Brdów - Polski Serwis Naukowy

Brdów – duża wieś, charakteru miasteczkowego w centralnej Polsce (dawniej miasto), znajduje się na krańcach województwa wielkopolskiego, na Kujawach w powiecie kolskim, na Pojezierzu Kujawskim, nad Jeziorem Brdowskim. Do roku 1870 Brdów posiadał prawa miejskie. Miejscowość liczy około 1200 mieszkańców, jest lokalnym ośrodkiem kultu religijnego, znajduje się tu kościół i klasztor oo. paulinów pw. św. Wojciecha i sanktuarium Matki Bożej Zwycięskiej.

Droga wojewódzka nr 270 (DW270) - droga wojewódzka o długości 51 km łącząca Koło z Brześciem Kujawskim. Droga przebiega przez dwa powiaty: kolski (gminy: Koło i Babiak) i włocławski (gminy: Izbica Kujawska, Lubraniec i Brześć Kujawski).
Władysław II Jagiełło, , zm. 1 czerwca 1434 w Gródku) – wielki książę litewski w latach 1377-1381 i 1382-1392, król Polski i najwyższy książę litewski w latach 1386-1434. Syn Olgierda i jego drugiej żony Julianny, córki księcia twerskiego Aleksandra, wnuk Giedymina. Założyciel dynastii Jagiellonów.

Położenie

Miejscowość geograficznie położona jest na Pojezierzu Kujawskim, nad Jeziorem Brdowskim, 20 km na północ od Koła na skrzyżowaniu drogi wojewódzkiej nr 270 do Izbicy Kujawskiej, Lubrańca, Brześcia Kujawskiego i dalej do Włocławka z lokalnymi do Przedcza i Babiaka. Oddalony jest ok. 125 km od Poznania i ok. 180 km od Warszawy.

Święty Wojciech, właśc. Wojciech Sławnikowic (czes. Vojtěch, niem. Adalbert; ur. ok. 956 w Libicach - zm. 23 kwietnia 997 w okolicach Elbląga lub Tękit, Tenkitten, obecnie Letnoje; inne źródła podają pruski Chollin) – czeski duchowny katolicki, biskup Pragi, misjonarz, męczennik, uznawany przez Kościół katolicki za świętego.
Wolny Kraj Saksonia (śrdw.-łac. Saxonia, kraina Sasów; niem. Freistaat Sachsen, górnołuż. Swobodny stat Sakska, dolnołuż. Zwězkowy kraj Sakska) – kraj związkowy w Niemczech graniczący z Polską, Czechami i z następującymi krajami związkowymi: Bawaria, Turyngia, Saksonia-Anhalt i Brandenburgia. Jego obszar wchodził w skład Niemieckiej Republiki Demokratycznej. Został utworzony w 1990 roku po zjednoczeniu Niemiec. Obejmuje on w przybliżeniu obszar dawnego elektoratu a później królestwa Saksonii (patrz historia poniżej). Pod względem powierzchni Saksonia jest dziesiątym, a pod względem liczby ludności, szóstym spośród 16 niemieckich krajów związkowych. Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa saxum - skała z powodu charakterystycznych czarnych saksońskich skał.

Klimat

Brdów położony jest w centrum wielkopolskiej dzielnicy klimatycznej. Jest obszarem o bardzo małym opadzie rocznym ok. 502 mm. Brdów leży w krainie wiecznych wiatrów. Liczba dni z przymrozkami waha się od 50 do 75, temperatura całkowita 8,7 °C. Średnie miesięczne zachmurzenie wynosi 66%, najmniejsze w sierpniu 50% i w czerwcu 52% , a największe w listopadzie 82%. Dane uzyskane ze stacji meteorologicznej w Kole wynoszą:

Rektor – godność osoby zarządzającej wraz z senatem szkołą wyższą. Najczęściej jest to jeden z profesorów takiej uczelni. Wyraz pochodzi od łacińskiego rector – "władca", "zarządca"; od łac. regere – "rządzić". Za cesarstwa rzymskiego oznaczał namiestnika podwładnego prefektom czyli egzarchom. Na przełomie XIX i XX wieku tytuł ten oznaczał zwierzchników niektórych zgromadzeń zakonnych i kościołów oraz przełożonych uniwersytetów, gimnazjów i zakładów naukowych. W większości polskich uczelni państwowych istnieje wymóg statutowy, aby wyboru rektora dokonywać spośród samodzielnych pracowników naukowych, zwykle z tytułem profesora. Zasada ta często nie jest spełniana w niepaństwowych uczelniach wyższych. Wybieralność rektora przez społeczność akademicką jest jedną z podstawowych tradycji autonomii akademickiej – często nieprzestrzeganej w ustrojach totalitarnych. W Polsce powojennej zasada zaczęła być wprowadzana konsekwentnie po 1989 i była jedną ze znaczących oznak demokratyzacji ustroju.
Trzemeszno to miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie gnieźnieńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Trzemeszno. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. bydgoskiego. Położone jest nad jeziorami Klasztornym i Popielewskim na Pojezierzu Gnieźnieńskim.

