Bomba lotnicza - Polski Serwis Naukowy

Bomba Mark 117 o masie 343 kg pod samolotem (USA)

Przekrój bomby zapalającej

Bomba lotnicza to rodzaj wybuchowej broni (bomby) zrzucanej z samolotu lub innego statku powietrznego, przeznaczonej do niszczenia celów naziemnych lub nawodnych.

Podstawowym rodzajem bomb lotniczych, powstałym jako pierwszy, są bomby burzące, których przeznaczeniem jest niszczenie celu energią samego wybuchu bomby. Podstawowymi częściami bomby burzącej są: metalowa skorupa bomby, znajdujący się w niej materiał wybuchowy i zapalnik powodujący wybuch. Skorupa ma wydłużony opływowy kształt, zwykle w formie cygara, gruszki lub opływowo zakończonego walca. Do tylnej części skorupy przymocowane są stateczniki, stabilizujące bombę w locie pionowym. Inne rodzaje bomb lotniczych mają zbliżoną konstrukcję.

Tallboy – używana w czasie II wojny światowej mniejsza wersja najcięższej bomby lotniczej Grand Slam o masie 5340 kg. Została skonstruowana przez brytyjskiego inżyniera Barnesa Wallisa według opracowanego przez niego konceptu bomby earth quake. Po raz pierwszy użyta w czerwcu 1944 roku do niszczenia niemieckich schronów na terenie Francji. Do końca wojny dywizjon specjalnie przygotowanych bombowców Avro Lancaster zrzucił 854 takie bomby, m.in. na niemiecki pancernik "Tirpitz". Licencję na produkcję bomb Tallboy zakupiły także Stany Zjednoczone. Na jej podstawie opracowano tam bombę kierowaną VB-13 Tarzon.

Silnik rakietowy – rodzaj silnika odrzutowego, czyli wykorzystującego zjawisko odrzutu substancji roboczej, który nie pobiera w trakcie pracy żadnej substancji z otoczenia. Substancją roboczą mogą być produkty spalania (gazy spalinowe) powstałe przy utlenianiu paliwa (chemiczny silnik rakietowy), przy czym zarówno paliwo rakietowe jak i utleniacz znajdują się w zbiornikach napędzanego urządzenia (tlen nie jest pobierany z atmosfery), dzięki czemu silnik może pracować w dowolnych warunkach, np. w przestrzeni kosmicznej i pod wodą. Mogą nią być też jony rozpędzane elektromagnetycznie (silnik jonowy), plazma, także rozpędzana elektromagnetycznie (silnik plazmowy) lub strumień fotonów gamma (hipotetyczny silnik fotonowy). Stosowany najczęściej w rakietach i promach kosmicznych oraz pociskach rakietowych.

Podział

W zależności od przeznaczenia i konstrukcji, bomby konwencjonalne dzielą się na:

bomby burzące - niszczące cel energią wybuchu materiału wybuchowego, znajdującego się zwykle w cienkiej skorupie. Masa ich materiału wybuchowego jest zwykle znacznie większa od masy skorupy. Stosowane są głównie do niszczenia celów punktowych, zabudowy, urządzeń przemysłowych, węzłów kolejowych.

bomby odłamkowe - podstawowym zadaniem jest rażenie siły żywej lub nieopancerzonych celów (pojazdów, samolotów na ziemi) za pomocą odłamków powstajacych przy wybuchu. Mają grubą skorupę, tworzącą odłamki po rozerwaniu lub cienką skorupę wypełnioną elementem tworzącym odłamki, np. kulkami metalowymi. Masa ich skorupy może znacznie przewyższać masę materiału wybuchowego

bomby odłamkowo-burzące - bomby rażące cel energią wybuchu i odłamkami, łączące cechy bomb burzących i odłamkowych (większy ładunek bojowy niż bomby odłamkowe i gruba skorupa)

bomby zapalające - służące do wywoływania pożarów, wypełnione środkami zapalającymi (głównie białym fosforem lub odmianami napalmu)

bomby przeciwbetonowe - bomby burzące o specjalnie wzmocnionej skorupie, służącej do przebicia zewnętrznej warstwy celu wykonanej np. z betonu i wybuchu poniżej niej. Czasami mają dodatkowy przyspieszacz rakietowy, w celu głębszego wbicia się w grunt. Służą głównie do niszczenia umocnień lub pasów startowych lotnisk; podobne bomby przeciwpancerne służyły do zwalczania opancerzonych okrętów

bomby przeciwpancerne - służące do zwalczania pojazdów pancernych, wyposażone w głowicę kumulacyjną (zwykle są małego wagomiaru, wyrzucane z bomb kasetowych lub kaset bombowych)

bomby kasetowe - bomby przenoszące kilka do kilkudziesięciu mniejszych bomb przeciwpancernych lub odłamkowych (nazywanych także subamunicją), rozrzucanych nad celem

bomby paliwowo-powietrzne - bomby działające na zasadzie wybuchu rozpylonego aerozolu paliwowego, niszczące siłę żywą na dużej powierzchni

lotnicze bomby głębinowe - służące do zwalczania zanurzonych okrętów podwodnych

W zależności od toru lotu:

B-1B Lancer (ang. lansjer) – amerykański bombowiec strategiczny dalekiego zasięgu zbudowany przez wytwórnię Rockwell International (obecnie Boeing IDS). Wraz z samolotami B-52 Stratofortress i B-2 Spirit stanowi trzon strategicznego lotnictwa bombowego Stanów Zjednoczonych.

