Bitwa pod Synopą - Polski Serwis Naukowy

Bitwa pod Synopą – bitwa morska pomiędzy flotą rosyjską a osmańską podczas wojny rosyjsko-tureckiej 1853, stoczona 30 listopada 1853 na redzie Synopy w Anatolii, zakończona zwycięstwem rosyjskim.

Podłoże

Na początku lipca 1853 Rosja zajęła księstwa naddunajskie Wołoszczyznę i Mołdawię. Wobec odmowy wycofania się, 16 października Imperium osmańskie wypowiedziało Rosji wojnę, podejmując ofensywę w Mołdawii i na Kaukazie. Morze Czarne stało się wobec tego obszarem wojny. Głównodowodzącym floty rosyjskiej na Morzu Czarnym był wiceadmirał Paweł Nachimow. Pierwszym zadaniem floty rosyjskiej stało się przerzucenie 13 Dywizji Piechoty z Sewastopola do Suchumi, przeprowadzone 29 września - 9 października.

Synopa (tur. Sinop, gr. Σινώπη, łac. Sinope) - miasto w północnej Turcji, nad Morzem Czarnym, ośrodek administracyjny ilu Sinop. Port handlowy i rybacki a także kąpielisko morskie. Około 47 tys. mieszkańców. Miasto leży na pograniczu historycznych krain Paflagonii i Pontu, w prowincji Hellespont.

Maszyna parowa to parowy silnik tłokowy. Czasem do maszyn parowych zalicza się pompy parowe powstałe przed silnikiem tłokowym. Za wynalazcę maszyny parowej uważa się Jamesa Watta, który w 1763 roku udoskonalił atmosferyczny silnik parowy zbudowany wcześniej przez T. Newcomena.

Drugim zadaniem floty było zniszczenie floty tureckiej. W tym celu okręty rosyjskie prowadziły działania rozpoznawcze i krążownicze na całym akwenie. Ich efektem było m.in. pierwsze w świecie starcie dwóch okrętów parowych (z napędem bocznokołowym) - rosyjskiej fregaty "Władimir" z turecką "Pervaz Bahri", 17 listopada 1853. Dzięki lepszemu rozmieszczeniu artylerii (poza baterią burtową, także na dziobie i na rufie), po dwugodzinnym pojedynku zwyciężył rosyjski okręt, a turecka fregata poddała się.

Okręt liniowy – nazwa historycznej najsilniejszej klasy okrętów artyleryjskich, wywodząca się od ich taktyki walki w szyku liniowym, w składzie floty liniowej.

Znaczek pocztowy – znak pocztowy, służący jako środek uiszczenia opłaty za usługi pocztowe. Przeważnie jest w postaci małego papierowego prostokąta przyklejanego do koperty.

Bitwa

23 listopada admirał Nachimow odkrył eskadrę turecką, zakotwiczoną na redzie w Synopie - jednym z głównych tureckich portów na południowym wybrzeżu Morza Czarnego. Nachimow postanowił wykorzystać okazję i wysłał korwetę po posiłki, które nadeszły 29 listopada. Rosjanie mieli wówczas 6 żaglowych liniowców i 2 żaglowe fregaty, posiadające razem 716 dział.

Okręt flagowy – okręt, na którym znajduje się dowódca zespołu okrętów lub całej floty. Obecność dowódcy symbolizuje flaga lub proporzec na maszcie. Okrętów flagowych może być tyle, ile jest samodzielnie działających zespołów okrętów w czasie wojny. W czasie pokoju jest jeden symboliczny okręt wyznaczony do pełnienia funkcji okrętu flagowego dla całej floty.

Anatolia (tureckie Anadolu) – kraina, należąca do Turcji, na półwyspie Azja Mniejsza (którego jest synonimem), leżąca między Morzem Czarnym a Zatoką Aleksandretty.

Eskadra turecka była wysłana w celu wsparcia tureckich sił lądowych na Kaukazie. Dowodzona była przez wiceadmirała Osmana Paszę, w jej skład wchodziło 7 dużych fregat żaglowych, 2 fregaty parowe i 3 korwety, posiadające razem 472 działa. Ponadto Turcy posiadali 2 statki transportowe. Rosyjskie okręty były silniejsze, lecz portu i okrętów tureckich strzegły także 4 baterie nadbrzeżne, posiadające 24 działa. Eskadra turecka stała zakotwiczona wzdłuż brzegu, który miał w tym miejscu formę wklęsłego łuku.

