Stephen i Timothy Quay (także "Brothers Quay" albo "Brothers Quaij", ur. 17 czerwca 1947 w Norristown koło Filadelfii) – bracia bliźniacy, twórcy filmowych animacji, reklam telewizyjnych, scenografowie filmowi i teatralni. Reżyserzy dwóch filmów pełnometrażowych (Instytutu Benjamenta i Stroiciela trzęsień ziemi) oraz wielu krótkometrażowych animacji, z których najsłynniejszą jest adaptacja opowiadania Brunona Schulza, Ulica krokodyli.

Młodość i edukacja

Budynek Royal College Of Art w South Kensington, gdzie w latach 1969-1972 studiowali bracia Quay

Bracia Quay studiowali ilustratorstwo na Philadelphia College of Art. Po ukończeniu tej szkoły zostali zaproszeni do londyńskiej Royal College of Art, gdzie uczyli się w latach 1969–72, między innymi u Raymonda Durgnata. W latach 1972–78 przebywali w Stanach Zjednoczonych, spłacając pożyczkę udzieloną przez władze stanowe na studia. Pracowali między innymi jako ilustratorzy książek w Nowym Jorku (ich autorstwa jest strona graficzna pierwszego wydania Mechanicznej pomarańczy Anthony'ego Burgessa), ale także jako kelnerzy. W 1978 roku otrzymali National Endowment Grant for the Arts, co umożliwiło im wyjazd do Europy. Przez krótki czas przebywali w Belgii, w Holandii i Wielkiej Brytanii szukając możliwości realizowania się w tworzeniu animacji kukiełkowych, a dorabiali zmywając naczynia. W Londynie spotkali znajomego z Royal College of Art, Keitha Griffithsa, pracującego w agendzie Brytyjskiego Instytutu Filmowego (BFI); ten zaproponował im przedłożenie w BFI scenariusza. Bracia zrobili to i wyjechali do Amsterdamu. Po kilku miesiącach wracali już do Londynu, telegraficznie powiadomieni o przyznaniu 7000 funtów na ich eksperymentalny projekt filmowy. Pod egidą BFI i przy współpracy z Griffithsem zrealizowali swój pierwszy krótki metraż, Nocturna Artificalia.

Kariera filmowa

Pierwsze animacje bliźniaków powstały jeszcze przed wyjazdem do Stanów, na przełomie lat 60. i 70. Były to proste, dwuwymiarowe animacje, o których sami bracia wypowiadają się krytycznie. Jak wspominają, nakręcili je w ciągu jednego weekendu tworząc kolaże na kuchennym stole i wykorzystując kamerę Bolex 16 mm. Nocturna Artificalia z racji swojej oryginalności z miejsca przysporzyły braciom uznanie i pozwoliły im na realizację kolejnych projektów.

W 1980 roku wystąpili w filmie Petera Greenawaya Kronika wypadków jako bracia Ipson i Pulat Fallari. Podobno Quayowie byli inspiracją dla Greenawaya dla stworzenia postaci zoologów – braci syjamskich zafascynowanych rozkładem w filmie Zet i dwa zera (A Zed & Two Noughts) z 1985 roku.

W 1980 roku bracia Quay razem z Griffithsem założyli własne studio filmowe, Atelier Koninck, które obecnie mieści się w Southwark, w południowej części Londynu.

Pierwsza połowa lat 80. była okresem, gdy niepowtarzalny styl braci ukształtował się ostatecznie. Nakręcili wtedy kilka dokumentów na zlecenie Channel 4, o Igorze Strawinskim czy Leošie Janáčku, z których jeden, poświęcony czeskiemu reżyserowi Janowi Švankmajerowi, ewoluował w kierunku kolejnej animacji. Bracia realizując ten dokument wyjechali do Pragi gdzie przeprowadzili rozmowę ze Švankmajerem, ten jednak nie zgodził się na sfilmowanie wywiadu. Animacja którą zrealizowali (Gabinet Jana Švankmajera) była ich hołdem dla czeskiego twórcy.

Najbardziej znane dzieło braci, adaptacja prozy Brunona Schulza Ulica krokodyli (1986) jest też najbardziej reprezentatywne dla stylu braci Quay. Był to pierwszy film Quayów nakręcony na taśmie 35 mm. Terry Gilliam uznał Ulicę krokodyli za jedną z 10 najlepszych animacji wszech czasów.

W 1995 roku bracia zadebiutowali na polu filmu fabularnego Instytutem Benjamenta opartym na powieści Roberta Walsera Jakob von Gunten. Przygotowania do filmu trwały wiele lat; scenariusz zaczął powstawać pod koniec lat 80. W filmie początkowo miała zagrać Charlotte Rampling, ale w ostatniej chwili Channel Four nie zgodził się na to, ponieważ aktorka wcześniej zerwała kontrakt z francuskimi producentami. Ostatecznie rolę Lisy Benjamenta powierzono Alice Kriege. Film spotkał się z pozytywnymi recenzjami i zdobył kilka nagród.

W 2002 roku bracia mieli szansę zaprezentowania swojej twórczości szerokiemu gronu odbiorców: w filmie Frida z Salmą Hayek ich autorstwa jest minutowej długości animowana sekwencja wizji Fridy Kahlo będącej w stanie śpiączki. W 2003 doszło do współpracy bliźniaków z kompozytorem Steve'em Martlandem; Quayowie na potrzeby wielkanocnego projektu Death and Ressurection wystawionego w galerii Tate Modern nakręcili cztery krótkie animacje (Poor Roger, Oranges And Lemons, Green Gravel, Jenny Jones).