średnia temperatura powietrza +8,7 °C

średnia temperatura dla stycznia +1,4 °C

średnia temperatura dla lipca +17,9 °C

średnia wilgotność względna 81,2%

roczna suma opadów 505,2 mm.

Demografia

W skład Brdowa zaliczane są obecnie przyległe osiedla: Ostrowy Brdowskie (ludność: 40), Grądy Brdowskie (ludność: 80), Kolonia od Bugaja (ludność: 50), Kolonia od Babiaka (ludność: 70); praktycznie stanowią one i tak odrębne wsie.

Łącznie ludność Brdowa z przynależnymi osiedlami wynosi 1440 mieszkańców.

Parafia Świętego Wojciecha w Brdowie - rzymskokatolicka parafia położona w północno-wschodniej części gminy Babiak. Administracyjnie należy do diecezji włocławskiej (dekanat izbicki).
Przedecz - miasto w województwie wielkopolskim, powiecie kolskim, na Pojezierzu Kujawskim, nad Jeziorem Przedeckim. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Przedecz. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa konińskiego.

Powierzchnia

Powierzchnia Brdowa wynosi:

tereny zabudowane - 2,96 km²

użytki rolne - 5,32 km²

łącznie - 8,28 km²

Historia

Osobny artykuł: Historia Brdowa.

Pierwsze ślady człowieka na terenie Brdowa można odnaleźć już 3700 lat p. n. e., jednak pierwsza pisemna wzmianka o Brdowie pochodzi z 1136 r. Przywilej lokacyjny na prawie niemieckim wystawił miastu Zygmunt August w 1562 r., było ono własnością królewską (miasto królewskie) należącą do starostwa kolskiego. Zawsze było niedużym ośrodkiem, w 1618 r. pracowało w nim tylko ośmiu rzemieślników i trzech rybaków. 23 sierpnia 1655 r. zostało zniszczone przez Szwedów. Częste w XVIII wieku pożary utrudniały rozwój miasta. W 1824 r. osiedlili się tutaj sukiennicy z Saksonii. Jeszcze w 1859 r. istniała w mieście słynna fabryka kuczbaju - kosmatej tkaniny wełnianej. 29 kwietnia 1863 r. w Nowinach Brdowskich, niedaleko Brdowa rozegrała się jedna z bitew powstania styczniowego, znana jako bitwa pod Brdowem. Liczący ok. 500 osób oddział ochotników z zaboru pruskiego, dowodzony przez Younga de Blankenheima, został zaatakowany przez dwukrotnie liczebniejsze siły rosyjskie pod dowództwem gen. Kostandy. Wśród poległych powstańców znajdowało się m.in. 68 uczniów gimnazjum w Trzemesznie. W 1870 r. Brdów utracił prawa miejskie. W latach niemieckiej okupacji nazwa miejscowości została zmieniona na Seestetten. Pamiątką po miejskiej przeszłości jest choćby herb. Brdów jest lokalnym ośrodkiem kultu religijnego, znajduje się tutaj Sanktuarium MB Zwycięskiej. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa konińskiego.

Mieczysław Wejman (ur. w 1912 w Brdowie - zm. w Krakowie w 1997) - polski grafik i malarz. Profesor i rektor Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, współtwórca Międzynarodowego Triennale (ówcześnie Biennale) Grafiki.
Zakon Świętego Pawła Pierwszego Pustelnika, potocznie paulini (łac. Ordo Sancti Pauli Primi Eremitae. Stosowany skrót: OSPPE) – zakon założony w XIII w. na Węgrzech przez bł. Euzebiusza z Ostrzyhomia. Nazwa zakonu wywodzi się od św. Pawła z Teb, pierwszego uznanego przez Kościół katolicki pustelnika. Za rok powstania zakonu przyjmuje się 1308, kiedy to 13 grudnia kardynał Gentilis, legat papieża Klemensa V nadał zakonowi w imieniu Stolicy Apostolskiej regułę św. Augustyna, a rok później zatwierdził pierwsze zakonne konstytucje.

