Biuro Paszportów - Polski Serwis Naukowy

Biuro Paszportów – jednostka organizacyjna resortu spraw wewnętrznych Polski Ludowej. Wielokrotnie zmieniająca nazwę, powiązana z organami bezpieczeństwa państwa, zajmowała się wydawaniem paszportów oraz kontrolą zagranicznych wyjazdów osób obywatelstwa polskiego.

Zmiany strukturalne

W latach 40. sprawy paszportowe organizacyjnie podporządkowano służbom wywiadowczym UB. Były to następujące struktury:

Obywatelstwo – więź prawna łącząca jednostkę (osobę fizyczną) z państwem, na mocy której jednostka ma określone prawa i obowiązki wobec państwa, a państwo – analogicznie – ma obowiązki i prawa wobec jednostki. Określenie spraw związanych z obywatelstwem, a w szczególności sposobów jego nabycia i ewentualnie także utraty, należy do samego państwa – jest to jego kompetencja wyłączna. Istnieją także regulacje prawa międzynarodowego dotyczące spraw związanych z obywatelstwem, a w szczególności unikania sytuacji bezpaństwowości i wielokrotnego obywatelstwa.

Policja – umundurowana i uzbrojona formacja przeznaczona do ochrony bezpieczeństwa ludzi i mienia oraz do utrzymywania bezpieczeństwa i porządku publicznego. Do jej głównych zadań należy pilnowanie przestrzegania prawa i ściganie przestępców, jak również zapewnienie ochrony i pomocy w sytuacjach kryzysowych zarówno wobec ludzi jak i mienia. Jeżeli jest to konieczne, policja nadzoruje na poziomie operacyjnym także wszelkie służby ratownicze.

Referat Paszportów Samodzielnego Wydziału II MBP (1945-1947)

Wydział VII Departamentu VII MBP (1947-1950)

15 czerwca 1950 r. rozpoczęło samodzielną działalność Biuro Paszportów Zagranicznych MBP, które funkcjonowało aż do likwidacji Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego w grudniu 1954 r. Po utworzeniu w miejsce MBP dwóch odrębnych resortów, jednostka znalazła się pod kontrolą Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (Biuro Paszportów Zagranicznych MSW).

Organy bezpieczeństwa państwa (OBP) to funkcjonujące w latach 1944-1990 instytucje, bądź ich piony, powołane do zapewnia bezpieczeństwa ówczesnego państwa Polskiego. Do organów tych zalicza się:

Dowód osobisty – dokument stwierdzający tożsamość osoby i poświadczającym obywatelstwo. W wielu państwach, w tym w Polsce, jego posiadanie jest obowiązkowe. Blankiety dowodów osobistych produkowane są przez Polską Wytwórnię Papierów Wartościowych S.A.. Dane obywateli nanoszone są w Centrum Personalizacji Dokumentów MSWiA.

8 czerwca 1956 r. Minister Spraw Wewnętrznych wydał zarządzenie, zgodnie z którym do wydawania paszportów została upoważniona Milicja Obywatelska. W Komendach Wojewódzkich MO zostały zorganizowane Samodzielne Sekcje Paszportów Zagranicznych, które w ciągu kilku lat rozbudowano do etatów Wydziałów.

Polska Ludowa - potoczna nazwa państwa polskiego w okresie rządów Polskiej Partii Robotniczej, a następnie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej i zależności od ZSRR w latach 1944-1989.

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych - struktura administracji państwowej Polski Ludowej, która w latach 1954-1990 nadzorowała organy administracyjno-porządkowe oraz kontrolowała działalność organów bezpieczeństwa państwa (od 1956).

Mimo utworzenia Służby Bezpieczeństwa MSW w listopadzie 1956 r., Biuro nadal posiadało status jednostki ogólnoministerialnej. 8 października 1958 r. przemianowano je na Biuro Paszportów MSW. Dopiero 28 lipca 1964 r. strukturę włączono w skład SB. W terenie, Wydziały Paszportów KW MO znalazły się pod kontrolą Zastępców Komendantów Wojewódzkich MO ds. Bezpieczeństwa. Odpowiednie komórki organizacyjne utworzono również w Referatach ds. Bezpieczeństwa Komend Powiatowych MO.

Służba Bezpieczeństwa (SB) – organ bezpieczeństwa państwa działajacy w strukturach resortu spraw wewnętrznych, działający w PRL w latach 1956-1990, powołany m.in. do utrwalania władzy komunistycznej oraz zapewniania porządku publicznego wewnątrz kraju. W końcowej fazie swojego istnienia, w sierpniu 1989 SB zatrudniała 24300 funkcjonariuszy, którzy kontrolowali 90000 tajnych współpracowników.

