Botanik - Polski Serwis Naukowy

Pączek kwiatu lotosu (Nelumbo), w tle liść

Botanika (biologia roślin; gr. botanē = zieleń, owoc, roślina) – dział biologii zajmujący się roślinami. Obejmuje całokształt wiedzy o świecie roślin i związanych z nimi zjawiskach. Szeroki zakres problematyki jest przyczyną wyodrębniania licznych, w różnym stopniu samodzielnych działów, wymagających stosowania swoistych metod i technik badawczych.

Cząsteczka, inaczej molekuła – obojętne elektrycznie indywiduum chemiczne, złożone z więcej niż jednego atomu, które są ze sobą trwale połączone wiązaniami chemicznymi.
Sinice, cyjanofity, cyjanobakterie, cyjanoprokariota (Cyanobacteria) – gromada organizmów samożywnych, dawniej uznawanych za rośliny, według nowszej taksonomii zaliczanych do Procaryota (prokarioty, królestwo bakterii). Nazwa tradycyjna Cyanophyta (końcówka -phyta – roślina), stosowana w taksonomii wcześniejszej, kładzie nacisk na te właściwości, które upodabniają sinice do organizmów roślinnych – zdolność do tlenowej fotosyntezy oraz obecność chlorofilu. To podobieństwo jest o tyle naturalne, że chloroplasty roślin powstały w wyniku endosymbiozy z sinicami – są po prostu uwstecznionymi sinicami.

Zakres botaniki

Podobnie jak w przypadku innych organizmów stanowiących przedmiot badań biologii, rośliny badane są na każdym poziomie ich organizacji: od molekuł począwszy, poprzez geny, organelle, komórki, tkanki, organy, osobniki, populacje po zbiorowiska roślinne. Na każdym z tych poziomów botanicy zajmują się poznaniem klasyfikacji (taksonomii), struktury (anatomii i morfologii) oraz zasad funkcjonowania (fizjologii i socjologii) roślin.

Włókno – podstawowa jednostka struktury wielu materiałów, która charakteryzuje się znaczną długością i niewielkim przekrojem. Zwykle przyjmuje się, że włóknem jest struktura, której długość jest minimum 100 razy większa od jej przekroju. Włókna występują zarówno w materiałach naturalnych jak i produkowanych przez człowieka. Niektóre materiały są wykonane prawie wyłącznie z włókien, podczas gdy w innych włókna stanowią tylko jeden z elementów wzmacniających ich strukturę.
Wedy, Weda (dewanagari वेद , "wiedza"; podobieństwo tych słów wynika ze wspólnego, indoeuropejskiego pochodzenia sanskrytu i języka polskiego) – to święte księgi hinduizmu, najstarsza grupa religijnych tekstów sanskryckich, które stanowiły całość ówczesnej wiedzy człowieka o świecie ludzi i bogów; antologia tekstów z różnych okresów, o różnej tematyce, budowie i przeznaczeniu.

W skład tradycyjnie pojmowanej botaniki włącza się też czasem nauki zajmujące się grzybami (mikologia), porostami (lichenologia), glonami (fykologia), a nawet cyjanobakteriami (sinicami) i niektórymi pierwotniakami (mikrobiologia). Wywodzi się to z dawnych poglądów systematycznych łączących wszystkie organizmy nie należące do zwierząt w jedną grupę z roślinami.

Konrad Gesner (także Conrad Gessner, Conrad Geßner, Conrad von Gesner, Conradus Gesnerus) (urodzony 26 marca 1516 r. w Zurychu, zmarł 13 grudnia 1565 r. w tym samym mieście) – szwajcarski bibliograf, bibliofil, lekarz, przyrodnik, filolog, lingwista, leksykolog, wydawca i komentator wielu dzieł starożytnych i współczesnych z różnych dziedzin wiedzy. Znawca bibliotek starożytnych, średniowiecznych i renesansowych. Wszechstronny encyklopedyczny umysł epoki renesansowego humanizmu. Pozostawił po sobie cenny dorobek naukowy.
Rośliny lecznicze - najczęściej rośliny lądowe, zawierające substancje czynne, stosowane w medycynie i ziołolecznictwie. Z niektórych części tych roślin wyrabia się leki (np. z korzeni, łodyg, liści, kwiatów). Na świecie poznano ok. 2 500 gatunków roślin leczniczych, u nas rośnie ich ok. 400, w praktyce stosowane jest ok. 200. Zdecydowana większość z nich to rośliny naczyniowe, nieliczne należą do paprotników, porostów i glonów. Niektóre z gatunków ziół stosowane dawniej w ludowej medycynie, obecnie nie są już używane.

