Bitwa pod Sadową - Polski Serwis Naukowy

Bitwa pod Sadową - schemat

Bitwa pod Sadową – bitwa stoczona 3 lipca 1866, pomiędzy Prusami a Austrią, podczas wojny prusko-austriackiej (o hegemonię w Związku Niemieckim, za czasów Otto von Bismarcka). Bitwa miała miejsce między wsią Sadowa, a fortecą Königgrätz (obecnie Hradec Králové).

Bystrzyca (niem. Weistritz, także Schweidnitzer Weistritz) - rzeka w południowo-zachodniej Polsce, w województwie dolnośląskim, lewy dopływ Odry, odwadniający znaczny obszar Sudetów Środkowych. Jej źródła znajdują się pod Leszczyńcem w Górach Suchych będących częścią Gór Kamiennych, na wysokości około 630 m n.p.m., powyżej Bartnicy, natomiast ujście - we Wrocławiu, na wysokości około 105 m n.p.m.

Cesarstwo Austriackie niem. Kaisertum Österreich (dawniej pisane Kaiserthum Oesterreich) – państwo powstałe w 1804 w reakcji na proklamowanie przez Napoleona I Cesarstwa Francuskiego.

Bitwa

Bitwę rozpoczęło natarcie z zachodu, przez nurt Bystrzycy, oddziałów pruskich z 1 Armii i Armii Łaby (łącznie 140 000 żołnierzy). Z powodu źle wydanych rozkazów pruska 2 Armia (115 000 żołnierzy) maszerująca z północy, miała znaczne opóźnienie i przez większość czasu austriacka Armia Północna (ok. 260 000 żołnierzy) posiadała znaczną przewagę liczebną nad pruską 1 Armią i Armią Łaby. Dodatkowym atutem Austriaków było wsparcie artyleryjskie, które zadawało Prusakom ciężkie straty. Z powodu niskiej jakości dowodzenia austriackiego, zgromadzone pod Hradcem Králové brygady austriackie nie zostały na czas wprowadzone do walki. Gdy wreszcie się pojawiły kontratakując na lewym skrzydle 1 Armii pruskiej, z północy nadciągnęła pruska 2 Armia i uderzyła w odsłoniętą flankę. Na południu dokonało się także obejście lewej flanki Austriaków.

Związek Niemiecki – luźna konfederacja państw niemieckich utworzona na kongresie wiedeńskim w 1815 r. W jej skład wchodziły początkowo 34 państwa (księstwa, królestwa i Cesarstwo Austriackie). We Frankfurcie nad Menem utworzono Zgromadzenie Związkowe (Sejm Związkowy), któremu przewodzić miała Austria. W praktyce okazał się on być polem nieustannego ścierania się wpływów Austrii z wpływami Prus. To właśnie rywalizacja pomiędzy tymi dwoma mocarstwami uniemożliwiała skuteczną współpracę państw związkowych: Prusy kontrolowały północną część związku, Austria południową.

Józef Bohdan Zaleski (ur. 14 lutego 1802 w Bohaterce, gubernia kijowska, zm. 31 marca 1886 w Villepreux) – polski poeta okresu romantyzmu. Wraz z Antonim Malczewskim i Sewerynem Goszczyńskim zaliczany jest do "ukraińskiej szkoły poetów".

W tych warunkach większość oddziałów austriackiej Armii Północnej uległa rozpadowi. Masy uciekinierów porzucając ekwipunek skierowały się na wschód i południowy wschód, za linię Łaby.

W ramach próby powstrzymania Prusaków ścigających rozpadające się oddziały austriackie, miała miejsce "słynna" szarża pod Streseticami - wykonana przez austriacką 3 rezerwową dywizję kawalerii (ciężka kawaleria). Jedna ciężka brygada (6 szwadronów) kierowana na Rozberic po zepchnięciu 2 szwadronów pruskich ułanów znalazła się pod zmasowanym ogniem i została zdziesiątkowana. Świadkowie opisywali jak kawalerzyści walili się całymi rzędami od pruskich salw. Resztki brygady zawróciły w panice na tyły, tratując austriacki szpital polowy. Podobny los spotkał kolejną brygadę wysłaną na Problus. D-ca 3 dywizji kawalerii hrabia Coudenhove (bardzo konserwatywny kawalerzysta) skierował kolejną brygadę na linię 50 pruskich dział opodal Stresetic. Ogień tych dział oraz piechoty powalił 400 kawalerzystów z tej brygady. Paniczny odwrót rozproszył ostatnią na lewym skrzydle zwartą austriacką brygadę piechoty płka. Abele. W trzydziestominutowej szarży hrabia Coudenhove stracił 700 ludzi i 900 koni, 1/4 stanu.

