Bitwa pod Pydną - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy bitwy III wojny Rzymu z Macedonią w roku 168 p.n.e.. Zapoznaj się również z: Bitwa pod Pydną (148 p.n.e.).

Bitwa pod Pydną – starcie zbrojne, które miało miejsce 22 czerwca 168 p.n.e. pomiędzy armią rzymską pod wodzą Emiliusza Paulusa a Macedończykami.

Gladius (łac., plur. gladii – miecz) jest to krótki miecz rzymski. Jego żelazna głownia była obosieczna z ością przez środek i delikatnie oraz łagodnie zarysowanym szczytem. Rękojeść, często o kwadratowym lub ośmiokątnym przekroju, posiadała kulistą (popularny kształt obok owalnych i innych) głowicę z drewna lub kości (zdarzały się nawet kamienne czy okładzinami metalowymi), z mało wydatnym pudełkowatym jelcem.

Aleksander Krawczuk (ur. 7 czerwca 1922 w Krakowie) – polski historyk starożytności i eseista, profesor UJ, były minister kultury, poseł na Sejm I i II kadencji.

Podstawową formacją armii macedońskiej była falanga, tworzona przez uzbrojonych w długie, 7-metrowe włócznie, miecze i niewielkie tarcze żołnierzy, walczących w zwartym, ciasnym szyku. Atakujące frontalnie oddziały falangistów siały postrach w całym świecie hellenistycznym.

Centuria (łac.) - początkowo była najmniejszą jednostką taktyczną legionu, armii rzymskiej. Liczyła początkowo stu piechurów (stąd nazwa) działających pod wodzą centuriona (łac. centurio). W IV wieku p.n.e. utworzono nową jednostkę taktyczną złożoną z dwóch centurii - manipuł. Z czasem centurie principii i hastati zmniejszono do 60 żołnierzy, a centurie triarii do 30 żołnierzy. Centuria podzielona została na dziesiątki (łac. contubernium). Na skutek reform wojskowych Mariusza etatowa liczebność centurii podniesiona została do 100 żołnierzy (nadal dwie centure tworzyły manipuł). W czasach cesarstwa kohorta legionowa składała się z 6 centurii po 80 żołnierzy każda (tworzących 3 manipuły po 160 żołnierzy). Natomiast samodzielne kohorty tysięczne dzieliły się na 10 centurii, a kohorty pięćsetne - na 6 centurii.

Oszczep – prehistoryczna broń miotana mająca postać prostego, wydłużonego pręta drewnianego, którego koniec był zaostrzony przez ociosywanie i opalany ogniem w celu zwiększenia twardości. Była to broń drzewcowa służąca głównie do rzucania. Oszczep towarzyszył człowiekowi praktycznie od samego początku tzn. odtąd kiedy nauczył się wyrabiać narzędzia, służył głównie do polowań na dzikie zwierzęta. Później ta broń była wyposażona w wielki liściowaty grot z poprzeczką zapobiegającą zbyt głębokiemu wbiciu się w ciało. Obecnie broń sportowa.

Rzymianie stawiali na doskonale zorganizowane, złożone z licznych, dobrze współpracujących pododdziałów (centurii, manipułów) legiony. W przeciwieństwie do Macedończyków większość legionistów (principes i hastati) była ciężko uzbrojona w oszczepy (pilum) do miotania i krótkie miecze. Rzymianie nosili też większe od Macedończyków, owalne tarcze. Biedniejsi, lekko uzbrojeni żołnierze (velites) stanowili wsparcie podstawowych linii legionów, a ich zadaniem było prowokowanie wroga do walki (najczęściej przez ostrzał z broni dystansowych - proc). Żołnierze najstarsi (triarii) nie byli uzbrojeni w oszczepy, mieli za to dłuższe włócznie i walczyli w sposób podobny do greckiej falangi. Rzymscy dowódcy liczyli na olbrzymią manewrowość i dyscyplinę swoich podwładnych.

Velites – (łac. żołnierz lekkozbrojny, l. poj. veles) – w rzymskim legionie republikańskim piechota lekkozbrojna, prowadząca działania przed linią manipułów.

Falanga (gr. φάλαγξ phalanks, dopełniacz φάλαγγος phalangos) – zwarty oddział bojowy greckiej, a potem macedońskiej i hellenistycznej piechoty. Powstała w VII w. p.n.e.

Emiliusz Paulus zmusił Macedończyków do walki w trudnym terenie. Na początku bitwy falanga macedońska uderzyła frontalnie na legiony, długie włócznie falangistów wbiły się w tarcze Rzymian i obydwie armie – szczepione – stały się przez pewien czas niezdolne do manewru. Jednakże nierówności terenu oraz ostrzał z linii rzymskich spowodowały powstanie wyrw w zwartym szyku Macedończyków. Rzymianie wprowadzali w nie natychmiast swoje pododdziały, poszerzając je i "skracając dystans". W ten sposób falanga – nie mogąc atakować długimi włóczniami – stała się bezbronna wobec Rzymian. Rozpoczęła się rzeź.

Manipuł (łac. manipulus (od "manus" – ręka, nazwa pochodzi od znaku bojowego jednostki którym najczęściej była ręka) – jednostka taktyczna armii rzymskiej, składała się z dwóch centurii.

Armia rzymska – armia starożytnego Rzymu. Siły zbrojne, które pozwoliły mu zdobyć, a potem utrzymać dominację w świecie antycznym. Taką rolę spełniała w republice, podczas patrycjatu oraz w okresie cesarstwa.

Rzymianie zabili w ciągu godziny 20 000 Macedończyków przy stosunkowo niewielkich startach własnych (około 1 000 legionistów). Wojska rzymskie wygrały bitwę, jak i całą wojnę – trzecią z kolei. Skutkiem bitwy pod Pydną było podporządkowanie Macedonii Rzymowi.

Mimo to falanga nie zniknęła z historii wojen aż do XVI w. - stosowali ją Anglosasi, Wikingowie, Normanowie i piechota krajów muzułmańskich (Ajjubidzi czy piechota Timurydów - ci ostatni nadal stosowali sarissy).

Przypisy

Praca zbiorowa pod redakcja Aleksandra Krawczuka, 2005, Wielka Historia Świata Tom 3 Świat okresu cywilizacji klasycznych, str. 278, Oficyna Wydawnicza FOGRA, ISBN 83-85719-84-9.
Mark Harrison, Anglo-Saxon Thegn AD 449–1066, wyd. Osprey November 1993; 64 pages; ISBN 9781855323490
Andrzej Michałek, Słowianie. Słowianie Wschodni (2005)
Ian Heath, The Vikings, wyd. Osprey, May 1985; 64 pages; ISBN 9780850455656
A.Michałek, Wyprawy Krzyżowe, Armie Ludów Tureckich 2003

Zobacz też

bitwa pod Kynoskefalaj (197 p.n.e.)

słynne bitwy