Służba Bezpieczeństwa (SB) – organ bezpieczeństwa państwa działajacy w strukturach resortu spraw wewnętrznych, działający w PRL w latach 1956-1990, powołany m.in. do utrwalania władzy komunistycznej oraz zapewniania porządku publicznego wewnątrz kraju. W końcowej fazie swojego istnienia, w sierpniu 1989 SB zatrudniała 24300 funkcjonariuszy, którzy kontrolowali 90000 tajnych współpracowników.

1 kwietnia 1967 r., w związku z przejęciem od MO nadzoru nad wydawaniem dowodów osobistych, nastąpiła kolejna zmiana nazwy. Utworzono Biuro Paszportów i Dowodów Osobistych MSW oraz Wydziały Paszportów i Dowodów Osobistych KW MO. 1 kwietnia 1972 r. centralne i terenowe służby paszportowe przejęły część uprawnień rozwiązanego Zarządu Kontroli Ruchu Granicznego MSW i Wydziałów Kontroli Ruchu Granicznego KW MO.

Władysław Spychaj-Sobczyński ps. Spychaj lub Jurand (ur. 10 marca 1904 - zm. ?), działacz KPP, pułkownik, funkcjonariusz PRL-owskich organów bezpieczeństwa, m.in. dyrektor Biura Paszportów Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego.

Jerzy Roszak (ur. 6 lutego 1924 w Łodzi, zm. 31 sierpnia 1983 w Warszawie), polski działacz państwowy, dyplomata, członek lokalnych władz PZPR w Łodzi i Wrocławiu.

1 stycznia 1975 r., sprawy dowodów osobistych ponownie przekazano MO. Przywrócono nazwy Biuro Paszportów MSW i Wydziały Paszportów KW MO.

Pod koniec lat 70. Biuro posiadało następującą strukturę:

Wydział I (prognozowanie i analizy)

Wydział II (wyjazdy prywatne)

Wydział III (sprawy cudzoziemców)

Wydział IV (wyjazdy służbowe)

Wydział V (ewidencja)

Wydział VI (sprawy ogólne)

W listopadzie 1981 r. po przeprowadzeniu reformy centrali, nadzór nad jednostką powierzono Szefowi Służby Wywiadu i Kontrwywiadu MSW. Stan ten przetrwał aż do likwidacji Biura Paszportów i rozwiązania Służby Bezpieczeństwa (maj-lipiec 1990 r.).

Maj – piąty miesiąc w roku, wg używanego w Polsce kalendarza gregoriańskiego, ma 31 dni. Nazwa miesiąca pochodzi od łacińskiej nazwy Maius (zobacz: kalendarz rzymski).

Wywiad - służba specjalna zajmująca się pozyskiwaniem (często niejawnych) informacji. W skali państwa wywiad to jeden ze sposobów rozpoznania strategicznego, polegający na zbieraniu najważniejszych wiadomości politycznych, wojskowych i gospodarczych. Współcześnie, dzięki takim zdobyczom techniki jak podsłuch satelitarny, działalność wywiadowczą można go również prowadzić nie opuszczając terytorium własnego państwa.

Na początku 1990 r. terenowe jednostki Biura Paszportów w Urzędach Spraw Wewnętrznych ponownie znalazły się pod kontrolą MO. Podczas przekształcania Milicji Obywatelskiej w Policję, funkcjonariusze Wydziałów Paszportów WUSW nie zostali objęci weryfikacją, lecz w większości podjęli służbę w Wydziałach Paszportów Komend Wojewódzkich Policji.

Paszport – dokument tożsamości wydany przez uprawniony organ państwa, uprawniający do przekraczania granic państwowych (niektóre państwa mogą wymagać dodatkowo wiz wjazdowych).

Kierownictwo

Dyrektorzy Biura:

Władysław Spychaj-Sobczyński (15 czerwca 1950 r. – 1 stycznia 1952 r.)

Amelia Leśniewska (1 stycznia 1952 r. – 30 kwietnia 1957 r.)

Jerzy Roszak (1 maja 1957 r. – 30 września 1960 r.)

Adam Janowski (1 października 1960 r. – 31 lipca 1965 r.)

Idzi Bryniarski (1 sierpnia 1965 r. – 28 lutego 1968 r.)

Mieczysław Glanc (1 marca 1968 r. – 14 lipca 1975 r.)

Wacław Szarszewski (15 lipca 1975 r. – 9 września 1982 r.)

Rudolf Rusin (1 lutego 1983 r. – 5 lutego 1990 r.)

Jerzy Ćwiek (5 lutego 1990 r. – 31 lipca 1990 r.)