Brama Isztar - Polski Serwis Naukowy

Plan centralnej części Babilonu z widocznym położeniem Bramy Isztar i Drogi procesyjnej (w północnej części planu).

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Brama Isztar

Brama Isztar – monumentalna brama w starożytnym Babilonie, wzniesiona za panowania Nabuchodonozora II, który panował w l. 605-562 p.n.e. i poświęcona była bogini Isztar. Była ona północną bramą miasta, otwierającą tzw. drogę procesyjną, która ciągnęła się aż do świątyni Marduka – Esagila.

Cedr (Cedrus Belon ex Trew, 1757) – rodzaj długowiecznych (do 500 lat) drzew z rodziny sosnowatych. Cedry występują w rejonach górskich Azji i Afryki Północnej. Ich pierwotny areał to Himalaje i region śródziemnomorski. Rosną na wysokościach 1500-3200 m n.p.m. w Himalajach i 1000-2200 m w basenie Morza Śródziemnego.

Esagila, Esangila (sum. Dom o wyniosłej głowie) - świątynia boga Marduka w Babilonie, wzniesiona przy Drodze Procesyjnej, naprzeciwko zigguratu Etemenanki, zwana pałacem nieba i ziemi, siedzibą władzy królewskiej, najważniejsze sanktuarium Babilonii.

Obiekt tworzyły w zasadzie dwie bramy połączone przejściem, czyli był to tzw. obiekt bramy, składający się z czterech wież na planie kwadratu, zwieńczonych krenelażem, który zresztą był również na murach łączących wieże. Taka konstrukcja miała swoje konkretne, obronne cele i wynikała m.in. z techniki obrony przejścia umieszczonego w dwóch rzędach murów obronnych, w których odrębne bramy połączono dla skuteczniejszej obrony przed napastnikami. Poza tym pozwalało to lepiej kontrolować przybyszów przechodzących przez bramę.

Muzeum Pergamońskie (niem. Pergamonmuseum) – muzeum znajdujące się w Berlinie, w którym zrekonstruowano Wielki Ołtarz Zeusa (pergameński ołtarz). Współtworzy berlińską tzw. Wyspę Muzeów (niem. Museumsinsel). Muzeum jest słynne także ze zbiorów starożytnej architektury oraz hellenistycznej rzeźby. Znajduje się tu m.in. brama Isztar.

Adad to bóg burzy, wiatru, deszczu i piorunów w mitologii mezopotamskiej. Uważany był za syna boga Anu. był także jednym z bogów, którzy zesłali na ludzkość potop. Bóg ten miał dar jasnowidzenia. Przedstawiano go stojącego na byku; w obu rękach trzyma wiązki błyskawic. Czczony powszechnie na całym Bliskim Wschodzie m.in. w takich miastach jak: Aszur, Dur-Szarrukin, Guzana, Karkar, Aleppo, Babilon.

Brama Isztar oblicowana była glazurowaną cegłą w kolorze niebieskim. Na tym tle, widoczne jako dekoracja, rozmieszczone były wyobrażenia 575 zwierząt, które symbolizowały poszczególne bóstwa: węże-smoki – Marduka, byki – Adada i lwy – Isztar. Te reliefowe wyobrażenia zwierząt, które były wymodelowanymi cegłami glazurowanymi, miały określone barwy (żółte, zielone, białe i czerwone) i obramowane były pasami rozetek, które ciągnęły się także na dole murów oraz zdobiły sklepione przejścia. Same drzwi bramy i sklepienie były wykonane z drzewa cedrowego. Najstarsza część bramy, znajdująca się na samym dole, i która z czasem została zakryta przez podnoszący się poziom drogi, wykonana była ze zwykłej cegły palonej. Wskazuje to na etapy budowy bramy: najpierw cegła palona, później cegła emaliowana, a następnie cegła emaliowana reliefowa.

Nabuchodonozor II, Nebokadnezar II (akad. Nabu-kudurri-uçur "Nabu strzeż mojego kamienia granicznego", (604–562 p.n.e.) – król Babilonii z dynastii chaldejskiej w latach ok. 605–562 p.n.e., syn Nabopolassara.

