Bopomofo - Polski Serwis Naukowy

Bopomofo (chiń. trad. 注音符號, chiń. upr. 注音符号, pinyin Zhùyīn fúhào czyli "system nauki poprawnej wymowy") – oparte na piśmie chińskim pismo fonetyczne służące do zapisywania wymowy znaków języka chińskiego, stosowane zwłaszcza do zapisu wymowy tzw. dialektów chińskich (faktycznie: języków chińskich, różnych od urzędowego, standardowego języka mandaryńskiego) oraz niechińskich języków Chin. Alternatywna nazwa bopomofo pochodzi od nazw pierwszych czterech znaków tego systemu pisma (ㄅㄆㄇㄈ bo-po-mo-fo).

Sylaba [gr. syllabḗ] (zgłoska) – element struktury fonologicznej o głośnej artykulacji, większy niż segment (głoska), mniejszy niż wyraz, który może stanowić lub być jego częścią.

Uproszczone pismo chińskie (chin. upr. 简体字; chin. trad. 簡體字; pinyin jiǎntǐzì) to odmiana pisma chińskiego. Uproszczenia dokonano w Chińskiej Republice Ludowej w latach 50. XX wieku. Celem reformy było ułatwienie nauki pisma i walka z analfabetyzmem. Modyfikując ok. 50 proc. najbardziej skomplikowanych z używanych dotąd znaków cel ten osiągnięto. Pismo uproszczone używane jest także w Singapurze.

System został opracowany w latach 1912-1913 i oficjalnie wprowadzony w Republice Chińskiej w 1930. Po utworzeniu Chińskiej Republiki Ludowej system bopomofo został porzucony na rzecz nowego pinyin. Bopomofo jest jednak do dziś używane na Tajwanie, gdzie jest nauczane w szkołach.

Znaki bopomofo z oznaczoną kolejnością stawiania kresek: 1) czerwona 2) zielona 3) niebieska. W opisie znaków AU odpowiada AO w pinyin, IU odpowiada Ü a EH odpowiada Ê.

Nie jest to system w pełni alfabetyczny. Dzieli on sylabę chińską (podstawową jednostkę morfologiczną języka chińskiego) na spółgłoskę inicjalną I (np. b, zh), półsamogłoskę medialną M (i, u lub ü) oraz tzw. final F, czyli resztę sylaby (np. a, ou, eng).

Tradycyjne pismo chińskie (chin. trad. 繁體字, chin. upr. 繁体字, pinyin fántǐzì) to odmiana pisma chińskiego, w której znaki mają tradycyjną postać, umożliwiającą czytanie dawniejszych tekstów. Są one dość skomplikowane, dlatego w latach 50. w ChRL wprowadzono reformę pisma, w wyniku czego powstały znaki uproszczone. Pismo tradycyjne jest używane w Republice Chińskiej na Tajwanie, oraz w Hongkongu i Makau. Nazywane jest także ortodoksyjnym, złożonym lub właściwym pismem chińskim.

Republika Chińska znana zazwyczaj jako Tajwan – państwo nieuznawane przez większość społeczności międzynarodowej, leżące w południowo-wschodniej Azji na wyspie Tajwan (dawniej Formoza) u wybrzeży ChRL. Republika Chińska kontroluje również wyspy Peskadory (Penghu Liedao), Kinmen (Quemoy) i Mazu.

Sylaba może mieć postać F, M, MF, I, IF, IM, IMF. Niektórych dźwięków finalnych nie zapisuje się wcale – np. dźwięku zapisywanego w pinyin literą "i" po z, c, s, zh, ch, sh lub r, stąd możliwy zapis sylaby jako sam inicjał.

W systemie pełnym istnieją jeszcze znaki specjalne do zapisu tonów oraz znaki do zapisu dźwięków obcych językowi chińskiemu mandaryńskiemu, lecz występujące w językach mniejszości narodowych, np. 万 (v), 兀 (ng), 广 (gn = ń), Em itp.

Typowy układ klawiatury wykorzystującej zhuyin fuhao

Tabela

Tony (聲調 shēngdiào)

1: nic (pinyin: ˉ)

2: ˊ (pinyin: ˊ)

3: ˇ (pinyin: ˇ)

4: ˋ (pinyin: ˋ)

5: ・ (pinyin: nic)

Pochodzenie znaków

Znaki zhuyin fuhao zaprojektował Zhang Binglin i pochodzą głównie z dawnych form lub form odręcznych znaków chińskich bądź z części niektórych współczesnych znaków, które zawierają dany dla znaku bopomofo dźwięk.

Kolejność stawiania kresek

Kolejność stawiania kresek jest podobna do tej w piśmie chińskim, ale znaki ㄓ czy ㄖ pisane są trzema kreskami.

Przykład użycia

王之渙《登鸛雀樓》(Wáng Zhīhuàn, Dēng Guànquè Lóu)

Użycie bopomofo jako transkrypcji fonetycznej

Znaki bopomofo pisze się po prawej stronie znaków chińskich w piśmie pionowym, nad znakami chińskimi w piśmie poziomym.

Przypisy

Minglang Zhou, Hongkai Sun: Language policy in the People's Republic of China: theory and practice since 1949. Boston: Kluwer Academic Publishers, 2004, s. 22, seria: Language policy. ISBN 9781402080388.
Dane Unihan dla U+ 20000