Bragança - dynastia - Polski Serwis Naukowy

Bragança (wym. [bɾɐˈɣɐ̃sɐ], także Braganza) - portugalska dynastia królewska, panująca w latach 1640-1910 oraz w Brazylii od 1822 do 1889.

Książęta

Dynastia wywodzi się z rodu książąt Bragança, bocznej linii dynastii Aviz, była tym samym daleką linią francuskich Kapetyngów. Pierwszym księciem Braganzy został w 1442 Alfons, książę Barcelos, młodszy syn króla Jana I, założyciela dynastii Aviz.

Ród szybko rósł w siłę. Pierwszy książę był najważniejszym doradcą swego nieletniego bratanka na tronie królestwa, Alfonsa V. Trzeci książę Bragança, Ferdynand II zginął z wyroku króla Jana II, który oskarżył go o zdradę po ujawnieniu korespondencji z królem Hiszpanii. Ziemie rodu został skonfiskowane, a Jaime 4-letniego syna Ferdynanda wygnano do Kastylii. Następca Jana II, Manuel I Szczęśliwy w 1500 odwołał z wygnania swego krewnego, po czym zwrócił mu tytuł i ziemie rodowe. Po powrocie Jaime rozkazał wznieść pałac w Vila Viçosa, który w XVII wieku stał się jedną z siedzib dynastii.

Wettynowie (Wettinowie, niem. Wettiner) – dynastia niemiecka wywodząca się z dzisiejszej Saksonii-Anhaltu. Panowała w Miśni, Saksonii i księstwach Turyngii. Jej przedstawiciele zasiadali także na tronie w Warszawie (elektorowie August II Mocny, August III Sas jako Królowie Polski i Wielcy Książęta Litwy oraz król Saksonii Fryderyk August I jako książę warszawski). Boczną linią dynastii jest rodzina Koburgów (Coburg), panująca w Wielkiej Brytanii (od 1917 r. pod nazwiskiem Windsor), Belgii, Bułgarii i Portugalii (pod nazwiskiem poprzedniej dynastii – Bragança).

Habsburgowie – dynastia niemiecka (von Habsburg). Założycielem dynastii był Guntram Bogaty (X wiek). Nazwa rodziny wywodzi się od pierwszej posiadłości rodu, zamku Habsburg (niem. Habichtsburg znaczy Jastrzębi Gród, Zamek Jastrzębia) położonego w kantonie Aargau w Szwajcarii. Przedstawiciele dynastii panowali m.in. w krajach niemieckich i włoskich, Świętym Cesarstwie Rzymskim, Czechach, Hiszpanii, Portugalii, Burgundii, na Węgrzech (a co za tym idzie także w Chorwacji) i w Siedmiogrodzie, w Niderlandach, na Śląsku oraz hiszpańskich i portugalskich koloniach w Azji i obu Amerykach. Dynastia w linii męskiej wygasła w 1740. Ostatnia z rodu Maria Teresa Habsburg wraz z mężem cesarzem Franciszkiem I Lotaryńskim założyła nową dynastię Habsbursko-Lotaryńską.

Szósty książę, Jan I poślubił księżniczkę Katarzynę, córkę księcia Guimarães Edwarda i Izabeli z Braganzów. Ojciec Katarzyny był młodszym bratem późniejszego króla Henryka I Kardynała. Z małżeństwa Jana i Katarzyny urodził się Teodozjusz II, siódmy książę, który zasłynął odwagą w bitwie pod Alcacer Quibir (1578), gdy miał jedynie 10 lat.

Filip II (ur. 21 maja 1527 w Valladolid, zm. 13 września 1598 w Eskurialu) – król Neapolu i Sycylii w latach 1554-1598, władca Niderlandów w latach 1555-1598, król Hiszpanii w latach 1556-1598 i Portugalii w latach 1580-1598 (jako Filip I) z dynastii Habsburgów.

Piotr II, (2 grudnia 1825 – 5 grudnia 1891) – ostatni cesarz Brazylii, urodzony w Rio de Janeiro, co czyni go jedynym "rodowitym" monarchą brazylijskim.

W 1580 na kardynale Henryku wygasła dynastia Aviz i kraj pozostał bez dziedzica korony. Swoje prawa do tronu podniosła księżna Katarzyna, została jednak odrzucona jako kobieta. Mąż księżnej Jan także wywodził się z wygasłej dynastii. Jego praprababką była siostra króla Manuela I. Swoje roszczenia do tronu wysunął także hiszpański Filip II Habsburg, za którym stały prawa jego matki Izabeli Aviz, córki Manuela I, jednocześnie siostry zmarłego kardynała oraz Edwarda, ojca Katarzyny. Ostatecznie to Habsburg zasiadł na tronie jako Filip I.

