Bokassa - Polski Serwis Naukowy

Jean-Bédel Bokassa (ur. 22 lutego 1921 r. w Bobangi, zm. 3 listopada 1996 r. w Bangi) – wojskowy i polityk środkowoafrykański, dyktator w okresie od 1 stycznia 1966 r. do 20 września 1979 r., jedyny cesarz Cesarstwa Środkowoafrykańskiego.

Życiorys

Młodość i kariera

Jego ojca, wodza z plemienia Ngbaka, zamordowano, gdy miał 6 lat, a później samobójstwo popełniła jego matka. Mały Bokassa był wychowywany przez francuskich misjonarzy, planował zostać księdzem. Jednak w maju 1939 r. wstąpił do francuskiej armii i podczas II wojny światowej walczył po stronie Wolnej Francji, za co w 1945 r. został uhonorowany orderem Legii Honorowej. Po uzyskaniu niepodległości przez Republikę Środkowoafrykańską wstąpił do jej armii. Bokassa, będąc kuzynem prezydenta Davida Dacko i bratankiem jego poprzednika, Barthelemiego Bogandy, szybko awansował do stopnia pułkownika i w 1963 r. został naczelnym dowódcą armii środkowoafrykańskiej.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Islam (arab. الإسلام ; al-islām) – religia monoteistyczna, druga na świecie pod względem liczby wyznawców po chrześcijaństwie Świętą księgą islamu jest Koran, a zawarte w nim objawienie ma stanowić ostateczne i niezmienne przesłanie Boga do ludzi.

Prezydent

1 stycznia 1966 r. w obliczu bankructwa kraju i zagrożenia ogólnokrajowymi strajkami Bokassa dokonał niemal bezkrwawego zamachu stanu, pozbawiając władzy autokratycznego prezydenta Davida Dacko (tzw. przewrót św. Sylwestra). Bokassa objął urzędy prezydenta i przewodniczącego jedynej partii kraju - Ruchu Rozwoju Społecznego Czarnej Afryki (Mouvement pour l'évolution sociale de l'Afrique noire, MESAN), a już 4 stycznia uchylił konstytucję z 1959 roku i rozwiązał parlament.

Seine-Maritime [sɛnmaʀiˈtim] - francuski departament położony w regionie Górna Normandia. Departament oznaczony jest liczbą 76. Przed rokiem 1955 nazwą tego departamentu było Seine-Inférieure.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Nieudany pucz wojskowy, jaki miał miejsce 12 kwietnia 1969 r. dał Bokassie pretekst do dalszego umacniania władzy. W marcu 1972 r. Bokassa ogłosił się dożywotnim prezydentem Republiki Środkowoafrykańskiej. 19 maja 1974 r. Bokassa uzyskał stopień feldmarszałka. W grudniu tego samego roku miała miejsce kolejna nieudana próba obalenia Bokassy, a 3 lutego 1976 r. próbowano go zabić.

Euro, ευρώ, евро (znak: €, kod ISO 4217: EUR) – europejska waluta wprowadzona w miejsce walut krajowych. Jest prawnym środkiem płatniczym w 16 państwach tworzących strefę euro w Unii Europejskiej - obejmującym ponad 322,5 mln Europejczyków. Waluta euro używana jest także w 11 krajach i terytoriach nienależących do UE (Watykanie, Monako, San Marino, Andorze, Kosowie, Czarnogórze) oraz we francuskich posiadłościach na Atlantyku i Oceanie Indyjskim oraz w brytyjskich bazach wojskowych na Cyprze.

Papież (Ojciec Święty) (łac. papa, -ae m, wł. papa, gr. pappas, forma funkcjonująca w języku polskim pochodzi od czeskiego papež) – biskup Rzymu, głowa Kościoła rzymskokatolickiego, katolickich Kościołów wschodnich, Stolicy Apostolskiej oraz państwa Watykan. Obecnym papieżem jest Benedykt XVI.

2 stycznia 1975 r. Bokassa utworzył urząd premiera i powołał nań Elisabeth Domitien, która została w ten sposób pierwszą kobietą-szefem rządu w Afryce.

5 września 1976 r. Bokassa rozwiązał rząd, powołując w jego miejsce Środkowoafrykańską Radę Rewolucyjną, a 17 września Bokassa mianował Davida Dacko swoim osobistym doradcą. 23 października, po spotkaniu z przywódcą Libii, pułkownikiem Kadafim, Bokassa przyjął islam i zmienił imię na Salah ad-Din Ahmed Bokassa. Wkrótce jednak, zawiedziony w swych nadziejach na pomoc ze strony Libii, powrócił do wiary katolickiej.

Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jednej z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół rzymskokatolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.

Republika Zairu (fr.: République du Zaïre) – nazwa Demokratycznej Republiki Konga, używana od 27 października 1971 roku do 17 maja 1997, pod rządami prezydenta Mobutu Sese Seko, który jako głównodowodzący armii narodowej, 24 listopada 1965 w wyniku zamachu stanu przejął władzę w państwie.

Cesarz

4 grudnia 1976 r. na kongresie MESAN Bokassa proklamował monarchię, wprowadził nową konstytucję i zmienił nazwę kraju na Cesarstwo Środkowoafrykańskie. 7 grudnia rozwiązał Środkowoafrykańską Radę Rewolucyjną, a 14 grudnia mianował nowy rząd. Na jego czele stanął Ange-Félix Patassé, późniejszy prezydent. 4 grudnia 1977 r. Bokassa koronował się na cesarza Bokassę I. Oprawa ceremonii, wzorowanej na ceremonii koronacyjnej Napoleona, kosztowała 20 mln USD, co stanowiło 1/3 budżetu tego jednego z najbiedniejszych krajów Afryki. Tron wykonany został ze złoconego brązu w kształcie orła, a cesarska korona warta 5 mln USD była wysadzana 5 tysiącami diamentów.

Liberia (Republika Liberii – Republic of Liberia) – państwo położone w Afryce Zachodniej. Sąsiaduje z Gwineą, Wybrzeżem Kości Słoniowej oraz Sierra Leone. Sytuacja gospodarcza i polityczna tego kraju jest nadal niestabilna, co jest skutkiem przewrotów wojskowych i wojny domowej (zakończonej w 1996).

Pułkownik Muammar al-Kaddafi, arab. معمر القذافي; inne wersje nazwiska: Gaddafi, Qadhdhafi (ur. 13 września 1942 w Syrcie) – libijski polityk, przywódca Libii, sprawujący władzę autorytarną jako tzw. Przywódca Rewolucji 1 Września.

Chociaż cesarstwo formalnie było monarchią konstytucyjną, Bokassa nie porzucił autokratycznego stylu rządów, kontynuując brutalne represje wobec opozycji. Powszechne były tortury, a sam Bokassa wielokrotnie w nich uczestniczył.

Pomimo że Bokassa faktycznie rządził w stylu dyktatorskim, był wspierany przez Francję, a francuski prezydent Valéry Giscard d'Estaing był częstym gościem Bokassy. Francja wspierała Bokassę finansowo i militarnie, w zamian otrzymując rudy uranu potrzebne do kontynuowania swojego programu nuklearnego.

Jacques Koch-Foccart (ur. 31 sierpnia 1913 w Ambrières-les-Vallées, zm. 19 marca 1997 w Paryżu) – francuski doradca polityczny, sekretarz generalny ds. afrykańskich w kancelarii prezydenta Francji, nazywany Panem Afryką. Architekt geopolitycznej konstrukcji pod nazwa "Françafrique".

Afryka – drugi pod względem wielkości kontynent na Ziemi, ma 30,3 mln km² powierzchni, czyli ponad 20,3% ogólnej powierzchni lądowej naszego globu. Przechodzi przez niego południk 0°, obydwa zwrotniki i równik.

Upadek

W sierpniu 1979 r. międzynarodowa komisja złożona z prawników z Senegalu, Wybrzeża Kości Słoniowej, Liberii, Rwandy i Togo orzekła, że w dniach 17-19 kwietnia 1979 r. Bokassa wziął udział w masakrze dokonanej w więzieniu w Bangi na 100 dzieciach, które zostały aresztowane za udział w proteście przeciwko wprowadzeniu nowych, obowiązkowych uniformów szkolnych, wyprodukowanych w firmach odzieżowych należących do krewnych Bokassy. Bokassa zaprzeczył, jakoby miał brać udział w masakrze. Komisja poinformowała też, że w tłumieniu demonstracji uczestniczyła armia Zairu - prezydent Zairu Mobutu Sese Seko zaprzeczył tym doniesieniom.
Po opublikowaniu raportu komisji Francja i USA wstrzymały pomoc gospodarczą dla Cesarstwa Środkowoafrykańskiego, a wiele rządów państw afrykańskich potępiło reżim Bokassy.

Międzynarodowy Znormalizowany Numer Książki (ang. International Standard Book Number, ISBN) – niepowtarzalny 13-cyfrowy identyfikator książki; do 31 grudnia 2006 r. zawierał 10 cyfr. Według zaleceń standardu numer ten powinien identyfikować wydawcę jak również specyficzny tytuł oraz edycję (wydanie).

Senegal (Republika Senegalu, franc. République du Sénégal) – państwo w zachodniej Afryce nad Oceanem Atlantyckim. Graniczy z Mauretanią, Mali, Gwineą, Gwineą Bissau i Gambią.

W nocy z 20 na 21 września, pod nieobecność w kraju Bokassy, który udał się do Libii, by zabiegać o kredyt, do Bangi przyleciał samolot z francuskimi spadochroniarzami na pokładzie, a towarzyszący im David Dacko dokonał zamachu stanu (operacja Barracuda). 21 września o godz. 12.30 po południu proklamował on upadek Cesarstwa Środkowoafrykańskiego. Wybitny francuski dyplomata Jacques Foccart określił zamach stanu wymierzony przeciwko Bokassie mianem ostatniej kolonialnej ekspedycji Francji.

Libia (ليبيا, Libija), oficjalnie Wielka Arabska Libijska Dżamahirijja Ludowo-Socjalistyczna (الجماهيرية العربية الليبية الشعبية الإشتراكية العظمى, Al-Jamāhīriyyah al-`Arabiyyah al-Lībiyyah aš-Šabiyyah al-Ištirākiyyah al-`Udhmā) – państwo położone w Afryce Północnej, nad zatoką Wielka Syrta (Morze Śródziemne).

David Dacko (ur. 24 marca 1930 r. w Bouchia w prefekturze Lobaye, zm. 20 listopada 2003 r. w Jaunde w Kamerunie) - polityk środkowoafrykański, pierwszy prezydent Republiki Środkowoafrykańskiej.

Na wygnaniu

Obalony Bokassa nie uzyskał pozwolenia na wjazd do Francji i wyjechał do Abidżanu w Wybrzeżu Kości Słoniowej. 26 grudnia 1980 r. został zaocznie skazany na śmierć za udział w masakrze młodzieży w 1979 r. Przegrana Valery'ego Giscarda d'Estainga w wyborach prezydenckich w 1981 r. pozwoliła Bokassie na przyjazd do Francji w 1983 r.
Po przybyciu do Francji Bokassa osiedlił się w miejscowości Haudricourt, położonej w departamencie Seine-Maritime, na północ od Paryża. Jako były francuski kapitan, otrzymał rentę w wysokości 5998 franków (dziś równowartość ok. 1000 euro, czyli ok. 4400 zł). W czasie swego pobytu we Francji napisał swoją autobiografię, jednak ze względu na zawarte w niej liczne ataki na byłego francuskiego prezydenta, d'Estainga, w 1985 r. sąd w Paryżu zakazał jej dystrybucji.

