Borys III - Polski Serwis Naukowy

Borys III, właśc. Borys Klemens Robert Maria Pius Stanisław Ksawery Sachsen-Coburg-Gotha (ur. 30 stycznia 1894 w Sofii, zm. 28 sierpnia 1943) – car Bułgarii z dynastii Sachsen-Coburg-Gotha.

Borys był synem Ferdynanda Koburga i jego pierwszej żony – Marii Luizy Parmeńskiej.

Władzę objął po abdykacji ojca 3 października 1918. Borys III został władcą jedynej pokonanej monarchii w I wojnie światowej, która przetrwała porażkę. Gdy obejmował tron miał 24 lata i w niczym nie przypominał swojego poprzednika – nie odziedziczył po nim ani talentów, ani skłonności do dziwactw. Był to człowiek wielkiego serca, uczciwy i szczery – inaczej niż jego ojciec.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).

Przemierzając kraj wstrząsany gwałtownymi zamieszkami – pragnął bowiem poznać swój naród – zdobył w roku 1930 znaczny autorytet wśród Bułgarów. Udało mu się załagodzić napięcia i wprowadzić w kraju zasady demokracji. Borys był powszechnie lubiany, gdyż udało mu się – mimo dwóch wojen bałkańskich i I wojny światowej – doprowadzić do rozwoju bułgarskiej gospodarki i przywrócić równowagę w kraju.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Doctor honoris causa (z łac. [doktor] dla zaszczytu) – honorowy tytuł naukowy nadawany przez uczelnie osobom szczególnie zasłużonym dla nauki i kultury. Nie wymaga posiadania formalnego wykształcenia, ale nadawany jest zazwyczaj[potrzebne źródło] osobom o wysokim statusie społecznym lub naukowym.

W 1930 roku ożenił się z księżniczką sabaudzką – Giovanną (córką króla Wiktora Emanuela III). Mieli dwójkę dzieci: Marię Luizę Bułgarską (ur. styczeń 1933) i Symeona, następcę tronu (ur. 1937).

Po wybuchu II wojny światowej Borys III pragnął zachować neutralność swojego kraju. Jednak sytuacja stawała się coraz trudniejsza wobec zajmowania przez państwa Osi kolejnych terytoriów na południowym wschodzie Europy.

W sierpniu 1940 roku Hitler zmusił Rumunię, by oddała Bułgarii południową Dobrudżę, odzyskaną w roku 1919. Rzekoma neutralność Bułgarii wydawała się od tej chwili jedynie lekko zakamuflowanym przymierzem z Trzecią Rzeszą. W miarę upływu czasu sympatię Bułgarów coraz wyraźniej przenosiły się na stronę państw sprzymierzonych i Borys postawił sobie za cel nawiązanie potajemnych kontaktów z dyplomatami amerykańskimi.

Wiktor Emanuel III (wł. Vittorio Emanuele III), (ur. 11 listopada 1869 w Neapolu, zm. 28 grudnia 1947 w Aleksandrii) - król Włoch z dynastii sabaudzkiej (29 lipca 1900 roku - 9 maja 1946 r.), cesarz Etiopii (1936-1943, tytuł nieuznany przez większość państw na świecie), król Albanii (1939-1943). Syn Humberta I i Małgorzaty Sabaudzkiej. Żonaty z królewną Heleną Czarnogórską.

Symeon II (bg. Симеон Борисов Сакскобургготски, nazwisko rodowe Simon von Sachsen-Coburg und Goth / Simeon Saxe-Coburg-Gotha, ur. 16 czerwca 1937 roku w Sofii) ostatni car Bułgarii (1943-1946), prawnik, politolog, menedżer i polityk, pierwszy w historii państw Europy Wschodniej monarcha obalony przez reżim komunistyczny, który został premierem republiki (2001-2005); założyciel i od 2001 do 2009 roku lider Narodowego Ruchu na rzecz Stabilności i Postępu. Pochodzi z rodziny Sachsen-Coburg und Gotha, dlatego, szczególnie od momentu, w którym został szefem rządu, nazywany jest Symeonem Borisowem Sakskoburggotskim (Sakskoburggotski to jego oficjalne bułgarskie nazwisko).

Borys III z Adolfem Hitlerem, 1943 rok

Hitler dowiedział się o tym i w sierpniu 1943 wezwał Borysa na burzliwą naradę do Berlina. Borys zgodził się wypowiedzieć wojnę Stanom Zjednoczonym i Wielkiej Brytanii, jednak odrzucił żądanie podjęcia walki z ZSRR.

Wkrótce po powrocie z Berlina Borys zmarł, najprawdopodobniej na atak serca, choć wielu uważa, że został otruty przez hitlerowców, którzy pragnęli powołania w Bułgarii mniej niezależnej władzy. Rodzina Borysa nie mogła uwierzyć w naturalną śmierć tego zapalonego sportowca, mającego zaledwie 49 lat. Ale wziąwszy pod uwagę stres, jakiemu poddany był władca Bułgarii podczas tego szczególnie trudnego spotkania, śmierć naturalna wydaje się prawdopodobna.

Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.

Bułgaria, Republika Bułgarii (България, Република България) – państwo położone w południowo-wschodniej Europie, na Bałkanach. Graniczy z Serbią oraz Macedonią od zachodu, Grecją i Turcją od południa, Morzem Czarnym od wschodu i Rumunią od północy.

Bułgarzy wpadli w rozpacz na wieść o jego odejściu. Setki tysięcy ludzi ze łzami w oczach przyklękało podczas orszaku żałobnego ulicami Sofii. "Swoją śmiercią dał najdoskonalszy przykład miłości do ojczyzny. Wypełnił swój żołnierski obowiązek do samego końca" – mówił minister wojny w dniu ceremonii pogrzebowej 5 września 1943 roku. Po jego śmierci jego młodszy brat – Cyryl został regentem.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Joanna Sabaudzka, właściwie: Giovanna Elisabetta Antonia Romana Maria di Savoia (ur. 13 listopada 1907 w Rzymie, zm. 26 lutego 2000 w Estoril) - księżniczka saubadzka, królowa Bułgarów.

W 1939 roku Uniwersytet Warszawski przyznał mu tytuł doktora honoris causa. Odznaczony Orderem Orła Białego w 1927.

Przypisy

Doktoraty HC. uw.edu.pl. [dostęp 21 lutego 2011].
Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, 2008, s. 301.