Vila Viçosa to miejscowość w Portugalii, leżąca w dystrykcie Évora, w regionie Alentejo w podregionie Alentejo Central. Jedno z tzw. Marmurowych Miast, nazywane tak ze względu na powszechne zastosowanie tego budulca w architekturze miasta. Pobliskie kamieniołomy eksploatują jedne z największych złóż marmuru w Europie.

Jan IV Szczęśliwy lub Odnowiciel (port. João IV o Restaurador (ur. 19 marca 1604, zm. 6 listopada 1656) - pierwszy król Portugalii z rodzimej dynastii Bragança po odzyskaniu niepodległości w 1640. Był wnukiem Katarzyny, księżnej Bragança, która w 1580 próbowała zasiąść na tronie kraju po wygaśnięciu dynastii Avis.

Królowie i cesarze

Założycielem dynastii na tronie portugalskim był wnuk Katarzyny, ósmy książę Bragança, Jan II - panujący w Portugalii jako Jan IV Odnowiciel. Zasiadł on na tronie wyniesiony przez lud w wyniku udanego, antyhiszpańskiego powstania 1 grudnia 1640, które obaliło Filipa III Habsburga.

Książę Asturii – główny, oficjalny tytuł hiszpańskiego następcy tronu. Oprócz tytułu księcia Asturii następca tronu nosi dodatkowo tytuły księcia Girony jako dziedzic Królestwa Aragonii, Księcia Viany jako dziedzic Królestwa Nawarry oraz Pana na Balaguer jako dziedzic Katalonii.

Na mapach: ) – skalisty półwysep na południowym wybrzeżu Półwyspu Iberyjskiego, u wyjścia Morza Śródziemnego na Ocean Atlantycki. Gibraltar stanowi terytorium zamorskie Wielkiej Brytanii.

Po wstąpieniu Jana II na tron tytuł księcia Bragança wymiennie z tytułem księcia Beiry zaczął być nadawany następcom tronu portugalskiego (porównaj: książę Asturii, książę Walii).

W 1822 Piotr, dziedzic tronu portugalskiego i regent Brazylii ogłosił jej niepodległość i został koronowany na cesarza, tym samym wprowadzając dynastię na tron nowego państwa. Jego ojciec Jan VI zasiadał w tym czasie na tronie europejskiej metropolii. Ostatnim panującym z dynastii na tronie portugalskim była Maria II, córka Piotra.

Dynastia (gr. dynasteia – władza) – szereg władców z jednego rodu (książąt, królów lub cesarzy), przynajmniej dwie osoby pochodzące z tej samej rodziny panujące bezpośrednio po sobie lub z niewielkimi przerwami. Zdarzały się też dynastie niespokrewnionych władców (np. dynastia Antoninów lub egipskich Mameluków).

Jan VI (ur. 13 maja 1767 w Lizbonie, zm. 10 marca 1826 tamże) - król Portugalii z dynastii Bragança. Syn Piotra III. Ojciec m.in. Piotra IV i Michała I.

W 1836 Maria wyszła za Ferdynanda, księcia Saxe-Coburg-Gotha. Ich potomstwo dało początek portugalskiej linii Koburgów. Rodzina ta utrzymała nazwisko Braganza dla swych potomków.

W Brazylii kres panowaniu Braganzów położył przewrót wojskowy, który 15 listopada 1889 obalił liberalne cesarstwo Piotra II, syna Piotra I. Starszą córką Piotr II była Izabela Brazylijska, księżniczka cesarska, która wyszła za mąż za Gastona Orleańskiego, hrabiego d'Eu, od nich wywodzi się linia Orleans e Bragança.

Liberalizm (z łac. liberalis – wolnościowy, od łac. liber – wolny) – ideologia i kierunek polityczny według którego wolność jest nadrzędną wartością. Liberalizm odwołuje się do indywidualizmu, stawia wyżej prawa jednostki niż znaczenie wspólnoty, głosi nieskrępowaną (aczkolwiek w ramach prawa) działalność poszczególnych obywateli we wszystkich sferach życia zbiorowego.

Jan II, (port. João II) (ur. 3 marca 1455, zm. 25 października 1495) – król Portugalii w latach 1481-1495. Zwany był Księciem Doskonałym (port. O Príncipe Perfeito).

W Portugalii koniec panowaniu Braganzów (z linii koburskiej) przyniosła rewolucja z 5 października 1910, po której król Manuel II abdykował i uciekł z rodziną do Gibraltaru. Zmarł w 1932.

Zobacz też

Bragança - miasto

Pretendenci do tronu Portugalii

Pretendenci do tronu Brazylii

Kapetyngowie, Aviz