Sterowiec – aerostat z własnym napędem. Inż. Henri Jules Giffard (1825–1882) opracował pierwowzór sterowca – balon wyposażony w śmigło napędzane maszyną parową o mocy 2,2 kW. 24 września 1852 wzniósł się z hipodromu w Paryżu na wysokość 1800 m i pokonał 27-kilometrową trasę do Elancourt koło Trappes z prędkością około 8 km/h.

bomby wolno spadające (zwykłe)

bomby szybujące - różne rodzaje bomb wyposażone w płaty nośne, zrzucane w niewielkiej odległości od celu i dolatujące tam lotem ślizgowym

bomby kierowane - różne rodzaje bomb, których trajektoria lotu jest korygowana, zdalnie lub autonomicznie (samonaprowadzanie)

bomby hamowane - różne rodzaje bomb, których lot jest hamowany za pomocą spadochronu, zwykle zrzucane z małej wysokości

Bomba atomowa Little Boy zrzucona na Hiroshimę

Bomby lotnicze zaliczające się do broni masowego rażenia to:

Bomba paliwowo-powietrzna — bomba lotnicza różniąca się od konwencjonalnych bomb tym, że wypełniający ją materiał wybuchowy nie zawiera utleniacza, ale pobiera go w momencie eksplozji z powietrza atmosferycznego. Broń tego typu określana jest także mianem bomby termobarycznej (od greckich słów therme (Θερμό) - temperatura, i baros (Βαρως) - ciśnienie), bomby próżniowej (ze względu na efekt "wysysania" tlenu podczas eksplozji), a w krajach anglosaskich nosi ona oznaczenia HITs (od ang. high-impulse thermobaric weapon - broń termobaryczna dużej mocy), FAE lub FAX (od ang. fuel-air explosives - paliwowo-powietrzny materiał wybuchowy). Bomby tego typu posiadają większą moc burzącą niż konwencjonalne bomby o tej samej masie. Największą bombą tego typu jest rosyjska konstrukcja znana jako "ojciec wszystkich bomb".

Ładunek termojądrowy, zwany też wodorowym (ang. H-bomb) - ładunek wybuchowy w którym głównym źródłem energii wybuchu jest reakcja termojądrowa zachodząca podczas jego wybuchu.

bomby atomowe (jądrowe)

bomby wodorowe (termojądrowe)

bomby chemiczne - zawierające ładunek bojowy broni chemicznej

bomby biologiczne - zawierające ładunek bojowy broni biologicznej

Oprócz bomb bojowych, używane są także bomby specjalne:

bomby szkolne - służące do nauki bombardowania, zwykle pozbawione ładunku bojowego

bomby oświetlające - oświetlające pole walki lub fotografowany obiekt, zwykle opadające na spadochronie

bomby agitacyjne - służące do przenoszenia ulotek

Historia i rozwój

Próby zrzucania pocisków z samolotu zaczęto prowadzić wkrótce po wynalezieniu samolotu. Początkowo używano do tego celu granatów ręcznych i pocisków artyleryjskich wyposażonych w stabilizatory. Po raz pierwszy bomb z samolotu Taube użyli bojowo Włosi 1 listopada 1911 roku podczas działań bojowych przeciw Turkom w Trypolitanii - były to 2-kilogramowe kuliste bomby Cipelli z zapalnikiem wstrząsowym. W 1913 roku pojawiły się bomby z zapalnikiem uderzeniowym, eksplodujące na skutek uderzenia zapalnika o grunt. Podczas I wojny światowej bomby stosowano już masowo i od tej pory konstrukcja klasycznych bomb burzących zmieniła się jedynie w niewielkim stopniu. Obok bomb burzących, pojawiły się też bomby odłamkowe i zapalające. Oprócz samolotów, zrzucano je ze sterowców.

Bomba burząca - bomba lotnicza rażąca przy pomocy swojej energii kinetycznej oraz fali podmuchu. Bomba burząca do niszczenia obiektów przemysłowych, węzłów komunikacyjnych, umocnień i fortyfikacji.

Fosfor biały (fosfor żółty) - najaktywniejsza odmiana alotropowa fosforu. Biała, lepka, woskowata substancja o temperaturze topnienia 44°C i wrzenia 280°C; gęstość 1,8 g/cm. Tworzy dwie formy krystaliczne, α (układ regularny), stabilna w warunkach normalnych oraz β (układ heksagonalny), stabilna poniżej -80°C.

