Bolesław Mołojec ps. Apostoł, Edward Długi (ur. 9 lutego 1909 w Henrykowie koło Tomaszowa Mazowieckiego, zm. 29 lub 31 grudnia 1942 w Warszawie) – polski działacz komunistyczny.

W młodości pracował w Tomaszowskiej Fabryce Sztucznego Jedwabiu (TFSJ). Należał do Związku Młodzieży Komunistycznej. Był sekretarzem komórki młodzieżowej w TFSJ. Wykazywał skłonności do teoretyzowania i mistycyzmu, i z tego zapewne powodu nosił pseudonim "Apostoł". W latach 1935-36 był członkiem Sekretariatu KC KZMP, w czasie wojny domowej w Hiszpanii był w stopniu majora dowódcą Brygady Międzynarodowej im. Jarosława Dąbrowskiego. W 1939 przebywał w Paryżu, gdzie kierował Tymczasowym Ośrodkiem Kierowniczym KPP, następnie (1940) przebywał w ZSRR.

Od jesieni 1941 r. w Polsce był członkiem Grupy Inicjatywnej i współzałożycielem PPR. W nocy na 28 grudnia 1941 został wśród 6-osobowej grupy polskich komunistów zrzucony przez Sowietów na spadochronie w okolice wsi Wiązowna koło Warszawy. Wchodził w skład "trójki kierowniczej" PPR (obok Marcelego Nowotki i Pawła Findera) i dowodził Gwardią Ludową. Został oskarżony o zabójstwo Marcelego Nowotki i zabity na polecenie władz PPR.

Oskarżenie o śmierć Nowotki

28 listopada 1942 roku na ulicy koło Dworca Zachodniego w Warszawie znaleziono zwłoki mężczyzny - jak się później okazało Marcelego Nowotki. Bolesław Mołojec, który był z nim ostatni, wyjaśniał, że na ulicy zostali zaatakowani przez nieznanych sprawców, którzy przyłożyli mu pistolet do pleców - Nowotko zginął, a jemu udało się uciec. 5 grudnia Mołojec zawiadomił Komintern (czyli Georgi Dymitrowa, który "opiekował się" PPR) o śmierci Nowotki.

Po śmierci Nowotki kontrolę nad radiostacją przejął Bolesław Mołojec, który zaczął podpisywać się na depeszach jako I sekretarz - wg opinii Pawła Findera, niezgodnie z przyjętą przed wylotem do kraju zasadą, że ewentualnym następcą Nowotki na stanowisku I sekretarza będzie właśnie Finder. W atmosferze wzajemnej podejrzliwości po niejasnej śmierci Nowotki oraz pod wpływem trudnej osobowości nowego I sekretarza, w kierownictwie PPR pojawiły się konflikty i oskarżenia o prowokacje i zdradę. Podejrzenia skupiły się na Mołojcu. Bez przesłuchania samego zainteresowanego, bez dokładnego śledztwa i bez wiedzy Moskwy postanowiono Mołojca zlikwidować. Wykonanie wyroku powierzono Jankowi Krasickemu z ZWM, który zastrzelił Mołojca 29 lub 31 grudnia 1942. Prawdopodobnie kilka tygodni później zlikwidowano również brata Mołojca, Zygmunta ("Anton") - kilkakrotnie stwierdził on, że na rozkaz brata zastrzelił człowieka, z którym spotkał się Bolesław. Aby usankcjonować te działania powołano partyjną komisję, do której zaproszono darzonego autorytetem Teodora Duracza ("Profesor"). W skład "komisji Duracza" weszli również Paweł Finder, Fornalska i Gomułka, którzy wcześniej zdecydowali o zlikwidowaniu oskarżonego. Raport komisji został przedstawiony Moskwie 9 stycznia 1943, a kierownictwo nad PPR i GL przejął Finder.

Okoliczności śmierci Marcelego Nowotki nigdy nie zostały do końca wyjaśnione i budzą wiele kontrowersji. Były kilkakrotnie badane przez komisje partyjne (min. w roku 1948 i 1977). Władysław Gomułka we wspomnieniach podaje, że do 1977 był przekonany, że Bolesław Mołojec kazał bratu zabić Nowotkę na tle ambicji osobistych i braku zrzutów broni dla GL. Zygmunt Mołojec był nieświadomym narzędziem w rękach brata, jednak ze względu na warunki konspiracyjne i deklarowaną po śmierci brata chęć zemsty nie można było pozostawić go przy życiu. W 1977 r. odbył rozmowę z ówczesnym sekretarzem KC PZPR Andrzejem Werblanem, gdzie dowiedział się o możliwości wprowadzenia go w błąd przez Pawła Findera (np. wg Findera Mołojec podał, że zabójcami mieli być "sikorszczacy" - członkowie Armii Krajowej, choć w depeszy takiego sformułowania nie ma). Gomułka podaje również odwrotną kolejność wykonania wyroków na braci Mołojców - najpierw zginął egzekutor Nowotki, Zygmunt, który przyznał się podczas przesłuchania, przez wysłanego w tym celu człowieka, do zastrzelenia wskazanego mu przez brata "prowokatora", potem zaś Bolesław, którego wina została w ten sposób udowodniona. Nowym podejrzanym w tym świetle stał się Paweł Finder, który podając członkom KC PPR wybrane fakty, mógł zasugerować winę Mołojca i spowodować wydanie na niego wyroku śmierci.

Również historycy podają wiele możliwych wersji wydarzeń. Podaje się różne motywy działania braci Mołojców (ambicje, patriotyzm, współpraca z Gestapo, NKWD czy AK a nawet choroba psychiczna). Brani są pod uwagę inni zabójcy. Według artykułu historyka i publicysty Dariusza Baliszewskiego, opublikowanego w 2002 w tygodniku "Newsweek" i opierającego się na relacji porucznika "Stasinka" z 2000 roku (ujawnionej w dwa lata po jego śmierci), Nowotkę zastrzelili dwaj żołnierze Kolegium A Kedywu (Kierownictwa Dywersji) Warszawskiego - Krzysztof Sobieszczański ("Kolumb", pierwowzór bohatera powieści Bratnego) i Jan Barszczewski ("Janek") na polecenie Antoniego Chruściela ("Monter"), komendanta warszawskiego okręgu AK. Ani generał Chruściel, ani żaden dokument czy raport AK tego nie potwierdza. "Stasinek" Sosabowski i rzekomi wykonawcy wyroku należeli wówczas do Tajnej Organizacji Wojskowej scalonej z AK dopiero w marcu 1943, w kilka miesięcy po opisywanych wydarzeniach - Sosabowski według tej relacji miał jeszcze rozkaz zastrzelić Bieruta, ale nie zrobił tego, gdyż spieszył się na spotkanie z dziewczyną.

Bibliografia