Bitwa pod Zaleszczykami - Polski Serwis Naukowy

Bitwa pod Zaleszczykami – starcie pomiędzy powstańcami galicyjskimi a siłami austriackimi, w czasie wojny polsko-austriackiej i powstania galicyjskiego, stoczone 18 czerwca 1809.

Przed bitwą

Od drugiej połowy maja 1809 roku oddział Piotra Strzyżewskiego działał we wschodniej Galicji, w celu zmobilizowania ludności do powstania przeciwko Austrii. Z początkiem czerwca Strzyżewski stanął obozem w Tarnopolu. Tam przez kilka dni wzmacniał oddział okolicznymi siłami, gdyż otrzymał informacje, że w Zaleszczykach stacjonuje oddział austriacki, mający zablokować Polakom drogę na Bukowinę.

Austria, Republika Austrii (Österreich ?/i, Republik Österreich ?/i) – państwo położone w Europie Środkowej, federacja dziewięciu krajów związkowych (landów).

Strzelcy piesi - formacje lekkiej piechoty uzbrojone w lekkie karabiny złożone głównie ze strzelców wyborowych wykonujących zadania pomocnicze, osłonowe i rozpoznawcze. W przeszłości oddziały strzelców pieszych rekrutowano z ludzi na co dzień obeznanych z bronią palną (myśliwi, leśnicy). Niekiedy tego rodzaju formacje powstawały z doraźnie formowanych partii powstańczych czy partyzanckich.

Zebrawszy pewne siły - ok. 1500 ludzi - oddział podszedł w okolice dość dobrze umocnionych Zaleszczyk. Miasta bronił generał-major Bicking, mający początkowo jedynie 4 kompanie piechoty i pół szwadronu huzarów. Z uwagi jednak na szczupłość swoich sił - głównie zbyt małej liczby piechoty - Strzyżewski nie zdecydował się na szturm miasta, a zaproponował garnizonowi miejskiemu kapitulację. Gen. Bicikng propozycję odrzucił i wyszedł ze swoimi siłami pod obóz powstańców, aby zapoznać się z faktyczną ich siłą. Polacy byli jednak na to przygotowani i zaskoczyli Austriaków nagłym ostrzałem, zadali siłom Bickinga niewielkie straty i zmusili ich do wycofania się.

Pospolite ruszenie (fr. levée en masse) – polega na powoływaniu pod broń całej męskiej ludności państwa lub tylko pewnej części uprawnionej i zobowiązanej do tego rodzaju służby.

Wojna polsko-austriacka – wojna będąca częścią wojny Napoleona z V koalicją, prowadzona jednak samodzielnie przez wojska polskie pod dowództwem Wodza Naczelnego Wojsk Polskich księcia Józefa Poniatowskiego, przy wsparciu wojsk saskich wyłącznie w pierwszej fazie bitwy pod Raszynem.

Bitwa

Podbudowany tym sukcesem Strzyżewski, i wzmocniony jeszcze niewielkimi siłami, postanowił zaatakować miasto. Austriacy jednak w noc przed bitwą zostali wzmocnieni piechotą w sile 3000 ludzi i 2 działami, o czym powstańcy nie wiedzieli. 18 czerwca część polskich oddziałów pod dowództwem Lanckorońskiego stanęła na południe od Zaleszczyk, a główny trzon sił ze Strzyżewskim stanął od frontu. Wojsko powstańcze zostało ustawione w dwie linie: pierwszą stanowiło pospolite ruszenie; drugą- strzelcy piesi i ochotnicy na koniach; z kolei regularna kawaleria stanęła po bokach.

Kompania (franc. compagnie) - pododdział wojska liczący od 60 do 110 żołnierzy, podoficerów i oficerów. Składa się zazwyczaj z pododdziału dowodzenia, 3-4 plutonów zasadniczego rodzaju wojsk, ewentualnie plutonu wsparcia. Zazwyczaj trzy, rzadziej dwie lub cztery kompanie wchodzą w skład batalionu. Kompanie czasami mogą wchodzić w skład pułku, a nawet brygad czy dywizji (jak np. kompania zaopatrzenia, obsługi).

Maj – piąty miesiąc w roku, wg używanego w Polsce kalendarza gregoriańskiego, ma 31 dni. Nazwa miesiąca pochodzi od łacińskiej nazwy Maius (zobacz: kalendarz rzymski).

Wczesnym rankiem Lanckoroński został zaatakowany przez Austriaków, których z powodzeniem odparł, ale wobec nadejścia posiłków z miasta, musiał wycofać do Skarżyńskiego. Tymczasem na północy Polacy prowadzili nieskuteczne ataki na zewnętrzne umocnienia. Pozycje Austriaków wzmocnionych artylerią były dobrze bronione i powstańcy zostali zmuszeni do odwrotu.

Piechota (lub infanteria) – wojsko walczące pieszo. Dawniej przemieszczało się pieszo, dzisiaj wykorzystuje inne środki transportu. Znane i wykorzystywane od starożytności do czasów współczesnych jako jeden z podstawowych składników armii. Piechota zawsze walczyła w najbliższej odległości wroga.

Józef Antoni Poniatowski książę herbu Ciołek (ur. 7 maja 1763 w Wiedniu, zm. 19 października 1813 pod Lipskiem) – polski generał, minister wojny i Wódz Naczelny Wojsk Polskich Księstwa Warszawskiego, marszałek Francji.

Do wieczora rozproszone siły Skarżyńskiego zbierały się pod Dźwiniaczem nie niepokojone przez wojsko Bickinga. Skarżyński zaś nocą otrzymał informacje, że ks. Józef Poniatowski wycofuje się na zachód, a zbliża się nowa kolumna wojsk austriackich. W tej sytuacji całe polskie zgrupowanie wymaszerowało z powrotem do Tarnopola.

Szwadron jest to pododdział pułku kawalerii będący odpowiednikiem kompanii w piechocie. Nazwy tej używa się także w odniesieniu do formacji wywodzących się z tradycji kawalerii (np. wojsk pancernych). W Wojsku Polskim stosowany do końca II wojny światowej. Ostatni szwadron kawalerii został rozwiązany w 1947 albo 1948.

Huzarzy (od Huzar węg. huszár – rozbójnik, najprawdopodobniej pochodzące od łac. cursarius korsarz) – węgierska lekkozbrojna jazda powstała w XV wieku. Pierwowzorem byli racowie, którzy po odrzuceniu kopii, tarcz i pozostałego uzbrojenia ochronnego przekształcili się w huzarów.