Najcięższa bomba II wojny światowej Grand Slam (9,8 t)

Bomba Mark 84 o masie 908 kg na wózku transportowym (USA)

Amerykański bombowiec Rockwell B-1 zrzuca bomby kasetowe

Podstawowym parametrem określającym wielkość bomb była ich masa, przy czym w przypadku bomb burzących, większość jej stanowił materiał wybuchowy. W okresie I wojny światowej stosowano początkowo bomby o masie kilku - kilkudziesięciu kilogramów, później - do 200-300 kg. Ciężkie bombowce mogły przenosić bomby o masie do 1000 kg. Najcięższą bombą I wojny była brytyjska bomba 1690 kg z końca wojny (dla samolotu Handley Page V/1500).

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Samolot – statek powietrzny cięższy od powietrza (aerodyna), utrzymujący się w powietrzu dzięki wytwarzanej sile nośnej za pomocą nieruchomych, w danych warunkach względem statku, skrzydeł. Ciąg potrzebny do utrzymania prędkości wytwarzany jest przez jeden lub więcej silników.

Podczas II wojny światowej najczęstszym wagomiarem bomb było nadal 100-250 kg. Ciężkie bombowce oraz część średnich bombowców, a nawet lekkich bombowców i myśliwców mogły zabierać bomby o masie 450 do 1000 kg. Typowymi wagomiarami bomb w większości krajów były 50, 100, 250, 500 i 1000 kg, a w krajach anglosaskich 114, 227, 454 i 908 kg (odpowiednio 250, 500, 1000 i 2000 funtów). Rzadziej stosowano bomby o masie 1800-2000 kg, przenoszone jedynie przez cieżkie bombowce. Najcięższymi bombami II wojny, opracowanymi dla specjalnych wersji brytyjskiego bombowca Avro Lancaster, były bomby Tallboy o masie 5440 kg i Grand Slam o masie 9988 kg. Pod koniec wojny, pojawiły się lotnicze bomby atomowe, zrzucone po raz pierwszy na Japonię w 1945 roku.

Global Positioning System (GPS) - właściwie GPS-NAVSTAR (ang. Global Positioning System – NAVigation Signal Timing And Ranging) – jeden z systemów nawigacji satelitarnej, stworzony przez Departament Obrony Stanów Zjednoczonych, obejmujący swoim zasięgiem całą kulę ziemską. System składa się z trzech segmentów: segmentu kosmicznego - 31 satelitów orbitujących wokół Ziemi na średniej orbicie okołoziemskiej; segmentu naziemnego - stacji kontrolnych i monitorujących na ziemi oraz segmentu użytkownika - odbiorników sygnału. Zadaniem systemu jest dostarczenie użytkownikowi informacji o jego położeniu oraz ułatwienie nawigacji po terenie.

Bomba kasetowa – bomba lotnicza będąca zasobnikiem zawierającym od kilku do kilkuset bomb małego wagomiaru. Po określonym czasie od zrzutu podpociski są wyrzucane z bomby kasetowej wybuchem niewielkiego ładunku prochowego lub siłą odśrodkową.

W drugiej połowie II wojny światowej, Niemcy, a następnie Amerykanie zastosowali po raz pierwszy bomby kierowane - których lot można było zdalnie korygować za pomocą aparatury naprowadzania. Bomby tego typu uległy intensywnemu rozwojowi w okresie powojennym. Obecnie stosowane są bomby samonaprowadzające się na cel podświetlony celownikiem laserowym oraz bomby naprowadzane według wskazań systemu GPS.

Materiał wybuchowy to pojedynczy związek chemiczny lub mieszanina kilku związków chemicznych, która jest zdolna w odpowiednich warunkach do gwałtownej reakcji chemicznej o charakterze egzotermicznym, której towarzyszy wydzielenie wielkiej ilości produktów gazowych w postaci wybuchu (detonacji lub deflagracji).

Okręt podwodny – klasa okrętów przystosowanych do pływania pod wodą (potoczne, błędnie używane, określenie łódź podwodna jest rusycyzmem od Подводная лодка podwodnaja łodka).

Po II wojnie pojawiły się też nowe rodzaje bomb: bomby kasetowe, bomby przeciwbetonowe z dodatkowym przyspieszaczem rakietowym oraz bomby paliwowo-powietrzne. Intensywnemu rozwojowi uległy zwłaszcza bomby zapalające, zawierające substancje zapalające typu napalm, oraz bomby przeciwbetonowe.

Bomba zapalająca – bomba lotnicza mająca na celu po wybuchu spowodować zapalenie się budynków. Bomby te są wypełniane środkami zapalającymi (głównie białym fosforem lub odmianami napalmu).

Samolot bombowy (bombowiec) – rodzaj samolotu wojskowego, którego podstawowym przeznaczeniem jest niszczenie obiektów naziemnych lub jednostek pływających nieprzyjaciela za pomocą bomb, ewentualnie pocisków rakietowych.

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Bomba lotnicza

Zobacz hasło bomba lotnicza w Wikisłowniku

Bibliografia

Encyklopedia Techniki Wojskowej, Warszawa 1987, ISBN 83-11-07275-2

Wiesław Bączkowski: Samoloty bombowe pierwszej wojny światowej, Warszawa 1986, ISBN 83-206-0497-4