Bitwa w zatoce Quiberon - Polski Serwis Naukowy

Bitwa w zatoce Quiberon – odbyła się 20 listopada 1759 roku i była kluczową bitwą morską wojny siedmioletniej.

Starcie rozegrało się między flotą angielską pod dowództwem admirała Edwarda Hawke z 23 okrętami liniowymi a flotą francuską pod dowództwem admirała Herberta de Brienne, hrabiego Conflans z 21 okrętami liniowymi. Bitwa była decydującym zwycięstwem floty angielskiej, jednym z najświetniejszych w jej historii.

Edward Hawke, 1. baron Hawke KB (ur. 21 lutego 1705 w Londynie, zm. 16 października 1781 w Sunbury-on-Thames) - brytyjski wojskowy i polityk, admirał Royal Navy, zwycięzca z zatoki Quiberon.

Admirał (adm.) – wojskowy stopień oficerski w Polskiej Marynarce Wojennej, odpowiadający generałowi w Wojskach Lądowych i Siłach Powietrznych. Jego odpowiedniki znajdują się także w marynarkach wojennych innych państw.

Na jesieni 1759 roku Francuzi byli gotowi do przeprowadzenia długo przygotowywanej inwazji na Wielką Brytanię. Sukces tej operacji miał zapewnić Francji zwycięstwo w wojnie, w której dotychczas Anglicy osiągnęli fenomenalne sukcesy, zdobywając prawie wszystkie francuskie kolonie.

Wojna siedmioletnia (1756-1763) – wojna pomiędzy Wielką Brytanią, Prusami i Hanowerem a Francją, Austrią, Rosją, Szwecją i Saksonią. Była to pierwsza wojna o zasięgu światowym – walki toczyły się w Europie, Ameryce Północnej, Indiach i na wyspach karaibskich. W późniejszej fazie konfliktu do wojny przyłączyły się Hiszpania i Portugalia oraz starająca się początkowo zachować neutralność Holandia, której siły zostały zaatakowane w Indiach. W związku z tym wojna ta może być uznana za wojnę hegemoniczną.

Loara (franc. Loire) – najdłuższa rzeka Francji. Jej długość wynosi 1020 km, a powierzchnia dorzecza 120,5 tys. km² (1/5 powierzchni Francji). Źródła Loara bierze w na stokach Gerbier-de-Jonc we wschodniej części Masywu Centralnego, a uchodzi do Zatoki Biskajskiej (Ocean Atlantycki) w postaci estuarium. Od Roanne Loara jest żeglowna, a na długości 53 km w górę rzeki (do Nantes) jest dostępna dla statków morskich. Loara posiada połączenia z Sekwaną i Saoną za pomocą kanałów.

Anglicy wiedzieli o zamiarach Francuzów i wprowadzili blokadę francuskich portów. Jednak 7 listopada duży sztorm zmusił flotę angielską do szukania schronienia w portach Anglii. To pozwoliło flocie francuskiej wyjść z Brestu i popłynąć na południe do zatoki Quiberon, gdzie Francuzi zgrupowali armię inwazyjną i jej statki transportowe.

Flota angielska wypłynęła z portu natychmiast po ustaniu sztormu i podjęła pościg. Floty spotkały się rano 20 listopada, w ponownie narastającym sztormie. Conflans rozkazał swoim okrętom szukać schronienia w zatoce Quiberon, pełnej ukrytych mielizn. Francuzi byli pewni, że bez pilotów znających zatokę i w pogarszającej się pogodzie Anglicy nie odważą się popłynąć za nimi.

Jednak admirał Hawke, licząc na swoje załogi i przyjmując ogromne ryzyko, rozkazał im wpłynąć do zatoki w pogoni za okrętami francuskimi. Co więcej, rozkazał swoim okrętom podjąć "generalny pościg", w którym każdy okręt mógł działać na własną rękę. Było to przeciwne przyjętej praktyce, według której w trakcie bitwy okręty płynęły w szyku liniowym, ale w warunkach sztormu było jedyną możliwą taktyką.

Bitwa, która nastąpiła pośród szalejącego sztormu, była chaotyczna i bardzo zacięta. Okręty wpadały na mielizny i zderzały się ze sobą. Francuzi zaskoczeni podjęciem bitwy przez Anglików nie byli w stanie uformować szyku bojowego. Trudno opisać dokładnie działania poszczególnych okrętów.

Po zapadnięciu ciemności okręty angielskie zakotwiczyły tam gdzie stały, bez próby uformowania szyku. Dopiero rankiem Anglicy mogli ocenić wielkość swojego zwycięstwa. W trakcie bitwy poprzedniego dnia dwa okręty francuskie, "Thesee" i "Superbe", zatonęły a jeden, "Formidable", został zdobyty.

Rankiem okazało się też, że okręt flagowy admirała Conflansa, "Soleil Royal", zarzucił kotwicę tak nieszczęśliwie, że o świcie był otoczony przez kilka okrętów angielskich. Po daremnej próbie ucieczki, nie chcąc poddać się, Conflans rozkazał załodze opuścić i spalić okręt.

Siedem francuskich okrętów liniowych wyszło z zatoki i zdołało uciec do Rochefort. Jeden, ciężko uszkodzony "Juste", wyszedł z zatoki, ale wpadł na mieliznę i zatonął w ujściu Loary.

Pozostałe 9 okrętów liniowych próbowało wpłynąć w głąb zatoki i schronić się w ujściu rzeczki Vilaine. Jeden okręt, "Héros", wpadł na mieliznę i został potem zniszczony przez Anglików. Drugi okręt, "Inflexible", zatonął przy próbie wejścia do rzeczki. Pozostałe siedem okrętów przedostało się przez mielizny po wyrzuceniu za burtę swoich dział, i znalazło schronienie w ujściu rzeczki.

Anglicy stracili tylko dwa okręty ("Essex" i "Resolution"), które wpadły na mielizny i musiały zostać porzucone. Straty w ludziach wynosiły tylko 50 zabitych i 250 rannych.

Podsumowując, z 21 okrętów liniowych, Francuzi stracili bezpowrotnie 7. Następne 7 okrętów było uwięzione w ujściu rzeczki Vilaine i Francuzom zajęło ponad rok, by je stamtąd wydostać. Zdolność do dalszej walki zachowało tylko 7 okrętów liniowych. W tej sytuacji jakakolwiek próba inwazji na Wielką Brytanię straciła sens. Flota angielska zdobyła niepodzielne panowanie na morzu, które utrzymała do końca wojny.

Okręty liniowe biorące udział w bitwie (liczba dział)

Obie floty miały też pewną liczbę mniejszych okrętów, które jednak nie odgrywały znaczącej roli w starciu okrętów liniowych.