Bolesław Szabelski (ur. 3 grudnia 1896 w Radoryżu, zm. 27 sierpnia 1979 w Katowicach) – polski kompozytor, organista i pedagog związany z Państwową Wyższą Szkołą Muzyczną w Katowicach. Uczeń Karola Szymanowskiego. Współtwórca śląskiej szkoły kompozytorów. Nauczyciel Henryka Mikołaja Góreckiego .

Życiorys

Szabelski dorastał w Sadownem pod Warszawą, gdzie jego ojciec Franciszek osiadł na początku XX wieku i podjął pracę jako organista w tamtejszym kościele. Od 12 roku życia uczęszczał do szkoły organistów przy Warszawskim Towarzystwie Muzycznym. Ukończył ją w 1913 r. jako jeden najlepszych absolwentów. Potem kontynuował naukę gry na organach u Mieczysława Strużyńskiego.

Po wybuchu pierwszej wojny światowej Szabelski trafił wraz z wycofującymi się wojskami rosyjskimi do Kijowa. Ukończył tam kurs nauczycielski Macierzy Polskiej i zostaje też członkiem Polskiej Organizacji Wojskowej. Po powrocie do Polski w 1918 r. na krótko trafił do Płocka, gdzie zostaje organistą w katedrze i nauczycielem w szkole organistowskiej. Pod koniec 1918 r. zaciągnął się do wojska polskiego. Służy w wileńskim 3. pułku artylerii i bierze udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Po demobilizacji jesienią 1920 r. udaje się na Górny Śląsk, gdzie bierze udział w przygotowaniach do plebiscytu.

W 1921 r. powrócił do Warszawy, gdzie pracował jako organista, mi.n. w kościele garnizonowym na Powązkach. Kontynuował studia organowe u Strużynskiego, rozpoczął też naukę kompozycji u Romana Statkowskiego, a po jego śmierci – studia u Karola Szymanowskiego. To właśnie Szymanowski w 1929 r. polecił Szabelskiego jako pedagoga do otwierającego się właśnie katowickiego konserwatorium – dzisiejszej Akademii Muzycznej.

W Katowicach Szabelski szybko stał się znany jako nie tylko jako wirtuoz gry na organach, którą wykładał w konserwatorium (do końca lat 40. koncertował też w katowickich kościołach i radiu), ale też też ambitny kompozytor. Śląska publiczność ciepło przyjęła zarówno II Symfonię jak i Suitę czy Etiudę.

Bolesław Szabelski podczas pobytu w Jugosławii, 1965 r.

Pracę kompozytorską i dydaktyczną przerwał wybuch wojny. Szabelski już 1 września 1939 r. opuszcza Katowice. Jego nazwisko figuruje w tzw. Sonderfahndungsbuch Polen – sporządzonej przez Gestapo liście polskich intelektualistów, których planowano zgładzić. Ukrywał się w rodzinnym Sadownem. Wstępuje do AK. Pod pseudonimem "Chmiel" brał udział w akcjach bojowych, kolportował podziemne wydawnictwa, przerzucał konspiratorów. Mimo to nieustannie komponował. Podczas okupacji powstały Sonata Organowa, Magnificat, Concertino na fortepian i orkiestrę.

Do Katowic wrócił po wyzwoleniu w lutym 1945 r. i od razu włączył się w powojenny rozruch katowickiego konserwatorium. Po jego reorganizacji na Państwową Wyższą Szkołę Muzyczną został dziekanem wydziału pedagogicznego. Zaczyna też wykładać kompozycję i do 1955 r. grę na organach. W tym samym roku razem z bratem Józefem otworzył w Katowicach Ligocie prywatną szkołę umuzykalniającą. Jego placówka przetrwała do 1950 r. W 1959 r. został profesorem zwyczajnym.

Szabelski wita Leopolda Stokowskiego na dworcu PKP w Warszawie, 20 maja 1958 r.

Renomę kompozytora na skalę krajową Szabelski zaczął zdobywać w drugiej połowie lat 40. Jego utwory wykonywała wówczas katowicka orkiestra Polskiego Radia pod kierunkiem Grzegorza Fitelberga, później jego utwory wykonywano pod dyrekcją innego znakomitego śląskiego dyrygenta Karola Stryi lub Jana Krenza. Echa twórczości Szabelskiego szybko przedostały sie zagranicę. Szabelski utrzymywał kontakty m.in. z francuską kompozytorką i pedagogiem Nadią Boulanger, czy działającym w USA polskim dyrygentem Leopoldem Stokowskim, który wykonał m.in Toccatę w USA. Władze PRL nie godziły się na zagraniczne wyjazdy Szabelskiego – poza wizytą w Jugosławii w latach 60. Nie mógł on więc osobiście prezentować swoich utworów.

Okres największej popularności Szabelskiego rozpoczął się w drugiej połowie lat 50. na forum Warszawskiej Jesieni, wówczas nowym festiwalu muzyki współczesnej, na którym twórczość Szabelskiego był obecna od jego zarania czyli od 1956 W 1959 Szabelski na III Warszawskiej Jesieni zaprezentował swoje przełomowe dzieło – Improwizacje. Wprawia tym samym publiczność w zdumienie i zachwyt, bo Improwizacje, choć stworzył je 60-letni kompozytor były utworem na wskroś awangardowym. W podobnym kierunku szły odtąd wszystkie jego następne utwory. Szabelski komponował nieustannie aż do śmierci. Zmarł 27 sierpnia 1979. Pochowany został na cmentarzu w Katowicach Panewnikach.

W 2010 uchwałą Rady Miasta Katowice poświecono kompozytorowi skwer w Ligocie, znajdujący się przy skrzyżowaniu ulic Panewnickiej i Piotrowickiej. Uroczyste nadanie nazwy miało miejsce 16 kwietnia 2011.

Życie prywatne

Bolesław Szabelski z córką Marią, Sadowne pod Warszawą, lata 60. XX w

Szabelski był człowiekiem wyjątkowo skromnym. Do spraw doczesnych przywiązywał małą wagę, pochłaniała go wyłącznie muzyka. Do legendy katowickiego konserwatorium przeszła jego małomówność (studenci mówili o nim "milczek"), ale też serdeczność i otwartość z jaką traktował swoich uczniów. Właśnie dlatego powodu zdobył pseudonim "Sługa Boży". Z reguły unikał publicznych wystąpień czy wywiadów dla mediów.

Willa przy Wileńskiej 21, w której Szabelski mieszkał po wojnie

Zdarzało się, że kompozytor zachowywał się inaczej. Raz Szabelski zadziwił wszystkich. Na bankiecie w hotelu Forum wdał się w dyskusję. W efekcie przegadał samego Fittelberga – wspomina Jan Krenz.

Z wyjątkiem wstąpienia zaraz po wojnie do Stronnictwa Demokratycznego. , co podyktowane było bardziej przymusem afiliacji niż poglądami, Szabelski nie angażował się politycznie. Utrzymywał bliskie kontakty zarówno z państwowymi urzędnikami jak i hierarchią kościelną, m.in. z biskupem katowickim Herbertem Bednorzem.

Po wojnie, po powrocie do Katowic władze przyznały mu zajmowaną przez deportowanych Niemców willę w Katowicach Ligocie przy ulicy Wileńskiej 21. W 1955 r. ożenił się z Ireną Marmol (zm. 2009), rok później na świat przyszła ich córka – Maria. Rodzina zamieszkała w willi w Katowicach Ochojcu przy ul. Nad Jarem. Tam Szabelski komponował do ostatnich dni swojego życia.