Otto Eduard Leopold von Bismarck-Schönhausen (ur. 1 kwietnia 1815 w Schönhausen (Elbe), zm. 30 lipca 1898 w Friedrichsruh) – książę von Bismarck-Schönhausen, książę von Lauenburg; niemiecki polityk, premier Prus, kanclerz Rzeszy zwany Żelaznym Kanclerzem. Przyczynił się do zjednoczenia Niemiec. W polityce wewnętrznej zwolennik ewolucyjnego konserwatyzmu.

Wojna siedmiotygodniowa − konflikt zbrojny pomiędzy Królestwem Prus, Królestwem Włoch i kilkoma państwami-członkami Związku Niemieckiego, a Cesarstwem Austriackim, Saksonią, Królestwem Hanoweru, Królestwem Bawarii oraz kilkoma państwami-członkami Związku Niemieckiego w dniach 16 czerwca do 23 sierpnia 1866 roku.

Austriacy ponieśli dotkliwą klęskę, choć wyczerpani po bitwie Prusacy nie byli już w stanie ścigać przeciwnika, mimo nacisków Otto von Bismarcka.

Po bitwie

Bitwa ta jest często wymieniana w kontekście przewagi, jaką w połowie XIX wieku dawały nowoczesne karabiny odtylcowe Dreyse M1849. Dzięki tej broni żołnierz pruski mógł oddać cztery strzały w czasie, kiedy austriacki tylko jeden. Przy tym Prusak mógł załadować swój karabin leżąc, podczas gdy Austriak mający broń ładowaną od przodu przez lufę musiał wstać lub uklęknąć, stając się sam łatwym celem.

Broń odtylcowa – broń palna ładowana od wlotu lufy (od tyłu broni). Rozpowszechniła się od drugiej połowy XIX wieku, zastępując różne wzory broni odprzodowej. Istotnym elementem broni odtylcowej jest zamek, zamykający wlot lufy po załadowaniu, a przed oddaniem strzału. Rozróżniamy broń odtylcową: jednostrzałową, powtarzalną, samopowtarzalną i samoczynną. Nowoczesna broń palna (z wyjątkiem niektórych typów moździerzy i granatników) jest bronią odtylcową.

Bitwa miała wielkie znaczenie. Dzięki niej Bismarck nie miał problemu z objęciem urzędu kanclerza w zjednoczonych przez siebie Niemczech.

Duża część żołnierzy poległych w bitwie po obu stronach była narodowości polskiej. Fakt ten zauważył Alois Jirásek w opowiadaniu "Poranek po bitwie". Cyprian Kamil Norwid w liście do Józefa Bogdana Zaleskiego napisał: "Pod Sadową głównie wygrali Polacy (hułany poznańskie), bijąc się i mordując z Polakami (hułany galicyjskie)."

W armii pruskiej najwięcej Polaków służyło w korpusach II oraz V, w których skład wchodził 58 Poznański Pułk Piechoty, 7 Zachodniopruski Pułk Granadierów oraz 37 Zachodniopruski Pułk Fizylierów.

Galicyjskie pułki piechoty i jazdy wzięły udział w wojnie z Prusami w ramach Armii Północnej (Korpusy I, II, VI, VIII, i X). Uczestniczyły też we wszystkich ważniejszych bitwach na czele z batalią pod Sadową.

Przypisy

↑ Piotr Szlanta Bitwa pod Sadową w: dodatek do "Rzeczpospolitej" z 3 lipca 2007 r. z serii "Bitwy świata", nr 26, s. 10.
Dzieje najnowsze. IH. PAN, 1983 t. 15

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Bitwa pod Sadową