, huzarów, 21. szaserów, 13. i 22. dragonów. Kawaleria Gwardii Królewskiej: pułki Królewskich Szaserów Hiszpańskich i 27. szaserów. Główna rezerwa Dessollesa: 4 bat. Gwardii, 51. i 55. pułki liniowe, brygada Reya: pułku 12. Lekki, 43. Liniowy.

V Korpus Wielkiej Armii – jeden z korpusów Wielkiej Armii I Cesarstwa Francuskiego utworzony w 1805, zwany czasem w literaturze "Korpusem polskim" (w 1812 Armia Księstwa Warszawskiego stała się trzonem odtwarzanego korpusu). Z woli Napoleona pierwszym dowódcą V Korpusu Wielkiej Armii został marszałek Jean Lannes.
Huzarzy (od Huzar węg. huszár – rozbójnik, najprawdopodobniej pochodzące od łac. cursarius korsarz) – węgierska lekkozbrojna jazda powstała w XV wieku. Pierwowzorem byli racowie, którzy po odrzuceniu kopii, tarcz i pozostałego uzbrojenia ochronnego przekształcili się w huzarów.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)