Wąż-smok (akad. mušhuššu) - w mitologii mezopotamskiej stworzenie z tułowiem i szyją węża, przednimi nogami lwa, tylnymi nogami ptaka i rogami na głowie. Począwszy od okresu akadyjskiego aż do hellenistycznego wąż-smok traktowany był jako symbol różnych bogów lub jako hybryda o charakterze magiczno-ochronnym, nie powiązana ściśle z żadnym bóstwem. Przez porównanie postaci, przedstawionych na bramach i na drodze procesyjnej w Babilonie, z opisem prac budowlanych, pozostawionych przez króla Nabuchodonozora II, można było w sposób pewny zidentyfikować akadyjskie imię tego stworzenia jako mušhuššu (tłum. "rozjuszony wąż"). Mušhuššu był pierwotnie zwierzęciem Ninazu, boga miasta Esznunna. W okresie akadyjskim lub w początkach okresu starobabilońskiego (XVIII w. p.n.e.) został "odziedziczony" przez boga Tiszpaka, gdy ten zastąpił Ninazu w funkcji boga opiekuńczego miasta. W Lagasz natomiast zaczęto go łączyć z synem Ninazu - bogiem Ningiszzidą. Prawdopodobnie po zdobyciu Esznunny przez Hammurabiiego (1756 r. p.n.e.) węża-smoka powiązano z nowym babilońskim bogiem narodowym - Mardukiem, a później również z bogiem Nabu. Zdobycie Babilonu przez asyryjskiego króla Sancheriba (689 r. p.n.e.) spowodowało przeniesienie motywu węża-smoka do Asyrii, gdzie został zwierzęciem tamtejszego boga państwowego Aszura.

Forma architektoniczna Bramy Isztar jednoznacznie nawiązuje do tradycji budowlanych Mezopotamii i nie była niczym wyjątkowym w technice obronnej przejść miejskich czy pałacowych (np. podobną konstrukcję miała brama Nergala w Niniwie). Natomiast charakterystyczną cechą Bramy Isztar jest ogromna paleta barw, jakie były zastosowane w jej dekoracji.

Relief (płaskorzeźba) – kompozycja rzeźbiarska wykonana na płycie kamiennej, metalowej lub drewnianej z pozostawieniem na niej tła. Dzieło dwuwymiarowe. Pomimo że płaskorzeźby powstawały jako dekoracja architektoniczna, to często stanowią odrębne, pełnowartościowe dzieło sztuki.

Blanki (krenelaż) – element architektoniczny w postaci zwieńczenia murów obronnych i baszt tzw. zębami, pomiędzy którymi znajduje się wolna przestrzeń, co miało ułatwić obronę w czasie oblężenia - w prześwitach pomiędzy zębami byli rozlokowani łucznicy.

Obecnie zrekonstruowana, prawdziwa Brama Isztar znajduje się w Muzeum Pergamońskim w Berlinie . W Iraku natomiast wykonano jej replikę, będącą tam dużą atrakcją turystyczną Babilonu.

|zrekonstruowana Brama Isztar w Muzeum Pergamońskim w Berlinie (1)

zrekonstruowana Brama Isztar w Muzeum Pergamońskim w Berlinie (2)

Marduk (sum. amar-utu, tłum. "Młody byczek boga Utu") – bóstwo opiekuńcze miasta Babilon, najważniejszy bóg panteonu babilońskiego, syn boga Enki/Ea, małżonek bogini Sarpanitu, łączony z planetą Jowisz.

Glazura – cienka powłoka ze szkliwa nakładana na wyroby ceramiczne dla nadania im walorów dekoracyjnych, trwałości i zabezpieczenia przed przenikaniem wody. Stosowana do pokrywania płytek ceramicznych, cegieł, kafli piecowych, naczyń itp. Glazura nadaje przedmiotom większą gładkość, połysk i kolor.

zrekonstruowana Brama Isztar w Muzeum Pergamońskim w Berlinie (3)

zrekonstruowana Brama Isztar w Muzeum Pergamońskim w Berlinie (4)

replika Bramy Isztar w Babilonie

fragment dioramy przedstawiającej Bramę Isztar i Drogę procesyjną - model w Muzeum Pergamońskim w Berlinie (1)

fragment dioramy przedstawiającej Bramę Isztar i Drogę procesyjną - model w Muzeum Pergamońskim w Berlinie (2)

Mezopotamia (gr.: Μεσοποταμία Mesopotamia – Międzyrzecze, nazwa przejęta z języka perskiego Miyanrudan i aramejskiego Beth-Nahrain) to starożytna kraina na Bliskim Wschodzie leżąca w dorzeczu rzek: Tygrysu i Eufratu. Na obszarze tym w starożytności rozwijał się szereg kultur, państw i imperiów, których twórcami były różne ludy (Sumerowie, Akadyjczycy, Asyryjczycy, Amoryci, Huryci, Kasyci, Chaldejczycy), kontynuujące jednak wspólne dziedzictwo kulturowe. Powszechnie uważa się, że właśnie na terenach Mezopotamii narodziła się pierwsza cywilizacja.

fragment dioramy przedstawiającej Bramę Isztar i Drogę procesyjną - model w Muzeum Pergamońskim w Berlinie (3)

Brama Isztar w Babilonie - zdjęcie z 1919 r.

Brama Isztar w Babilonie - zdjęcie z 1932 r.