Ważnym polem działalności braci Quay było tworzenie teledysków. Mają ich na swoim koncie kilka, dla tak różnych artystów jak: Peter Gabriel, 16 Horsepower, His Name Is Alive, Michael Penn (brat aktora Seana Penna), Sparklehorse. Pierwszy teledysk w realizacji którego brali udział był do piosenki Petera Gabriela Sledgehammer i zawierał animowane sekwencje autorstwa braci, reżyserem całości był Stephen R. Johnson. Quayowie byli niezadowoleni z efektu końcowego, mimo nagrody MTV którą nagrodzono teledysk, uznali bowiem że jest on wtórny do animacji Jana Švankmajera. Kolejne zrealizowali już sami i w zupełnie innej estetyce; obrazy ilustrowane muzyką His Name Is Alive były czarno-białe, oniryczne i wypełnione symbolami. Teledysk do utworu "Black Soul Choir" 16 Horsepower jest czarno białym, bardzo ascetycznym obrazem w większej części zawierający statyczne ujęcia grającego zespołu. Dla kontrastu, teledysk do piosenki Michaela Penna Long Way Down (Look What The Cat Drug In) zaskakuje feerią barwnych obrazów. Do tej pory ostatni teledysk Quayów powstał do piosenki grupy Sparklehorse Dog Door (w której gościnnie śpiewa Tom Waits) i może z kolei zaskoczyć dyskretnie zaznaczonym seksualnym podtekstem. Animacja ta zamyka pięcioczęściowy cykl Stille Nacht.

Bliźniacy tworzyli również reklamy telewizyjne, dla MTV, Nikona, telewizji Fox Sports, Doritos a także The Partnership for a Drug Free America.

Przygotowania do drugiego pełnometrażowego filmu zaczęły się wkrótce po premierze Instytutu Benjamenta; te dwa obrazy dzieli jedenaście lat. Czas ten upłynął na zbieraniu funduszy i dopracowywaniu scenariusza, który z początku miał być adaptacją powieści argentyńskiego pisarza Adolfo Bioy Casaresa Wynalazek Morela, na co nie pozwoliły jednak prawa autorskie. Stroiciel trzęsień ziemi miał polską premierę w lipcu 2006 na festiwalu Era Nowe Horyzonty we Wrocławiu; był również pokazany na 13. MFF Etiuda & Anima w Krakowie.

Być może kolejny film bliźniaków będzie ich drugą adaptacją filmową prozy Brunona Schulza. Na retrospektywach twórczości m.in. w Beverly Hills i La Rochelle w 2006 roku bracia pokazali sześciominutową animację, która w katalogach festiwali figurowała jako Sanatorium Under the Sign of the Hourglass (work in progress). Wiadomo, że będzie to dłuższy metraż w dużej części nakręcony kamerą cyfrową, zawierzający elementy animacji i gry żywych aktorów. Niewykluczone, że w części zilustruje go muzyka Alfreda Sznitke.

Bracia Quay są nierozłączni. Chętnie ubierają się w identyczny sposób. Gdy udzielają wywiadu, często jeden z nich kończy zdanie zaczęte przez drugiego. Znani są ze specyficznego poczucia humoru; w jednym z wywiadów przekonywali dziennikarza, że każdy z nich posiada tylko jedno jądro.

Inspiracje

W dziełach braci Quay znajdziemy liczne nawiązania do środkowoeuropejskich tekstów kultury, żeby wymienić dzieła Franza Kafki, Brunona Schulza, Roberta Walsera; filmy Jana Lenicy, Waleriana Borowczyka, Władysława Starewicza, Jurija Norszteina, Jiri Trnki, fotografię Josefa Sudka. Bracia w wywiadzie udzielonym Gazecie Wyborczej tak tłumaczyli swoją fascynację:

Odkryliśmy Europę dzięki Franzowi Kafce, potem – dzięki Brunonowi Schulzowi, którego proza stała się naszą największą inspiracją. Europa, zwłaszcza środkowa, to głęboka tajemnica. Macie tu miasta, które tej tajemnicy strzegą do dziś. W Ameryce jest inaczej – wszystko jest zaplanowane i dokładnie ustalone, miasta są przewidywalne. A w Pradze czy w Krakowie można się zagubić w tej atmosferze. To organiczne doświadczenie, zetknięcie z metafizyką. (...) wychowaliśmy się na polskim kinie. Wielkim odkryciem była dla nas na przykład twórczość Waleriana Borowczyka. Pierwszym filmem środkowoeuropejskim, który obejrzeliśmy, była Winda Jerzego Kuci

Łarisa Szepitko (ros. Лариса Шепитько, ur. 6 stycznia 1938 roku w Artemowsku na Ukrainie – zm. 2 czerwca 1979 roku w obwodzie twerskim) – radziecka reżyserka, scenarzystka i aktorka filmowa.
Nagrody Tony (ang. Tony awards, oficjalnie, Antoinette Perry Award for Excellence in Theatre) – nagrody przyznawane corocznie twórcom teatralnym w USA. Pierwotnie nagrody honorowały twórców wystawiających na Broadwayu w Nowym Jorku.

Na festiwalu filmowym Jamesa Rivera w Richmond w kwietniu 2003 roku bracia mieli możliwość zaprezentowania animacji które najbardziej wpłynęły na kierunek ich artystycznych poszukiwań:

Natomiast w ankiecie dla magazynu Fab wymienili filmy które wywarły na nich największe wrażenie: