Bolesław Chrobry - powieść - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy powieści historycznej Antoniego Gołubiewca. Zapoznaj się również z: Chrobry – powieść Walerego Przyborowskiego.

Bolesław Chrobry – dzieło życia polskiego pisarza Antoniego Gołubiewa. Czterotomowy cykl pisany w latach 1947 – 1974 opowiada o życiu i przemianach w zwyczajach i sposobie widzenia świata społeczności, z której wyrósł po wiekach naród polski. Portretuje wszystkie warstwy społeczne – od pospolitego raba, po księcia Bolesława czy cesarza Ottona III. Głównym czynnikiem modelującym te zmiany jest w tej powieści religia chrześcijańska.

I Zjazd gnieźnieński odbył się w 1000 roku i był ważnym wydarzeniem służącym umocnieniu pozycji oraz zwiększeniu prestiżu Polski w Europie. Współcześnie zjazdy są forum dialogu między różnymi kręgami kulturowymi, wyznaniami i religiami. Stanowią także okazję do przedstawienia dziedzictwa Gniezna i Polski na Starym Kontynencie.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Pisarz tworzył swoje dzieło przez wiele lat, wielokrotnie zmieniając i poprawiając gotowe już tomy, a nierzadko dopisując nowe fragmenty. Powieść ta jest nieukończona. Autor wielokrotnie skarżył się na nadmierne rozrośnięcie się materiału, na nieumiejętność opanowania go. Całość zamyka się niewielkim w rozmiarach tomem Wnuk, który w wydaniu z 1981 roku wszedł w skład tomu Rozdroża.

Święty Wojciech, właśc. Wojciech Sławnikowic (czes. Vojtěch, niem. Adalbert; ur. ok. 956 w Libicach - zm. 23 kwietnia 997 w okolicach Elbląga lub Tękit, Tenkitten, obecnie Letnoje; inne źródła podają pruski Chollin) – czeski duchowny katolicki, biskup Pragi, misjonarz, męczennik, uznawany przez Kościół katolicki za świętego.

Mieszko I (ur. 922-945, zm. 25 maja 992) – książę Polski z dynastii Piastów sprawujący władzę od ok. 960 r. Syn Siemomysła, wnuk Lestka. Ojciec Bolesława I Chrobrego i Świętosławy-Sygrydy. Brat Czcibora. Po kądzieli dziadek Kanuta Wielkiego.

Bolesław Chrobry zdobył ogromna popularność po zakończeniu II wojny światowej, prawdopodobnie na fali rewanżyzmu powojennego. Z czasem jednak tracił na popularności, czego przykładem są daty kolejnych wydań utworu.

Wydania Bolesława Chrobrego:

1947 – tomy: Puszcza i Szło Nowe,

1948 – tomy: Puszcza i Szło Nowe,

1950 – tom: Złe dni,

1952 – tomy: Puszcza, Szło Nowe i Złe dni,

1954 – tomy: Puszcza, Szło Nowe, Złe dni i Rozdroża,

1956 – całość,

1970 – tomy: Puszcza i Szło Nowe,

1971 – tomy: Złe dni i Rozdroża,

1974 – tomy: Puszcza, Szło Nowe i Wnuk,

1980 – tomy: Puszcza i Szło Nowe,

1981 – tomy: Złe dni i Rozdroża (z włączonym Wnukiem w skład Rozdroży),

1986 – całość,

2000 – całość.

Konstrukcja i treść utworu

Bolesław Chrobry składa się z czterech tomów oddzielnie zatytułowanych, z których dwa ostatnie, wedle terminologii zaproponowanej przez A. Chomiuk składają się z dwóch woluminów każdy:

Chrobry – powieść historyczna Walerego Przyborowskiego wydana w roku 1889, której akcja rozgrywa się w czasach Bolesława Chrobrego, pierwszego koronowanego króla Polski.

Pięciu Braci Męczenników (zwani również Pierwszymi Męczennikami Polski lub Pięcioma Świętymi Braćmi Międzyrzeckimi) – dwóch włoskich benedyktynów: Benedykt i Jan, dwóch słowiańskich nowicjuszy i jednocześnie rodzonych braci: Izaak i Mateusz oraz Krystyn, który był polskim służącym. W nocy z 10 na 11 listopada 1003 zostali zamordowani w napadzie rabunkowym. W Kościele katolickim uznani za świętych męczenników.

Puszcza – to pierwszy, jednowoluminowy tom "Bolesława Chrobrego". Akcja rozpoczyna się na puszczańskiej polanie Śliźniów i powoli przenosi się w kierunku centrum ówczesnej państwowości polskiej – Gniezna. Poznajemy tu głównych bohaterów powieści: szeroko rozrośnięty ród Śliźniów, księcia Bolesława, księcia Mieszkę, Stojgniewa, Przemka, Odę Dytrykównę, Przybywoja i wielu innych. Autor wykazał tu wielki talent w przestawianiu zakulisowych rozgrywek politycznych podczas zdobywania władzy przez Bolesława i wypędzania Ody z jej synami z księstwa. Stopniowe "wychodzenie z puszczy" symbolizuje przekraczanie przez ówczesne plemiona polskie granicy między zaściankowością świata barbarzyńskiego, a pełnym uczestnictwem w życiu ówczesnego Imperium rzymskiego.

Szło Nowe – to drugi jednowoluminowy tom "Bolesława Chrobrego". W nim miejsce znalazły wydarzenia zaliczane przez historyków do najchlubniejszych kart w początkach polskiej państwowości. Mamy zatem tutaj bogato i ciekawie zaprezentowaną historię biskupa Wojciecha, jego działalność, rozterki i męczeńską śmierć; także dzieje zjazdu gnieźnieńskiego i historię Bugaja, który odegra znaczną rolę w dalszym ciągu powieści. Tytuł tomu mówi o wejściu księstwa Bolesława w krąg państw europejskich. "Nowe" symbolizuje tutaj zarówno nowy obyczaj i religię, jak i nowy zakręt w dziejach narodu.

Złe dni – to trzeci dwuwoluminowy tom "Bolesława Chrobrego". Znalazła w nim miejsce artystyczna wizja rywalizacji między księciem Bolesławem a nowym cesarzem – Henrykiem II, zajęcie Pragi czeskiej i późniejsza wojna z cesarzem, zakończona dopiero pokojem w Budziszynie (co nie znalazło już odzwierciedlenia w powieści). Również tutaj wspomniany wcześniej Bugaj – włodarz księcia, stał się sprawcą mordu na pięciu braciach męczennikach.

Rozdroża – to ostatni dwuwoluminowy tom "Bolesława Chrobrego". Treścią tego tomu są indywidualne przeżycia poszczególnych bohaterów epopei, szczególnie: Latorosłki, Kłąba, Stojgniewa i Dzierbołka. Tom kończy się niezanotowaną w kronikach historycznych wielką pącią pokutną do grobów pięciu braci męczenników i sądem nad Bugajem. Zamyka on cykl, zaś od wydania w 1980-81 roku dołączono do niego króciutki tomik rekapitulujący niektóre wątki, pt.: Wnuk.

O powieści Antoniego Gołubiewa powstała monografia pióra Aleksandry Chomiuk, Antoniego Gołubiewa powieść o Bolesławie Chrobrym, Lublin 1998.

Oda Dytrykówna (ur. zap. ok. 955, zm. 1023) – pierworodna córka Dytryka (Teodoryka), margrabiego Marchii Północnej z rodu Haldensleben, druga żona księcia Polski Mieszka I.

Antoni Gołubiew (ur. 25 lutego 1907 w Wilnie, zm. 27 czerwca 1979 w Krakowie), pseudonimy: Goa, Jan Karol Wayda, Jerzy Cichocki - polski pisarz i publicysta katolicki, z wykształcenia historyk.