Mołdawia () – państwo europejskie położone na terenach historycznej Besarabii jak i obszarów położonych na lewym brzegu Dniestru, tzw. "Naddniestrze". Graniczy z Ukrainą i Rumunią. W jej skład wchodzi także autonomiczna republika Gagauzja, gdzie językami urzędowymi są obok mołdawskiego gagauski i rosyjski, choć sami Rosjanie stanowią niewielką część ludności tego obszaru. Rdzenną ludność Gagauzji (Gagauz Yeri) (ponad 80%) stanowią Gagauzi – tureckojęzyczni prawosławni chrześcijanie.

Napęd kołowy statku (napęd łopatkowy) polega na zastosowaniu w charakterze pędnika obracających się kół łopatkowych, częściowo zanurzonych w wodzie.

Znaczek pocztowy Rosji, Bitwa pod Synopą, 2003 (Michel № 1128, Scott № 6800)

Admirał Nachimow postanowił wejść do zatoki tylko okrętami liniowymi, w dwóch kolumnach. Tak też uczynił w południe 30 listopada. W prawej kolumnie znajdował się okręt flagowy "Impieratrica Marija", "Czesma" i "Wielikij Kniaź Konstantin", a w lewej "Pariż", "Tri Swiatitiela" i "Rostisław". Do nadpływających okrętów od razu otworzyły ogień baterie nadbrzeżne. Rosyjskie okręty podeszły na odległość strzału, rzuciły kotwice by nie być znoszone przez wiatr i rozpoczęły ostrzał okrętów tureckich i baterii nadbrzeżnych. Po kilkugodzinnej wymianie ognia, do godziny 16 wszystkie okręty tureckie zostały zniszczone; jedynie fregata parowa "Taif", dowodzona przez Anglika w tureckiej służbie, Adolphusa Slade (Musaver Pasza), uciekła spod ostrzału. Pościg rosyjskich fregat żaglowych okazał się bezskuteczny. Do godziny 17 Rosjanie zniszczyli lub zmusili do opuszczenia także pozostałe baterie nadbrzeżne i umocnienia. Po stronie rosyjskiej wszystkie okręty odniosły uszkodzenia, najbardziej "Impieratrica Marija", lecz zachowały zdolność pływania. Na ponad 16 tysięcy wystrzelonych przez Rosjan pocisków, około 2000 stanowiły granaty wybuchowe, aczkolwiek późniejsza propaganda zachodnioeuropejska przypisała im znacznie większą rolę.

Marynarka Wojenna Imperium Rosyjskiego (Военно-Морской Флот Российской империи, Wojenno-Morskoj Fłot Rossijskoj impierii) – jeden z rodzajów sił zbrojnych (marynarka wojenna) Imperium Rosyjskiego, istniejący od XVII wieku do wojny domowej w Rosji.

Wojna krymska (1853-1856) – wojna między Imperium Rosyjskim a imperium osmańskim i jego sprzymierzeńcami (Wielką Brytanią, Francją i Sardynią). Była pierwszym w historii konfliktem zbrojnym, którego przebieg relacjonowano na bieżąco i który uwieczniono na fotografiach.

W bitwie zginęło ok. 3000 tureckich marynarzy, kilkuset dostało się do niewoli lub odniosło rany. Rosjanie stracili 38 ludzi, a 240 zostało rannych. Ubocznym skutkiem zwycięstwa rosyjskiego było podburzenie nastrojów we Francji i Wielkiej Brytanii, które były w wysokim stopniu zaniepokojone wzrostem znaczenia Rosji na Bliskim Wschodzie. Doprowadziło to wkrótce do wybuchu wojny krymskiej, w której koalicja francusko-brytyjsko-turecka wystąpiła przeciwko Rosji.

Wołoszczyzna (rum. Ţara Românească albo Valahia) – kraina historyczna w Rumunii, obejmująca Nizinę Wołoską, położona pomiędzy Karpatami Południowymi a dolnym Dunajem. Dzieli się na Muntenię (Multany) oraz Oltenię, położoną na prawym brzegu rzeki Aluty. Na stokach Karpat występują złoża ropy naftowej. Główne miasta to Bukareszt (stolica Rumunii), Ploeszti (główny ośrodek wydobycia ropy), Braiła (port naddunajski), Piteşti oraz Krajowa (główne miasto Oltenii).

Morze Czarne (w starożytności: Pontus Euxinus, co znaczy Morze Gościnne) – jest morzem śródlądowym rozciągającym się pomiędzy Azją Mniejszą na południu, Kaukazem na wschodzie, Niziną Wschodnioeuropejską na północy i Półwyspem Bałkańskim na zachodzie. Wchodzi w skład systemu oceanicznego Oceanu Atlantyckiego.

Bibliografia

Jan Gozdawa-Gołębiowski: Od wojny krymskiej do bałkańskiej. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1985.

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Bitwa pod Synopą