Bitwa w Cieśninie Muhu - Polski Serwis Naukowy

Bitwa w Cieśninie Muhu – bitwa morska stoczona 17 października 1917 roku pomiędzy flotami Niemiec i Rosji w trakcie trwania operacji Albion podczas I wojny światowej.

Tło

16 października 1917 roku w godzinach porannych na wody Zatoki Ryskiej wpłynął zespół okrętów niemieckich pod dowództwem wiceadmirała Paula Behncke. W skład zespołu wchodziły: okręty liniowe SMS "König" i SMS "Kronprinz", krążowniki lekkie SMS "Kolberg", SMS "Augsburg" i SMS "Straßburg" oraz towarzyszące im torpedowce, trałowce i statki transportowe. Zadaniem zespołu niemieckiego było dotarcie do portu Arsenburg na Ozylii. W tym czasie główne siły floty rosyjskiej, w skład których wchodziły między innymi pancerniki "Grażdanin" i "Sława" oraz krążownik "Bajan", kotwiczyły na redzie Kuivastu. Zadaniem sił rosyjskich była obrona południowego podejścia do cieśniny Moonsundzkiej (Muhu). O godzinie 11:30 16 października 1917 wiceadmirał Behncke otrzymał rozkaz zaatakowania rosyjskich sił morskich znajdujących się na wodach Zatoki Ryskiej i w Cieśninie Muhu. Przystępując do realizacji zadania, Paul Behncke postanowił odesłać do Arsenburga transportowce, przydzielając im jako eskortę krążownik SMS "Augsburg" i cześć trałowców, a z pozostałymi siłami wpłynąć w głąb Zatoki Ryskiej i po przeczekaniu nocy zaatakować siły rosyjskie.

Krążownik lekki - klasa dużych okrętów artyleryjskich, podklasa krążowników. Obecnie, podobnie jak i inne okręty artyleryjskie, zanikła. Do tej klasy należały też krążowniki przeciwlotnicze.

Edmund Kosiarz (ur. 16 września 1929 w Ostrowcu Świętokrzyskim, zm. 25 sierpnia 1994 w Gdańsku) - komandor porucznik Marynarki Wojennej PRL, pisarz i dziennikarz marynista.

Bitwa

17 października o godzinie 6:00 z pokładu rosyjskiego kontrtorpedowca "Diejatielnyj", pełniącego dozór na południe od zagrody minowej w Cieśnie Muhu, dostrzeżono zbliżające się okręty niemieckie, uformowane w dwie kolumny. W skład pierwszej wchodziły okręty liniowe: SMS "König" i SMS "Kronprinz", 8 torpedowców i trałowce, drugiej dwa duże transportowce w asyście torpedowców i trałowców. W niewielkiej odległości za nimi podążały w asyście trałowców 8 półflotylli krążowniki: SMS "Kolberg" i SMS "Straßburg".

Wieża artyleryjska - element konstrukcji okrętów wojennych, służący do obrotowego mocowania dział oraz ochrony ich mechanizmów i obsługi przed ogniem nieprzyjaciela lub wpływami atmosferycznymi. Przez zamocowanie obrotowe w wieży działa uzyskują duży kąt ostrzału w poziomie. W celu ochrony dział i obsługi przed ogniem nieprzyjaciela, wieże stosowane w historycznych klasach okrętów artyleryjskich (głównie pancerniki i krążowniki) były opancerzone.

Trałowiec to okręt specjalnie przeznaczony do oczyszczania akwenów żeglownych z min za pomocą holowanych trałów, a także do stawiania min, stąd oboczna nazwa minowiec.

Rosyjski pancernik "Sława" otwiera ogień do niemieckich okrętów podczas bitwy w Cieśninie Muhu

O godzinie 7:22 rosyjskie pancerniki "Grażdanin" i "Sława" otworzyły ogień do niemieckich trałowców z 8 półflotylli. O 7:50 do walki włączyła się rosyjska bateria brzegowa, składająca się z czterech dział kalibru 254 mm, ulokowana we wsi Woj na wschodnim skraju wyspy Moon, biorąc na cel 3. dywizjon trałowców. Już w trzeciej salwie artylerzystom "Sławy" udało się trafić trałowce niemieckie i zmusić je do odwrotu. W trakcie tego manewru jeden z towarzyszących trałowcom torpedowców, "T 66", wszedł na minę i zatonął. O godzinie 8:05 niemieckie pancerniki z odległości 24 000 m otworzyły ogień do jednostek rosyjskich. Wymiana ognia trwała do godziny 8:50, kiedy to okręty niemieckie przerwały ostrzał i skryły się za zasłonami dymnymi.

