Bitwa przasnyska (w literaturze rosyjskiej także Operacja Przasnyska) stoczona została w dniach 18 lutego-26 marca 1915 roku na froncie wschodnim w czasie I wojny światowej.

Po wygranej bitwie pod Tannenbergiem i przekształceniu się wojny na Zachodzie w wojnę pozycyjną, dowództwo niemieckie zdecydowało, że główne walki w 1915 roku odbędą się na froncie wschodnim. Miasto Przasnysz, położone na głównym trakcie łączącym Królewiec z Warszawą, zyskało na znaczeniu militarnym jako miejsce przełamania frontu przez 8 Armię niemiecką z zamiarem kontynuowania natarcia na Warszawę. Plan nie powiódł się i po pierwszych sukcesach wojska niemieckie zostały przez Rosjan odparte.

Przed bitwą

Przed rozpoczęciem walk wojska niemieckie składały się z korpusów: Zastrowa, Dickuhta i Morgena, w składzie: 1 i 36 rezerwowa dywizja piechoty, wchodzących w skład grupy armijnej von Gallwitza. Dodatkowo oddziały XX korpusu w składzie: 75. brygada, 1. dywizja rezerwowa gwardii gen. Albrechta, 37. dywizja piechoty gen. Staabsa, 2. dywizja kawalerii gen. von Neuburga , 9. i 21. brygada Landwehry i austro-węgierska 3. dywizja kawalerii.

Niemiecka ciężka haubica polowa 15 cm s.F.H.02 używana w walkach pod Przasnyszem

Skład sił rosyjskich przedstawiał się następująco: I Korpus Turkiestański, korpusy XIX i XVII, korpus kawalerii gen. Orańskiego i konnica gen. Erdeli, usuryjska konna brygada i 1. dywizja kawalerii gen. Chimicza.

Karabiny maszynowe były postrachem oddziałów piechoty. Na zd. Karabin Maxim m1910 używany przez wojska rosyjskie pod Przasnyszem

W chwili rozpoczęcia działań Niemcy mieli dwukrotną przewagę w piechocie, w postaci trzech korpusów przeciw półtora korpusu. W dodatku Rosjanie mieli słabszą artylerię i cierpieli na brak amunicji. W trakcie walk otrzymali posiłki w postaci dwóch korpusów piechoty (I i II Korpus Syberyjski), co dało niewielką przewagę Rosjanom w stosunku 5 do 4 korpusów. Rosjanie posiadali dobrze rozbudowany skład obronny miasta w postaci fortyfikacji polowych z gęstymi zasiekami.

Pole bitwy

Pomijając miasto Przasnysz, tereny działań to pagórkowata równina, obniżająca się w kierunku południowym. Przepływają przez nią dopływy rzek Wisły i Narwi. Doliny tych rzek mają szerokość 1-3 km, miejscami bagniste. Z rzek przepływających przez teren walk, jedną z ważniejszych strategicznie był Orzyc z błotnistą doliną o szerokości do 1 km, a od Chorzel szerokość dochodzi do 5-6 km, rzeka rozdziela się na wiele odnóg i dlatego stwarza poważną przeszkodę dla ewentualnej przeprawy. Dopływ Orzyca, Węgierka przepływa przez Przasnysz. Lewy dopływ Węgierki, rzeczka Morawka, przecinała pozycje obu przeciwników. Zarówno Węgierka jak i Morawka, miały doliny szerokości 1-2 km. Pozostałe rzeki nie miały dużego znaczenia, wszystkie płyną z północy na południe, równolegle do kierunków działań stron. Wzgórza niewysokie, większość z płaskimi zboczami, wierzchołki często służyły za punkty obserwacyjne. Gleba w rejonie działań gliniasta, w okresie opadów i roztopów zamieniała się w błoto, oblepiające nogi i koła pojazdów, hamując tempo działań. W rejonie działań była dość dobrze rozwinięta sieć drogowa, ale większość dróg była gruntowa, i znajdowała się w złym stanie z małą ilością mostów. Dodatkowo, w trakcie walk nastąpiła odwilż co znacznie utrudniło działania (głównie zaopatrzenia).