Brachygrafia - Polski Serwis Naukowy

Brachygrafia – jedna z nauk pomocniczych historii, będąca działem paleografii. Zajmuje się badaniem i rozszyfrowywaniem skrótów. Bardzo istotna dla historyków mediewistów (w średniowiecznej łacinie i grece bardzo często używano skrótów w piśmie).

Łaciński system skrótów dzieli się na:

Skrót – skrócony zapis wyrazu lub wyrażenia, zbudowany z jednej lub kilku liter (inna nazwa to: abrewiatura). Skróty zapisuje się stosownie do obowiązujących dla danego języka norm ortograficznych, przyjętych zwyczajowo konwencji pisowni dla konkretnych skrótów (różne znaczenia, wyjątki) lub w sposób swoisty dla skrótów nazw własnych – szczególnie jeśli są to skróty stosowane w odniesieniu do podmiotów gospodarczych i instytucji.

Historia – nauka, która zajmuje się badaniem przeszłości. Humanistyczna i społeczna dziedzina nauki zajmująca się dochodzeniem do wiedzy o zdarzeniach minionych na podstawie a) świadectw bezpośrednich, b) źródeł pisanych lub c) wyników badań nauk pomocniczych historii. Wynikiem badań historycznych jest opis dziejów (historiografia). Przedmiotem badań jest z reguły historia człowieka i cywilizacji ludzkiej.

abbreviatio per suspensionem (suspensja) – skracanie przez ucięcie części wyrazu i pozostawieniu tylko początkowej części;

abbreviatio per contractionem (kontrakcja) – skracanie przez ściągniecie, usunięciu ulega środkowa część wyrazu, pozostaje początek i koniec wyrazu, czasem także jakaś środkowa litera;

abbreviatio per signum abbreviationis – zastępowanie sylab specjalnymi znakami.

Starożytność posługiwała się przede wszystkim suspensją, kontrakcja występuje rzadko, przy skrótach prawniczych (notae iuris). Natomiast w średniowieczu najpopularniejszą metodą skracania była kontrakcja.

Sculpsit, sculp., sc. (łac. rzeźbił, rytował) – formułka (wyrażenie lub skrót) stawiana czasami przez rytowników (autorów sztychów), w podpisie dzieła, obok własnego nazwiska.

Kontrakcja (łac. contractio, skurczenie) - forma skrótu literowego, polegająca na użyciu zasadniczo tylko pierwszej i ostatniej litery wyrazu, ewentualnie także którejś z liter środkowych, np.: doktor - dr, według - wg, rękopis - rps.

Najważniejszym dziełem w zakresie skrótów używanych w pismach łacińskich jest A. Cappellego Dizionario di abbreviature latini ed italiani, wydany w Mediolanie w 1912. Link do kopii w internecie.

Skróty w łacinie

A. :Anno (roku)

A.C. :Anno Currente (w roku bieżącym)

A.Ch.N. :Ante Christum Natum (przed narodzinami Chrystusa)

A.D. :Anno Domini (roku pańskiego)

A.M. :Ante Meridiem (przed południem)

A.M.D.G. :Ad Maiorem Dei Gloriam (ku większej chwale Bożej)

A.U.C. :Ab Urbe Condita (od założenia Miasta - czyli Rzymu)

B. :Beatus (Błogosławiony)

B.V.M. :Beata Virgo Maria (Błogosławiona Dziewica Maria)

CA :Circa (około)

CAP. :Caput (rozdział)

COS. :Consule (za konsulatu ...)

COSS. :Consulibus (za konsulatu konsulów ...)

C.T. :Cum Tempore (z dopuszczalnym czasem spóźnienia się)

CV :Curriculum Vitae (życiorys)

D. :Denarius (denar)

DEL. :Deletum (zniszczone, zepsute)

DEL. :Delineavit (narysował)

D.O.M. :Deo Optimo Maximo (Bogu największemu i najwyższemu)

DR Med. :Doctor Medicinae (doktor medycyny)

DR Phil. :Doctor Philosophiae (doktor filozofii)

D.V. :Deo Volente (z wolą boską)

E.G. :Exempli Gratia (na przykład)

EP. :Episcopus (biskup)

E.S.P. :Et Sic Porro (i tak dalej)

ETC. :Et Cetera (i tak dalej)

ET SEQ. :Et Sequentes (i następni)

EXC. :Excussit (wygrawerował, odlał)

F. :Fecit (wykonał)

F. :Femininum (rodzaj żeński)

F. :Fiat (niech się stanie)

HIST. :Historicus (historyk, historyczny)

H.S.T. :Hic Sepultus Est (został tu pochowany)

H.T. : Hoc Tempore (w tym czasie)

IB. :IBID. - Ibidem (tamże)

ID. :Idem (ten sam)

I.A.:Inter alia (między innymi)

I.E. :Id Est (to jest)

IHS : (skrót pochodzenia łacińskiego) IHS = Iesus Hominem Salvator-Jezus Zbawiciel Człowieka wprowadzony przez Świętego Bernardyna ze Sieny