Działy botaniki

organografia roślin – bada budowę roślin, głównie wyższych,

anatomia roślin – nauka o budowie wewnętrznej roślin,

histologia roślin – nauka o rozwoju, budowie i funkcjach tkanek,

morfologia roślin – nauka o budowie zewnętrznej roślin,

karpologia – nauka o owocach, nasionach oraz sposobach rozsiewania się roślin,

cytologia roślin – nauka o budowie wewnętrznej i funkcjach komórek roślinnych,

fizjologia roślin – nauka o procesach życiowych roślin oraz funkcjach ich organów,

genetyka roślin – nauka o dziedziczności i zmienności roślin,

embriologia roślin – nauka o rozwoju zarodkowym roślin,

morfogeneza roślin – bada proces kształtowania się tkanek i organów roślin,

fitofenologia – nauka o związkach między warunkami klimatycznymi i porami roku, a periodycznymi zjawiskami w rozwoju roślin,

systematyka – porządkuje różnorodność roślin za pomocą systemu klasyfikacyjnego,

taksonomia roślin – klasyfikacja, nazewnictwo i hierarchizacja roślin,

ewolucja roślin – bada proces zmian cech dziedzicznych w populacjach roślin prowadzący do powstawania gatunków,

paleobotanika – zajmuje się roślinami kopalnymi,

palinologia – nauka o pyłkach roślin,

geobotanika – bada relacje między roślinami i środowiskiem naturalnym,

ekologia roślin – nauka o wzajemnych oddziaływaniach roślin i ich grup ze środowiskiem,

florystyka – zajmuje się inwentaryzacją florystyczną

fitogeografia (geografia roślin) – bada rozmieszczenie roślin,

fitosocjologia (fitocenologia, socjologia roślin) – nauka o roślinności i organizacji zbiorowisk roślinnych,

syntaksonomia (taksonomia zbiorowisk roślinnych) – tworzy system klasyfikacyjny zbiorowisk roślinnych,

botanika stosowana – bada praktyczne zastosowanie roślin w różnych rodzajach działalności człowieka,

botanika rolna – zajmuje się problematyką roślin w rolnictwie,

botanika leśna – zajmuje się problematyką roślin w leśnictwie

botanika rybacka – zajmuje się problematyką roślin w rybactwie

botanika farmaceutyczna – zajmuje się zastosowaniem roślin w medycynie,

ochrony przyrody – zajmuje się m.in. ochroną różnorodności roślin i ich siedlisk,

historii botaniki – bada rozwój botaniki na przestrzeni dziejów.

Ze względu na ograniczenie przedmiotu badań do określonych grup systematycznych lub ekologicznych roślin wyróżnia się:

Róża (Rosa L.) – rodzaj krzewów należących do rodziny różowatych (Rosaceae). Znanych jest 150-200 gatunków występujących na półkuli północnej, czasem podaje się nawet dwukrotnie większą liczbę, co wynika z różnego traktowania taksonów. Większość ozdobnych odmian róży rozmnaża się przez okulizację na podkładkach z dzikich róż.
Ampelografia (gr. ámpelos = winna latorośl) – nauka o winoroślach (Vitis spp.) zajmująca się opisywaniem i klasyfikowaniem tych roślin. Dawniej główną metodą była obserwacja i porównywanie kształtu i barwy owoców i liści winorośli. Współcześnie nauka ta zrewolucjonizowana została za sprawą badań molekularnych DNA.

agrostologię – naukę o trawach

fykologię – naukę o glonach,

ampelografię – naukę o winorośli,

batologię – naukę o jeżynach,

briologię – naukę o mszakach,

dendrologię – naukę o drzewach i krzewach,

orchidologię – naukę o storczykach,

pterydologię – naukę o paprotnikach,

rodologię – naukę o różach.

1. Roślinność - w ścisłym znaczeniu jest to ogół zbiorowisk roślinnych na określonym obszarze, np. roślinność Pojezierza Lubuskiego. Badaniem roślinności zajmuje się fitosocjologia.
Korek (fellem) – tkanka roślinna, występująca jako podelement w systemie tkanek okrywających, dokładnie w perydermie (korkowicy). Jest to następny po fellodermie produkt działalności fellogenu (tkanki korkotwórczej). Powstaje przez zróżnicowanie się komórek powstałych dzięki podziałom fellogenu. Składa się z martwych komórek wypełnionych powietrzem. Ściany tych komórek są zgrubiałe, czasem zdrewniałe. Pomiędzy ścianą pierwotną a wtórną znajduje się suberyna. Korek chroni roślinę przed utratą wody, mrozem, bakteriami i drobnoustrojami, jest nieprzepuszczalny dla wody i powietrza, oddychanie odbywa się za pomocą umieszczonych w korku przetchlinek.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)