W 1893r. w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego tak pisano o Brdowie:

Historyczni burmistrzowie miasta

od 19.10.1706 r. - Moykowicz

od 20.03.1707 r. - Kazimierz Musialik

i inni (nieznani)

Historyczne nazwy ulic

W dokumentach miejskich z XVIII w. pojawiają się niektóre nazwy ulic: ul. Pijarska, ul. Kołowa, ul. Rynek.

Prawo do budowy ratusza

Władze miejskie 21 października 1783 r. wystąpiły o prawo do budowy drewnianego ratusza. W piśmie starosty kolskiego z 17.02.1785 r. wyrażono dezaprobatę dla tych postulatów mieszczan.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).
Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.

Kościół i klasztor paulinów

Sanktuarium Matki Boskiej Zwycięskiej

Kościół i klasztor

Kościół i klasztor oo. paulinów po raz pierwszy wzmiankowano w 1325 roku. W 1436 r. król Władysław Jagiełło darował klasztor ojcom Paulinom. Ci opiekowali się nim do 1819 r. i od 1953 r. Klasztor usytuowany jest prostopadle od zachodu orientowanego kościoła, połączony jest z nim przejściem na wysokości pierwszego piętra. Kościół otoczono w 1790 r. murem z dwiema bramami, ujętymi w zdwojone pilastry, ozdobione przerywanymi szczytami. Budynki murowane są z cegły i otynkowane.

Barok (z por. barroco – "perła o nieregularnym kształcie", lub z fr. baroque – "bogactwo ozdób") – główny kierunek w kulturze środkowo i zachodnioeuropejskiej, którego trwanie datuje się na zakres czasowy od końca XVI wieku do XVIII wieku. Barok obejmował wszystkie przejawy działalności literackiej i artystycznej, a także filozofię i architekturę. U jego podstaw leżał sprzeciw wobec renesansowego klasycyzmu, głęboka religijność, mistycyzm i egzystencjalny niepokój.
Święty Wojciech, właśc. Wojciech Sławnikowic (czes. Vojtěch, niem. Adalbert; ur. ok. 956 w Libicach - zm. 23 kwietnia 997 w okolicach Elbląga lub Tękit, Tenkitten, obecnie Letnoje; inne źródła podają pruski Chollin) – czeski duchowny katolicki, biskup Pragi, misjonarz, męczennik, uznawany przez Kościół katolicki za świętego.

Barokowy kościół parafialny pw. Świętego Wojciecha był wielokrotnie odbudowywany i restaurowany, ostatni raz po pożarze w 1877 r. W latach 1913-1914 dobudowano kaplice wg projektu Józefa Dziekońskiego. Kościół jednonawowy, z węższym i nieco niższym prezbiterium zamkniętym wielobocznie oraz wieżą. Przy prezbiterium od północy stara zakrystia, od południa – nowa. Przy nawie od południa neobarokowa kaplica. Wewnątrz sufit z fasetą, w starej zakrystii sklepienie kolebkowo-krzyżowe. Łuk tęczowy półkolisty, ściany rozczłonkowane pilastrami. Z zewnątrz kościół oszkarpowany. Okna prostokątne, zamknięte półkoliście z witrażami. Wieża czterokondygnacyjna ze ściętymi narożami, ujętymi w pilastry; na najwyższej nieco węższej kondygnacji, hełm z 1877 r. Na wieży zegar z 1769 r. Dachy świątyni dwuspadowe, kryte blachą, jedynie nad prezbiterium – dachówką. Wewnątrz trzy ołtarze z drugiej połowy XVIII wieku. Główny z rzeźbami świętych zakonników i ojców kościoła oraz obrazem Matki Boskiej z Dzieciątkiem z XV wieku, w srebrnej sukience z cechą Torunia i imienną, zapewne złotnika Johanna Bierpfaffa z połowy wieku XVII. W bocznych ołtarzach obrazy Anioła Stróża, Ukrzyżowania z Matką Bożą i Świętym Janem oraz Święty Piotr – wszystkie z przełomu XVII i XVIII wieku. Ambona rokokowa z rzeźbą Chrystusa na baldachimie.

Jan Paweł II (łac. Ioannes Paulus II), właśc. Karol Józef Wojtyła (ur. 18 maja 1920 w Wadowicach, zm. 2 kwietnia 2005 w Watykanie) – polski duchowny rzymskokatolicki, arcybiskup krakowski, kardynał, papież (16 października 1978 – 2 kwietnia 2005), sługa Boży Kościoła katolickiego, kawaler Orderu Orła Białego.
Miasto (od prasłow. *městьce, *mě́sto "miejsce", łac. civitas) – historycznie ukształtowana jednostka osadnicza charakteryzująca się dużą intensywnością zabudowy, małą ilością terenów rolniczych, ludnością pracującą poza rolnictwem (w przemyśle lub w usługach) prowadzącą specyficzny miejski styl życia.

Klasztor wzniesiono zapewne w końcu XVII wieku. Spalony w 1748 r., odbudowany w 1758 r. Barokowy, dwukondygnacyjny. Wewnątrz w trakcie środkowym, korytarz sklepiony w przyziemiu kolebką na gurtach, na piętrze - kolebką krzyżową. Na osi elewacji wschodniej, brama wejściowa zamknięta łukiem odcinkowym. Szczyty północne i południowe ujęte w spływy wolutowe, zwieńczony trójkątnym przyczółkiem. Dach dwuspadowy, kryty dachówką.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.
Brześć Kujawski – miasto położone na terenie województwa kujawsko-pomorskiego, dawna siedziba książąt kujawskich. Według danych z 2006 miasto miało 4521 mieszkańców.

Osobny artykuł: Parafia św. Wojciecha w Brdowie.

Osobny artykuł: Obraz Matki Boskiej Zwycięskiej z Brdowa.

Cmentarz rzymskokatolicki

cmentarz - widok ogólny

Grób rodziny Kiełczewskich

grób J. Krzyżanowskiego

Na cmentarzu parafialnym pw. św Wojciecha w Brdowie można zobaczyć m.in. nagrobki wielu znanych osób, jest to miejsce również bogate w historię. Spoczywają tu m.in. członkowie rodziny Poli Negri (wybitnej, polskiej aktorki) - jej dziadek Franciszek Kiełczewski, oraz wujostwo Julian i Franciszka - rodzeństwo Eleonory Kiełczewskiej - matki Poli Negri. Znajduje się tu również grób Jakuba Krzyżanowskigo - dziadka Fryderyka Chopina ze strony matki. Zbiorowa mogiła powstańców styczniowych, którzy zginęli w bitwie pod Brdowem. Pomnik Karola Libelta - syna poznańskiego działacza i filozofa oraz Leo Younga de Blankenheima - dowódcy powstania styczniowego.

Litwa (, jedno z państw bałtyckich, członek Unii Europejskiej i NATO. Graniczy od zachodu z Rosją (obwodem kaliningradzkim), od południowego zachodu z Polską, od wschodu z Białorusią i od północy z Łotwą.
Pojezierze Kujawskie (315.57) – mezoregion fizycznogeograficzny w środkowej Polsce (Kujawy), stanowiący południowo-wschodnią część Pojezierza Wielkopolskiego. Region graniczy od północy z Równiną Inowrocławską, od zachodu z Pojezierzem Gnieźnieńskim, od południa z Wysoczyzną Kłodawską a od wschodu z Kotliną Płocką; na południowym zachodzie region styka się z Kotliną Kolską a na południowym wschodzie z Równiną Kutnowską. Pojezierze Kujawskie leży na pograniczu województw: kujawsko-pomorskiego, wielkopolskiego i mazowieckiego oraz fragmentarnie łódzkiego (gmina Łanięta).

Zespół Szkół

Zespół Szkół w Brdowie

W Brdowie od około 1450 roku działa szkoła. Prowadzili ją ojcowie paulini, którzy byli jej rektorami. W 1907 roku staraniem księdza Gniazdowskiego i parafian oddano do użytku nowy budynek szkoły, który służył mieszkańcom Brdowa do 2009 r. jako przedszkole. Obecnie w Brdowie znajduje się przedszkole, szkoła podstawowa i gimnazjum. Nowy budynek przedszkola zbudowano na terenie Zespołu Szkół w Brdowie. W 1999 r. Zespół Szkół nawiązał współpracę ze szkołą podstawową w Ojranach na Litwie. Co roku dwudziestoosobowa grupa nauczycieli i młodzieży przyjeżdża do Brdowa na wakacje. Jest to możliwe dzięki wsparciu finansowemu "Wspólnota Polska". Dzięki temu uczniowie z polskiej szkoły na Wileńszczyźnie mogą zwiedzić Polskę i zapoznać się bliżej z polską kulturą.

Kujawy – kraina historyczna i region etnograficzny w środkowej Polsce, na Pojezierzu Wielkopolskim, w dorzeczu środkowej Wisły i górnej Noteci. Główną grupą etnograficzną regionu są Kujawiacy.
Matka Boska Zwycięska - ikona znajdująca się w kościele pw. św. Wojciecha w Brdowie, pochodzi z XV wieku, jest swobodną kopią rzymskiej Salus Populi Romani.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)