Maj – piąty miesiąc w roku, wg używanego w Polsce kalendarza gregoriańskiego, ma 31 dni. Nazwa miesiąca pochodzi od łacińskiej nazwy Maius (zobacz: kalendarz rzymski).

Dyktator (Dictator) – w republice rzymskiej był to urzędnik nadzwyczajny (extraordinarius), któremu przyznawano władzę absolutną na okres maksymalnie sześciu miesięcy, aby zapobiegł nadzwyczajnym kryzysom (np. podczas ciężkiej wojny lub wewnętrznych rewolt). Wybór dyktatora należał początkowo do komicjów centurialnych. Później powoływany był przez konsulów na polecenie senatu i był to jedyny urząd w republice rzymskiej, na który mianowano, a nie wybierano. Dyktator powoływał dowódcę jazdy (magister equitum), który w czasie wojny dowodził jazdą, podczas gdy dyktator stał na czele piechoty. Oznaką nieograniczonej władzy dyktatora było 24 liktorów towarzyszących mu nawet w samym mieście. Do legendy przeszedł Lucjusz Kwintus Cincinnatus – rolnik, którego w 458 p.n.e. obwołano dyktatorem podczas wojny z ludem Ekwów. Po jej zakończeniu natychmiast zrezygnował z urzędu i powrócił do pracy na roli.

Powrót do ojczyzny i uwięzienie

23 października 1986 r. Bokassa, licząc na odzyskanie władzy, powrócił do ojczyzny, jednak został aresztowany pod zarzutem zdrady, morderstwa, kanibalizmu i malwersacji. Po trwającym siedem miesięcy procesie, 12 czerwca 1987 r. zapadł wyrok, na mocy którego Bokassa został wprawdzie uniewinniony od zarzutu kanibalizmu, jednak za pozostałe zarzucane mu czyny został ponownie skazany na śmierć. W wyniku złożonej przez Bokassę apelacji, 29 lutego 1988 r. kara śmierci została zamieniona na karę dożywotniego więzienia, której wysokość prezydent André Kolingba wkrótce obniżył do 20 lat. 1 sierpnia 1993 r. Bokassa opuścił więzienie na mocy amnestii ogłoszonej przez Kolingbę.

Warszawa (miasto stołeczne Warszawa) (wymowa ?/i) – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Mazowszu nad Wisłą.

Republika Środkowoafrykańska (franc. République centrafricaine) – państwo w środkowej Afryce, w dorzeczach rzek Konga i Szari, graniczące z Kamerunem, Czadem, Sudanem, Demokratyczną Republiką Konga i Kongiem.

Ostatnie lata i śmierć

Po wypuszczeniu na wolność Bokassa zamieszkał w Bangi. Pod koniec życia ogłosił się 13. apostołem i poinformował o swoich tajnych spotkaniach z papieżem. Zmarł na atak serca.

Bokassa miał 17 żon i co najmniej 54 dzieci, a według niektórych źródeł nawet 62.

Bibliografia

Encyklopedia. Świat w przekroju 1977 (praca zbiorowa), Wiedza Powszechna, Warszawa 1977

Encyklopedia. Świat w przekroju 1980 (praca zbiorowa), Wiedza Powszechna, Warszawa 1980

B. Jordan, A. Lenz, Księga 100 polityków stulecia, tłum. A. Sąpoliński, wyd. Interart, Warszawa 1997, str. 28-29 ISBN 83-7060-508-7

Tadeusz Pasierbiński, Monarchie świata. Poczet rodów królewskich i książęcych, wyd. Iskry, str. 380-381, Warszawa, 2002, ISBN 83-207-1705-1

Przypisy

Według kursu z dnia 13 maja 2009 r.
T. Pasierbiński, str. 381