Torpedowiec - klasa niewielkich lub średniej wielkości okrętów przeznaczonych głównie do wykonywania ataków torpedowych na okręty nieprzyjaciela. Powstała pod koniec XIX wieku, kiedy to przypadł też szczyt popularności torpedowców. Zastąpione następnie przez inne klasy okrętów, głównie niszczyciele i kutry torpedowe, budowane były i używane już w mniejszych ilościach do okresu II wojny światowej.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Kolejne starcie miało miejsce około godziny 9:00 i ograniczyło się do krótkiej wymiany ognia. W tym czasie na "Sławie" miała miejsce awaria dziobowej wieży artyleryjskiej kalibru 305 mm, co zmniejszyło o połowę siłę jej ognia. Fakt zmniejszenia intensywności ognia "Sławy" prawdopodobnie został niezauważony na okrętach niemieckich, gdyż te zwiększyły dystans dzielący je od pancerników rosyjskich i bitwa została ponownie przerwana.

Torpeda – rodzaj broni podwodnej, poruszający się pod wodą za pomocą własnego napędu pocisk, służący do niszczenia za pomocą wbudowanego ładunku wybuchowego jednostek nawodnych lub podwodnych przeciwnika.

Salwa - jednoczesny wystrzał z wielu sztuk broni palnej. Strzelanie salwami pozwalało zrekompensować niską szybkostrzelność broni, poprzez wypuszczenie wielu pocisków naraz, zwiększające prawdopodobieństwo rażenia celu. Było zwłaszcza elementem taktyki piechoty używającej broni odprzodowej (np. kontrmarsz). Strzelanie salwami, przede wszystkim salwami burtowymi, było także częste w czasie starć okrętów na morzu od wieku XVII aż do połowy wieku XX, kiedy to artyleria w tego typu starciach straciła na znaczeniu na rzecz broni rakietowej. W przypadku okrętów strzelanie salwami pozwalało ponadto obserwować miejsce upadku pocisków w celu korekt celowania.

Około godziny 9:30 do ataku na okręty rosyjskie przystąpiły niemieckie samoloty. Zrzuciły one około 50 bomb, ale nie uzyskały żadnego trafienia.

Około 9:50 wiceadmirał Bachirew, obawiając się odcięcia drogi odwrotu, wydał rozkaz ataku na siły niemieckie w celu powstrzymania ich marszu w kierunku cieśniny. Rosyjskie pancerniki "Grażdanin" i "Sława" oraz krążownik "Bajan" ruszyły w kierunku południowego wejścia do cieśniny Muhu. Strzelając z dystansu 12 500 – 13 000 metrów, dość szybko zmusiły do ustąpienia 8 flotyllę trałowców. Na pomoc wycofującym się trałowcom ruszyły natychmiast pancerniki niemieckie i o godzinie 10:13 otworzyły intensywny ogień do jednostek rosyjskich. SMS "König" obrał za cel "Sławę", a SMS "Kronprinz" − "Grażdanina". Niemcom dość szybko udało się wystrzelić do "Sławy", która uszkodzona już o godz. 10:25 zaczęła wychodzić spod ognia, manewr ten nie uchronił jej jednak przed dalszymi trafieniami celnie strzelających Niemców. Dwa pociski dużego kalibru trafiły w okolice dziobowej wieży artyleryjskiej, trzeci w rejon maszynowni. Przez powstałe uszkodzenia do kadłuba Sławy wdarło się około 1000 ton wody. Spowodowało to wzrost zanurzenia okrętu o około metr i ośmiostopniowy przechył na burtę. Uszkodzona "Sława" zwolniła i wówczas została jeszcze czterokrotnie trafiona pociskami kalibru 305 mm. W tym samym czasie "Grażdanin" otrzymał dwa trafienia pociskami dużego kalibru, a "Bajan" jedno.

Operacja Albion - operacja morsko-lądowa wojsk niemieckich w 1917 roku połączona z desantem na archipelag Wysp Moonsudzkich (Hiuma, Sarema, Muhu), wówczas należący do Imperium Rosyjskiego.

