Bitwa pod Studziankami - Polski Serwis Naukowy

Pomnik poległym

Tablica informacyjna

Bitwa pod Studziankami - w dniach 9 sierpnia - 16 sierpnia 1944 pod wsią Studzianki (obecnie Studzianki Pancerne), rozpoczęła się bitwa 1 Brygady Pancernej im. Bohaterów Westerplatte i oddziałów 8 Armii Gwardyjskiej z elementami dwóch niemieckich dywizji pancernych i dywizją grenadierów. Celem Polaków była obrona przyczółka warecko-magnuszewskiego przed niemieckimi oddziałami. Bitwa zakończyła się zwycięstwem sił polsko-radzieckich.

Janusz Przymanowski (ur. 20 stycznia 1922 w Warszawie, zm. 4 lipca 1998 tamże) – polski pisarz, poeta i dziennikarz, scenarzysta, tłumacz literatury rosyjskiej, pułkownik Wojska Polskiego, poseł na Sejm PRL VIII kadencji.

Czołg – gąsienicowy wóz bojowy, przeznaczony do walki z siłami przeciwnika na krótkich i średnich dystansach za pomocą prowadzenia ognia na wprost. Ciężki pancerz i duża mobilność zapewniają czołgom przetrwanie na polu bitwy, a napęd gąsienicowy pozwala na przemieszczanie się z dużą prędkością w trudnym terenie. Czołg jest zasadniczym środkiem prowadzenia walki lądowej, zwłaszcza natarcia.

Geneza

1 sierpnia wojska I Frontu Ukraińskiego Armii Czerwonej przeprawiły się przez Wisłę w rejonie Mniszewa i Ryczywołu na tzw. przyczółku warecko-magnuszewskim. 3 sierpnia żołnierze z radzieckiego 101 pułku z 35 Dywizji Gwardii z 4 Korpusu Gwardii zajęli Studzianki i dotarli w rejon Głowaczowa. Spod Wołomina ściągnięto niemiecką dywizję "Hermann Göring", której zadaniem było powstrzymanie radzieckiej 8 Armii Gwardii kontrnatarciem w kierunku na wsie Chodków i Studzianki.

Wisła (łac. i ang. Vistula, niem. Weichsel) – najdłuższa rzeka Polski, o długości 1047 km. Jest także najdłuższą rzeką w zlewisku Morza Bałtyckiego.

Wołomin – miasto w woj. mazowieckim, siedziba powiatu wołomińskiego i gminy miejsko-wiejskiej Wołomin. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. warszawskiego.

6 sierpnia rozpoczął się marsz polskich jednostek w kierunku przyczółka tzn. 1 Brygady Pancernej im. Bohaterów Westerplatte, 3 Dywizji Piechoty im. Romualda Traugutta, a następnie 2 Dywizji Piechoty im. Henryka Dąbrowskiego.

Bitwa

9 sierpnia pierwsze polskie czołgi przeprawiły się na przyczółek, a w tym czasie Niemcy ponownie zajęli Grabnowolę i podeszli pod Studzianki. Postępy Niemców zahamował atak 3 kompanii czołgów z 1 Brygady Pancernej, a 11 sierpnia Niemcy zostali ostatecznie wyparci ze wsi Studzianki po ataku 1 kompanii czołgów podporucznika Świetany. Dzięki temu został zmniejszony wyłom w pozycjach polsko-radzieckich, który został ostatecznie zamknięty 14 sierpnia dzięki koncentrycznemu uderzeniu wzdłuż tzw. Grobli. Walki były zażarte i skrzyżowanie dróg w rejonie Studzianek było przez Polaków zdobywane 7 razy. Ostatecznie 15 sierpnia bitwa zakończyła się likwidacją sił niemieckich zamkniętych w kotle.

Front wschodni – całokształt działań bojowych w czasie II wojny światowej pomiędzy III Rzeszą i jej sojusznikami a ZSRR w Europie Wschodniej i Środkowej. Walki na froncie wschodnim trwały od 22 czerwca 1941 do 8 maja 1945. Swym zasięgiem obejmowały znaczny obszar europejskiej części Rosji, całą Polskę, Ukrainę, Białoruś, Litwę, Łotwę, Estonię, Finlandię, Rumunię, Węgry, Słowację, Jugosławię aż do wschodniej części Niemiec i Austrii. Był to najkrwawszy i największy z frontów wojennych w historii.

Armia Czerwona, (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).

Nie był to koniec walk o utrzymanie przyczółka warecko-magnuszewskiego, likwidacja odciętych sił niemieckich trwała jeszcze kilka dni. Następnym etapem było forsowanie Pilicy, o którą oparte były pozycje zarówno niemieckie, jak i polsko-radzieckie.

Duży udział w zwycięstwie miała 1 Brygada Pancerna, która zniszczyła ok. 10 czołgów, 16 dział i moździerzy, 6 transporterów opancerzonych i zdobyła baterię armat przy stratach własnych wynoszących 18 czołgów zniszczonych i 9 uszkodzonych. Była to największa bitwa stoczona przez polskie czołgi na froncie wschodnim.

1 Warszawska Brygada Pancerna im. Bohaterów Westerplatte – jednostka pancerna ludowego Wojska Polskiego sformowana na bazie 1 pułku czołgów w obozie bieloomuckim pod Sielcami na mocy rozkazu dowódcy 1 Korpusu PSZ w ZSRR nr 1 z 19 sierpnia 1943 r.

Przyczółek warecko-magnuszewski utworzony na początku sierpnia 1944 roku przez jednostki Armii Czerwonej 8. Armii Gwardii gen. Wasilija Czujkowa, należącej do 1. Frontu Białoruskiego marszałka Konstantego Rokossowskiego.

Pamięć

Ze składek żołnierzy wybudowano po wojnie w Studziankach szkołę im. 1 Brygady Pancernej im. Bohaterów Westerplatte, w której znalazła się Izba Pamięci poświęcona bitwie.

12 sierpnia 1969 wieś Studzianki otrzymała nazwę Studzianki Pancerne, a w maju 1978 r. odznaczona została Orderem Krzyża Grunwaldu II klasy.

Herb wsi Studzianki Pancerne projektu Szymona Kobylińskiego to czołg z husarskimi skrzydłami.

Kultura masowa

Odcinki 3-5 serialu Czterej pancerni i pies rozgrywają się w trakcie tej bitwy.

Bibliografia

Janusz Przymanowski, "Na celowniku T-VI", Seria Biblioteka Żółtego Tygrysa (tom 1958/08), Wydawnictwo MON, Warszawa 1958.

Janusz Przymanowski, "Studzianki", Wydawnictwo MON, 1971.