Bitwa pod Qala-i-Jangi - Polski Serwis Naukowy

Bitwa o Fort Qala-e-Jangi miała miejsce w roku 2001 w trakcie wojny w Afganistanie.

25 listopada 2001 doszło do buntu ponad 500 więźniów talibskich w forcie Qala-e-Jangi. W dniu, w którym 100 żołnierzy generała Raszida Dostuma rozpoczęło przeszukiwanie więźniów na głównym dziedzińcu fortu, nastąpił atak osadzonych na żołnierzy Dostuma. W ataku tym zabito 40 Afgańczyków oraz funkcjonariusza CIA Johnny Michaela Spanna i szefa wywiadu gen. Dostuma Sayeda Kamila. Drugi z Amerykanów, któremu udało się uciec zawiadomił przy pomocy telefonu satelitarnego Siły Specjalne Stanów Zjednoczonych w Mazar-e Szarif. Tymczasem jeńcy przejmując broń i amunicję (m.in. granatniki przeciwpancerne i moździerze) toczyli walkę z żołnierzami Dostuma ukrytymi na dachu głównego budynku i przy murze północnym. Fort został też ostrzelany przez dwa afgańskie czołgi T-55.

Afganistan, Islamska Republika Afganistanu (dari افغانستان, trl. Afghānestān, trb. Afghanestan; جمهوری اسلامی افغانستان, trl. Dawlat-e Eslāmī-ye Afghānestān, trb. Daulat-e Eslami-je Afghanestan; paszto افغانستان, trl. Afghānistān, trb. Afghanistan; د افغانستان اسلامي جمهوریت, trl. Də Afghānistān Islāmī Dawlat, trb. Dy Afghanestan Eslami Daulat) – śródlądowe państwo położone w Azji Środkowej.

Central Intelligence Agency, CIA (pol. Centralna Agencja Wywiadowcza) – rządowa agencja służby wywiadowczej USA, zajmująca się pozyskiwaniem i analizą informacji o zagranicznych rządach, korporacjach i osobach indywidualnych oraz opracowywaniem, na podstawie tych informacji, raportów dla instytucji rządowych USA. Agencja organizowała także operacje, których celem była interwencja w wewnętrzne sprawy wybranych państw, od propagandy po wspieranie oddziałów paramilitarnych. Jednym z wielu przykładów takich interwencji jest udział w organizacji zamachu stanu w Iranie w 1951 (Operacja Ajax).

Obelisk upamiętniający Michalea Spanna w pobliżu twierdzy

O godzinie 14 do fortu dotarło kilkunastu żołnierzy Sił Specjalnych, którzy zajmując pozycję w wieżach na dachu budynku, kierowali wsparciem lotniczym. Po godzinie 16 rozpoczął się pierwszy atak lotnictwa przeciwko Talibom skoncentrowanym na południowym dziedzińcu. Rankiem 26 listopada, Talibowie kontrolowali połowę obszaru długiej na 500 m twierdzy. Około godz. 11 jedna z bomb GBU 32 trafiła omyłkowo w pobliże jednego z czołgów T-55, przywracając go i zabijając jego załogę. Rannych był też kilku żołnierzy amerykańskich i brytyjskich, których ewakuowano. Tego dnia Amerykanie utracili 5 a Brytyjczycy 4 rannych. Straty afgańskie wyniosły 30 zabitych i 50 rannych.

Joint Direct Attack Munition - (ang. wspólna broń ataku bezpośredniego) w skrócie (JDAM) jest zestawem ogonowym dołączanym do standardowych bomb ogólnego przeznaczenia lub penetrujących, zamieniających je z broni niekierowanej na naprowadzaną, działającą w każdych warunkach pogodowych. Poza zestawem ogonowym z powierzchniami sterowymi zawiera również układy naprowadzania inercyjnego (INS) i odbiornik GPS. Zadaniem systemu jest zwiększenie celności standardowych niekierowanych bomb lotniczych bez względu na warunki pogodowe. System JDAM jest wspólnym programem Sił Powietrznych i Marynarki Stanów Zjednoczonych (stąd w nazwie joint - wspólny).

Brytyjczycy – obecnie przede wszystkim ogół obywateli, ewentualnie mieszkańców Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. British citizens). Według spisu powszechnego z 2001 roku grupa ta obejmowała 58 789 194 osoby, z czego w Anglii zamieszkiwało 49 138 831 osób (83,6%), w Szkocji – 5 062 011 osób (8,6%), w Walii – 2 903 085 osób (4,9%), zaś w Irlandii Północnej – 1 685 267 osób (2,9%).

Rankiem 27 listopada w wyniku trwającego kilka godzin ostrzału AC-130 eksplodował arsenał Talibów. Rozpoczęły się przygotowania do szturmu na południowy dziedziniec. 19 Amerykanów zajęło stanowiska na dachu wartowni na murze wschodnim. Afgańczycy Dostuma stanęli przy murze południowym za fortem oraz przy murze wewnętrznym. Po zaciętej walce ok. 12.30 żołnierze afgańscy opanowali mur południowy i zachodni kraniec dziedzińca. W tym momencie wielu żołnierzy Dostuma nie kontynuowało walki, zajmując się plądrowaniem ciał zabitych Talibów. Następnie czołg T-55 rozpoczął ostrzał pozycji Talibów w stajni wzdłuż murów. Po południu bitwa o Fort była zakończona.

Talibowie (paszto طالبان Taliban z arab. طالب, ṭālib – student, uczeń) - fundamentalistyczne ugrupowanie islamskie (sunnickie), powstałe we wrześniu 1994 r. w Kandaharze w Afganistanie.

Następnego dnia, ukryci w piwnicy budynku fortu Talibowie zabili pracownika służby zdrowia a dwóch ranili, gdy ci zeszli na dół w poszukiwaniu ciał zabitych. Dopiero po ostrzelaniu pomieszczenia z granatników oraz wpompowaniu do wewnątrz zimnej wody, niedobitki Talibów poddały się. Na dziedzińcu naliczono 250 zabitych, z czego 40 to żołnierze gen. Dostuma. 85 jeńców wyciągnięto z piwnicy. Przypuszczalnie 100-150 Talibów mogło zginąć w piwnicach, a od 100-200 zbiegło w trakcie walk z fortu.

Źródło

Hubert Królikowski, Czesław Marcinkowski: Afganistan 2002, Bitwy-Kampanie-Wojny, Dom Wydawniczy Bellona, Warszawa 2003