Zagroda minowa – przeszkoda, którą stanowią miny morskie postawione według określonego schematu. Celem jej postawienia jest niszczenie okrętów i statków nieprzyjaciela oraz ograniczenie strefy ich działania. W zależności od sposobu rozmieszczenia w nich min rozróżnia się następujące rodzaje zagród:

W tej krytycznej dla zespołu rosyjskiego sytuacji wiceadmirał Bachirew o godzinie 10:30 wydał rozkaz odwrotu, kierując się w stronę toru wodnego w Cieśninie Muhu. Walka sił głównych zakończyła się o godzinie 10:50.

Wrak rosyjskiego pancernika "Sława"

Po dojściu wycofujących się okrętów rosyjskich do toru wodnego w cieśninie okazało się, że "Sława" z uwagi na zwiększone zanurzenie nie może płynąć dalej. W tej sytuacji Bachirew wydał rozkaz zatopienia pancernika w poprzek toru wodnego, tak aby jego wrak zablokował drogę okrętom niemieckim. Pomimo licznych uszkodzeń "Sława" nie chciała zatonąć i dopiero wystrzelona przez jeden z rosyjskich kontrtorpedowców torpeda przypieczętowała los okrętu.

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.

Rosja, Federacja Rosyjska (. Rosja jest największym państwem na świecie według powierzchni, jej terytorium jest większe od kontynentu: Europy, Australii i Antarktydy. Pod względem liczby ludności zajmuje 9. miejsce (po Chinach, Indiach, USA, Indonezji, Brazylii, Pakistanie, Bangladeszu i Nigerii).

Po wycofaniu się eskadry rosyjskiej okręty niemieckie zatrzymały się w południowej części Cieśniny Muhu, której niewielka głębokość i miny uniemożliwiły im dalszy pościg za wycofującymi się jednostkami rosyjskimi.

Po zakończeniu walki sił głównych o godzinie 11:25 podążające z tyłu krążowniki: SMS "Kolberg" i SMS "Straßburg" oraz asystujące je trałowce skręciły na północny zachód w kierunku Cieśniny Mały Sund. W godzinach od 11:35 do 13:45 ostrzelały one baterie rosyjskie we wsi Woj, a po zbliżeniu się do brzegów Muhu o godzinie 15:45 wysadziły na brzeg niewielkie oddziały desantowe celem zdobycia baterii rosyjskiej we wsi Woj. Ostatecznie bateria zajęta została bez walki o godzinie 17:30.

Zasłona dymna – chmura dymu stosowana w wojsku dla ukrycia jednostek lub stanowisk ogniowych, do sygnalizacji oraz utrudniania obserwacji terenu przeciwnikowi (podstawowy cel). Także może służyć w celach ofensywnych do maskowania pozycji i utrudniania naprowadzania ognia podczas szturmu. Zasłony dymne powstają wskutek spalania substancji dymotwórczych i ich mieszanek (np. indygo, chloran potasu, azotan potasu, dekstryna, laktoza, auramina, rodamina, błękit metylenowy, oranż metylowy. Do stawiania zasłon dymnych stosuje się: (indywidualnie przez żołnierza) – świecę dymną lub granat dymny, a na masową skalę – agregaty dymotwórcze np. GD-1, GD-2 na ciężarówce Star 266, WDZ-80 do śmigłowców.

Tor wodny, szlak żeglowny (z niderl. farwater) - droga dla statków, bezpieczna o odpowiedniej głębokości, wyznaczona na akwenie trudnym lub niebezpiecznym, oznaczona stałymi (np. brama torowa) lub pływającymi znakami nawigacyjnymi, na której może odbywać się bezpiecznie i swobodnie ruch żeglugowy. Kierunek (prawa i lewa strona) toru wodnego, prowadzi zawsze z morza do portu, ujścia rzeki lub do innej drogi wodnej.

Bibliografia

Lutz Bengelsdorf: Der Seekrieg in der Ostsee 1914–1918. Herford: Hauschild, 2008. ISBN 978-3897574045. (niem.)

Paul G. Halpern: A Naval History of World War I. UCL Press, 1994. ISBN 1-85728-295-7. (ang.)

Edmund Kosiarz: Pierwsza wojna światowa na Bałtyku. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1979, s. 338-341. ISBN 8321532349. (pol.)