Bitwa pod Pruską Iławą (niem. Preussisch Eylau, dzisiejszy Bagrationowsk w obwodzie kaliningradzkim w Rosji) – bitwa stoczona w dniach 7–8 lutego 1807 r. pomiędzy Wielką Armią francuską pod dowództwem Napoleona Bonaparte a połączonymi armiami Rosji i Prus pod dowództwem generała Bennigsena. Bitwa ta była częścią kampanii przeciw IV Koalicji Antyfrancuskiej. Sama bitwa toczyła się w zawiejach śnieżnych i kilkustopniowym mrozie, a podczas jej trwania miały miejsce jedne z największych szarż kawalerii w historii wojen. Była to jedna z najkrwawszych bitew epoki napoleońskiej. Zakończyła się taktycznym nierozstrzygnięciem i odwrotem wojsk rosyjsko-pruskich.

Po jej zakończeniu żołnierze francuscy nie krzyczeli, jak to normalnie mieli w zwyczaju, "Vive l'Empereur" (Niech żyje Cesarz), lecz "Vive le Paix" (Niech żyje Pokój).

Przyczyny

Podczas wojny z IV Koalicją Antyfrancuską Napoleon po bitwie pod Pułtuskiem rozlokował swoje wojska na łożach zimowych, jednak zwiadowcy donieśli mu o reorganizacji armii rosyjskiej i jej przygotowaniach do ofensywy, co stało się bezpośrednią przyczyną bitwy. Wojska rosyjsko-pruskie posuwały się w kierunku Wielkiej Armii starając się odciąć jej części rozlokowane w różnych miejscowościach i rozbić je pojedynczo. Jednak plan ten nie udał się, gdyż ofensywa ta została w porę wykryta i doszło do mobilizacji wojsk francuskich. W międzyczasie w ręce rosyjskie dostał się kurier francuski, który miał ze sobą dane dotyczące rozlokowania i wielkości wojsk napoleońskich. Generał Bennigsen zdał sobie w tym momencie sprawę, że ma przed sobą połączone i o ponad ¼ większe siły niż te, które sam miał do dyspozycji, i co za tym idzie zarządził generalny odwrót i marsz dniami i nocami, który jednak nie doprowadził do zgubienia pościgu. Jego wojsko stanęło przed widmem zupełnego wyczerpania, dlatego postanowił przyjąć bitwę pod Pruską Iławą, co dawało mu czas na zorganizowanie obrony oraz połączenie wszystkich swoich sił. Przejęcie drugiego francuskiego kuriera miało z kolei decydujący wpływ na przebieg bitwy. Kurier ten miał poinformować I korpus Bernadotte'a i 4 dywizję dragonów Lahoussaye'a, że został zmieniony kierunek marszu Wielkiej Armii i co za tym idzie siły te podążały w złym kierunku, z czasem wychodząc poza zasięg działań operacyjnych, czyli ponad 150 km od miejsca bitwy.

Przed bitwą

Bitwa pod Pruską Iławą. Gaspard Gobaut. 1850

Bagration cofając się przed naciskającymi go Francuzami doszedł do wyniosłości Ziegelhof na południowy zachód, od Pruskiej Iławy – między Grunhofchen a Waschkeitersee oraz kompleksem leśnym osłaniającym drogę z Landsberg. Bennigsen, chcąc zyskać na czasie, by zebrać całość wojsk oraz ciężką artylerię, która szła okrężną drogą, podesłał Bagrationowi tę część jazdy, która jeszcze była w marszu tj. pułk dragonów petersburskich i pułk ułanów litewskich, a potem jeszcze pułki: leibkirasjerów, dragonów ingermanlandzkich i kargopolskich. Po nich nadeszło jeszcze parę pułków 8. dywizji. Wzniesienia między Torfbruch a jeziorem Tenknittersee obsadziła konna bateria Jermołowa. Za nią w dwóch liniach piechota Markowa: pułki muszkieterów pskowskich i sofijskich w pierwszej, pułk grenadierów w drugiej linii – na skraju zamarzniętego Tenknittersee. Lewe skrzydło utworzyła część 1. pułku jegrów, reszta została rozrzucona w cienkiej linii przed frontem całej pozycji. Jeden pułk muszkieterów obsadził wzgórza za Tenknittersee. Przybyłe pułki 8. dywizji zajęły pozycje za Torfbruch opierając się skrzydłami o drogi z Landsberg i Heilsberg. Przed ich frontem ustawiono 14 dział. Skrzydła zabezpieczyła jazda – na samym skraju, nieopodal Strochnest, 10 szwadronów; 30 szwadronów między Freiheit a Tenknittersee, 25 szwadronów na drodze do Heilsberg – między Wascheitersee a Langesee. Generał Barclay de Tolly obsadził podległymi mu wojskami samą Pruską Iławę. Leżący na południowy wschód od miasta ogrodzony płotem wraz z kościołem cmentarz, umiejscowiony na wyniosłym wzgórzu, został oszańcowany i obsadzony artylerią i piechotą. Na skrzyżowaniu ulic Ladsbreskiej z Kreutzburską stanęły 2 działa, a niewielki oddział przy Forst Amt.

Skład wojsk

Wojska francuskie składały się z (83 631 ludzi, przy czym w bitwie wzięło udział ok. 65 000):

Wojska rosyjsko-pruskie: