Bitwa pod Wittstock – jedna z wielkich bitew wojny trzydziestoletniej, rozegrana 24 wrzeÅ›nia 1636 roku (daty wg kalendarza juliaÅ„skiego) pomiÄ™dzy armiÄ… szwedzkÄ…, dowodzonÄ… przez feldmarszaÅ‚ka Johana Banéra, a poÅ‚Ä…czonymi siÅ‚ami cesarsko-saskimi hrabiego Melchiora von Hatzfeld i elektora Saksonii Jana Jerzego I. BitwÄ™ stoczono na poÅ‚udnie od miasteczka Wittstock w Brandenburgii, ok. 80 km na północny-zachód od Berlina.

Po klęsce wojsk protestanckich w bitwie pod Nördlingen w 1634 sytuacja armii szwedzkiej w Niemczech stała się trudna. Sprzymierzony dotychczas ze Szwecją elektor Saksonii, Jan Jerzy I, przeszedł do obozu cesarskiego. Również Dania skłaniała się ku siłom dążącym do ograniczenia wpływów Szwecji w Niemczech.

Bitwa

12 wrzeÅ›nia 1636 armia szwedzka wymaszerowaÅ‚a ze swego obozu w Parchimie, 80 km na poÅ‚udnie od Rostocku, próbujÄ…c zająć jak najkorzystniejszÄ… pozycjÄ™ do bitwy z wojskami katolickimi.

Armia szwedzka liczyła 15-16 000 żołnierzy, z czego ok. 5 000 pochodziło ze Szwecji i Finlandii. Pozostałą część armii Johana Banéra stanowil najemnicy niemieccy, szkoccy i angielscy. Johan Banér uważany był za jednego z najlepszych dowódców swych czasów. Pod Wittstock dowodził wraz z Lennartem Torstenssonem prawym skrzydłem swej armii. Lewym skrzydłem armii szwedzkiej komenderował generał-lejtnant James King oraz Torsten Stålhandske. Centrum armii, które na początku bitwy stanowiło rezerwę, dowodził szkocki generał Aleksander Leslie.

Połączona armia katolicko-saska (ok. 22 000 żołnierzy) nie miała naczelnego dowódcy. Prawym skrzydłem w bitwie pod Wittstock dowodził feldmarszałek hrabia Melchior von Hatzfeldt. Centrum prowadził włoski generał Rodolfo Giovanni Marazzino. Lewe skrzydło, złożone z wojsk saskich, dowodzone było osobiście przez elektora Jana Jerzego I.

Dowodzone przez Johan Banéra szwedzkie prawe skrzydło rozpoczęło manewr, przesuwając się w kierunku wschodnim. W ten sposób wojska cesarsko-saskie zmuszone zostały do zmiany frontu i opuszczenia wcześniej zajmowanych dogodnych pozycji. W tym czasie lewe skrzydło armii szwedzkiej opuściło pole bitwy, wykonując manewr okrążający. Piechota szwedzkiego centrum związała walką centrum wojsk cesarsko-saskich. O klęsce armii cesarskiej przesądził wykonany o zmierzchu atak od tyłu wojsk lewego skrzydła szwedzkiego na jej centrum.

Bitwa pod Wittstock była jednym z największych zwycięstw Johana Banéra. Zwycięstwo to została jednak drogo okupione ciężkimi stratami, zwłaszcza w jednostkach złożonych z rodowitych Szwedów i Finów. Według Johana Banéra niesubordynacja dowodzącego rezerwą Hansa Vitzhuma von Eckstädts, który zlekceważył jego wyraźny rozkaz i prowadził swe oddziały zbyt wolno, mogła doprowadzić do porażki armii protestanckiej.

Po bitwie

Naoczny świadek tak opisywał upiorne pobojowisko: "Gdzieś leżała głowa, która straciła swego prawowitego właściciela, gdzie indziej ciała, które zgubiły gdzieś swoje głowy, z wielu korpusów wywlekały się wnętrzności - obrzydliwy widok! Jeden z czerepów był tak rozbity, że z wnętrza wypływał mózg. Gdzie indziej widać było ciała zabitych żołnierzy, z których wypłynęła już cała krew, a ranni pokryci byli krwią innych towarzyszy. Tutaj poniewierały się odrąbane ramiona, przy których ruszały się jeszcze palce...". W bitwie poległo 6000 ludzi.

W czerwcu 2007 roku, na piaszczystych wzgórzach Scharfenberg w pobliżu Wittstock, znaleziono masowy grób po tej krwawej bitwie. Niemieccy badacze odsłonili ułożone warstwami jedna na drugiej szkielety około stu poległych. Zgodnie ze zwyczajem epoki grabarze obdarli trupy do bielizny, z której zachowały się tylko metalowe klamry i zapinki. Niektóre czaszki zostały strzaskane kulami muszkietów. Na innych kościach zachowały się ślady obrażeń zadanych przez rapiery i szpady. Pierwsze badania wykazały, że polegli pod Wittstock mieli 20-35 lat. Co najmniej trzech było zarażonych syfilisem, kości wielu zostały zdeformowane na skutek dźwigania ciężarów, pchania wozów taborowych i armat. W bitwie wzięli udział zbrojni z krain niemieckich, ze Szwecji, z Finlandii, a nawet szkoccy najemnicy."

Literatura

"Focus Historia" nr 4/2008, str. 68

Lars Ericson Wolke, Göran Larsson, Nils Erik Villstrand, Trettioåriga kriget. Europa i brand 1618-1648, Historiska Media 2006