I.N.C. :In Nomine Christi (w imię Chrystusa)

I.N.D. :In Nomine Dei (w imię Boga)

I.N.R.I. :Iesus Nasarenus Rex Iudaeorum (Jezus Nazareński, król żydowski)

INV. :Invenit (wynalazł, wykrył)

I.O.M. :Iovi Optimo Maximo (Jowiszowi największemu)

I.Q. :Idem Quod (to samo, co)

IT. :Item (także)

I.U.D. :Iuris Utriusque Doctor (doktor obojga praw, tj. cywilnego i kanonicznego)

L. :Liber (księga)

L. :Libra (funt)

LAC. :Lacuna (luka, brak)

L.B.S. :Lectori Benevolo Salutem (pozdrowienia dla życzliwego czytelnika)

L.C. :Liber Citatus (księga cytowana)

L.C. :Loco Citato (w miejscu cytowanym)

LIM. :Limes (granica)

L.L.D. :Legum Doctor (doktor praw)

L.L.M. :Legum Magister (magister praw)

LOQ. :Loquitur (mówi)

L.S. :Lectori Salutem (pozdrowienia dla czytelnika)

M. :Mense (w miesiącu...)

M.A. :Magister Artium (stopień akademicki)

MARG. :Margo (margines)

M.D. :Medicinae Doctor (doktor medycyny)

M.D.S. :Misce, Da, Signa (zmieszaj, wydaj, oznacz)

MEM. :Memento (pamiętaj)

MM :Manu (ręcznie)

MPP :M.Pr. - Manu Propria (własną ręką)

N.B. :Nota Bene! (zwróć uwagę)

NE. CON. :Nemine Contradicente (wobec braku sprzeciwu)

NEM. DIS. :Nemine Dissentiente (wobec braku sprzeciwu)

N.L :Non Liquet (nie jest jasne)

N.N. :Nomen Nescio (niewiadomego imienia)

N.N. :Non Notus (nieznany)

O.A.M.D.G. :Omnia Ad Maiorem Dei Gloriam (wszystko dla większej chwały Bożej)

OB. :Obit (zmarł)

OB.S.P. :Obit sine Prole (zmarł bezpotomnie)

OFF. :Offusum (niejasne, rozlane)

OM. :Omittit (pomija)

OP. CIT. :Opere Citato (w dziele cytowanym)

O.S.C. :Opus Super Cetera (dzieło ponad inne)

P.A. :Per Annum (rocznie)

PINX. :Pinxit (namalował)

P.M. :Pontifex Maximus (najwyższy kapłan)

P.M. :Post Meridiem (po południu)

P.M. :Post Mortem (po śmierci)

P.M. :Pro Memoria (dla pamięci)

PR.A. :Pro Anno (rocznie)

PRAEF. :Praefatio (przedmowa)

PROX. :Proximo (najbliżej)

P.S. :Post Scriptum (dopisek)

PXT. :Pinxit (namalował)

Q.B.F.F.F.Q.S.P.R. :Quod Bonum, Felix, Faustum, Fortunatumque Sit Populo Romano (Oby to było dla szczęścia, dobra i pomyślności narodu rzymskiego)

Q.E.D. :Quod Erat Demonstrandum (co było do udowodnienia)

Q.L. :Quantum libet (do woli)

Q.P. :Quantum Placet (ile się podoba)

Q.S. :Quantum Satis (ile trzeba)

Q.S. :Quantum Sufficit (ile wystarczy)

Q.V. :Quantum Vis (ile chcesz)

Ras. :Rasura (wyskrobanie, wygładzenie)

R.(ET.I.) :Rex et Imperator (król i władca)

R.I.P. :Requiescat In Pace (niech odpoczywa w pokoju)

S. :Saeculum (wiek)

S. :Sanctus (święty)

S.A. :Sine Anno (bez oznaczenia roku)

S.C. :Senatus Consultum (postanowienie senatu)

SC., SCULP. :Sculpsit (rzeźbił, rytował)

S.D. :Salutem Dicit (pozdrawia)

S.E.E.O. :Salvo Errore Et Omissione (z możliwością błędu i przeoczenia)

S.O. :Sine Obligo (bez zobowiązań)

S.P.D. :Salutem Plurimam Dicit (wielce pozdrawia)

S.P.Q.R. :Senatus Populusque Romanus (Senat i Lud Rzymski)

SQ. :Sequens (następny)

SQQ. :Sequentes (następni)

S.T. :Sine Tempore (ściśle punktualnie)

S.T.P. :Sanctae Theologiae Professor (profesor świętej teologii)

S.V. :Sub Voce (pod nazwą)

SUP. :Supra (wyżej)

U.I :Ut Infra (jak niżej)

U.S. :Ut Supra (jak wyżej)

V. :Versus (wiersz)

V. :Versus (naprzeciw)

V. :Vide (zobacz)

V.S. :Veteris Stili (według starego stylu)

V.S.Pl. :Verte Si Placet (odwróć proszę)

Zobacz też

skrót