Bitwa pod Scarrifholis - 21 czerwca 1650 r. miała miejsce w trakcie kampanii Cromwella w Irlandii 1649-1653 w hrabstwie Donegal. W starciu udział wzięły irlandzka armia konfederacka z Ulsteru pod wodzą Hebera MacMahona (biskupa Clogher) oraz angielska armia parlamentarna dowodzona przez Sir Charlesa Coote wspomagana przez osadników protestanckich.

Wprowadzenie

Irlandzka Armia z Ulsteru powołana została w roku 1642 przez Irlandzką Konfederację Katolicką w celu organizacji jednostek powstańczych operujących na ziemiach Ulsteru. Do roku 1649 armią dowodził Owen Roe O'Neill profesjonalista służący wcześniej w armii hiszpańskiej. Po śmierci O'Neilla nowym dowódcą został biskup Clogher -Heber MacMahon. Pomimo braku doświadczenia militarnego biskup został wybrany przez oficerów z Ulsteru z uwagi na jego polityczne koneksje. Podpisanie układu pomiędzy Konfederacją a rojalistami angielskimi wzmocniło armię. Początkowo O'Neill wystąpił z Konfederacji, wrócił do niej jednak na krótko przed swoją śmiercią po inwazji Cromwella na Irlandię.

Stronę przeciwną reprezentowali szkoccy Covenanters i brytyjscy rojaliści, którzy utracili kontrolę nad Ulsterem. Dowodził nimi Charles Coote. W roku 1649 Cromwell wysłał w ten rejon armię parlamentarną dowodzoną przez Roberta Venablesa oraz Theophilusa Jonesa. Oddziały rojalistów obległy Anglików w mieście Derry, zostały jednak pobite w bitwie pod Lisnagarvey w Antrim przez wojska Venablesa.

Tymczasem MacMahon zebrał armię Ulsteru w Loughal (południe hrabstwa Armagh) w sile 4000 ludzi piechoty oraz 600 kawalerzystów. Piechota na skutek braków w amunicji uzbrojona była w większości w piki. Planem MacMahona było odseparowanie sił Coote'a w garnizonie w Derry a Venablesa w Carrickfergus. W czasie gdy wojska parlamentarne toczyły walki z partyzantami, armia Ulsteru pomaszerowała w kierunku Ballycastle leżące na północnym wybrzeżu Ulsteru. W trakcie marszu na północ armia opanowała kilka garnizonów. Z Ballycastle tymczasem zbliżyły sią siły Coote'a stacjonująca akurat w Lifford (w pobliżu Derry).

Po odparciu ataku kawalerii angielskiej podczas przekraczania rzeki Finn, oddziały irlandzkie skierowały się na drogę do Donegal (w pobliżu Scarrifholis). Miejscowi osadnicy protestanccy zbiegli do umocnionych miast, obawiając się represji ze strony Irlandczyków. Obie strony stosowały bowiem przemoc także wobec ludności cywilnej. W międzyczasie Coote otrzymał wzmocnienia w postaci oddziałów parlamentarnych ze wschodniego Ulsteru. Jego siły wzrosły do 3000 ludzi wobec 4600 Irlandczyków. Angielskie siły miały jednak więcej amunicji i wojsk kawalerii. Oficerowie MacMahona ostrzegali go aby nie opuszczał dogodnych pozycji obronnych i nie ważył się podejmować bitwy z uwagi na przewagę taktyczną Anglików. MacMahon zdecydował się jednak na podjęcie walki.

Bitwa

Małe doświadczenie MacMahona widoczne było w ustawieniu wojsk do bitwy. Poza nieliczną strażą przednią kazał on ustawić się całej armii w małej odległości, co skracało jej pole manewru. Tymczasem Coote podzielił swoje siły na małe ruchliwe jednostki, wspierające się wzajemnie.

Bitwa rozpoczęła się w momencie gdy Coote wysłał naprzeciwko Irlandczyków jednostki piechoty. Nastąpiła wymiana strzałów z muszkietów z niewielkiej odległości a po chwili doszło do walki na piki. Coote wysyłał regularnie posiłki dla swojej piechoty i w końcu udało mu się zepchnąć Irlandczyków z ich linii. Główne siły irlandzkie naciskane przez wojska angielskie wpadały na stojące z tyłu inne formacje MacMahona. Coote wykorzystał zamieszanie, wysyłając kolejne wojska piechoty na flanki przeciwnika, chcą całkowicie go okrążyć. Irlandczykom brakowało amunicji, co prowadziło do sytuacji w której Anglicy z bliska wystrzeliwali przeciwnika. W końcu w szeregi Irlandczyków wdarła się panika, a ich żołnierze rozpoczęli ucieczkę ścigani przez kawalerzystów angielskich oraz osadników protestanckich, którzy mścili się za masakry z okresu Rebelii Irlandzkiej w roku 1641. W trakcie zaciekłej walki poległo około 3000 Irlandczyków, dwie trzecie całości sił MacMahona. Pozostali rzucili się do ucieczki.

Po bitwie

Bitwa była ważnym sukcesem dla Coote'a i angielskich protestantów. Zabito ponad 3000 przeciwników- około 75% z całości armii. Straty angielskie wyniosły zaledwie 100 ludzi. Anglik nakazał też zabicie wszystkich jeńców i rannych Irlandczyków, wśród nich Henry'ego O'Neilla - syna Oowena O'Neilla. Kilka tygodni temu złapano też samego MacMahona, po czym go powieszono.

Armia Ulsteru została całkowicie rozbita. Życie straciło wielu oficerów. Porażka ta spowodowała odpływ katolików irlandzkich z Ulsteru co przypominało słynną Ucieczkę Hrabiów z roku 1607.

Literatura