Bristol Blenheim - Polski Serwis Naukowy

Blenheimy MK.IV

Bristol Blenheim – brytyjski dwusilnikowy lekki bombowiec okresu II wojny światowej, używany także w wersji ciężkiego myśliwca, zaprojektowany i budowany w zakładach Bristol Aeroplane Company.

Rozwój

Blenheimy Mk I z 62 Dywizjonu RAF ustawione w szeregu na lotnisku Tengah, Singapur, 8 lutego 1941 r.

Samolot został początkowo zaprojektowany jako szybki, mały samolot pasażerski Bristol typ 142, dla sześciu pasażerów, będący rozwinięciem samolotu typ 135 (samolot powstał na zlecenie Lorda Rothmere, właściciela Daily Mail). Prototyp, nazwany "Britain First", został oblatany 12 kwietnia 1934 i osiągnął prędkość 490 km/h. Pod wrażeniem jego dużej szybkości, w 1935, po próbach wojskowych, lotnictwo wojskowe Royal Air Force zleciło także opracowanie wersji bombowej i od razu we wrześniu zamówiło 150 samolotów, pod nazwą Blenheim. Pierwszy prototyp wersji bombowej, oznaczonej jako typ 142M, został oblatany 25 czerwca 1936 (nr K7033). Główną zmianą konstrukcyjną była zmiana układu z dolnopłata na średniopłat, w celu pomieszczenia komory bombowej. Zamieniono ponadto silniki Bristol Mercury VI (640 KM) na Mercury VIII (850 KM).

Bitwa o Anglię – kampania powietrzna nad południową i centralną Anglią, toczona między niemieckim lotnictwem Luftwaffe a brytyjskim RAF, w czasie drugiej wojny światowej, w okresie od 10 lipca do 31 października 1940 roku. Określana jest też jako bitwa o Wielką Brytanię, zwłaszcza w historiografii brytyjskiej (Battle of Britain). Była to pierwsza kampania toczona wyłącznie za pomocą lotnictwa.
No. 62 Squadron RAF brytyjska jednostka lotnicza utworzona w 8 sierpnia 1916 w RAF Filton z No. 7 Training Squadron, został ostatecznie rozwiązany w 30 września 1964 roku.

Pierwszą wersją seryjną był Blenheim Mk I. Odznaczał się on dwuosobową, bogato przeszkloną kabiną w nosie kadłuba z miejscami pilota i bombardiera obok siebie. Kolejne wersje: nieuzbrojona rozpoznawcza PR Mk.I, bombowa dalekiego zasięgu o większym udźwigu Mk II i rozpoznawcza Mk III nie były udane, głównie z powodu słabych osiągów i nie wyszły poza stadium prototypu. Do masowej produkcji weszła natomiast wersja bombowa Mk IV, oblatana 24 września 1937 (oznaczenie fabryczne: typ 149, początkowo nazwana miała być Bolingbroke). Początkowo była projektowana dla Dowództwa Obrony Wybrzeża, jako morski samolot bombowo-patrolowy, lecz w tej roli ostatecznie przyjęto Lockheed Hudson. Odróżniała się ona posiadaniem nowego wydłużonego o ok. 90 cm oszklonego przodu kadłuba, w którym bombardier mógł leżeć na brzuchu w tzw. "kołysce", mając lepsze możliwości obserwacji. Nos kadłuba miał asymetryczne "wgięcie" po lewej górnej stronie, dla zapewnienia lepszej widoczności pilotowi, siedzącemu w osobnej kabinie na górze. Wersja ta miała również mocniejsze silniki i większy zasięg, lecz na skutek większej masy nieco spadła prędkość i pułap. Późniejsze samoloty Mk IV miały pod nosem kadłuba nieruchomą wieżyczkę ze zdalnie obsługiwanym karabinem maszynowym, strzelającym do tyłu, a później - dwoma karabinami maszynowymi. Wzmacniano też na niej w toku produkcji uzbrojenie w wieżyczce grzbietowej, z 1 do 2 km.

Finlandia, Republika Finlandii (fiń. Suomi, Suomen Tasavalta; szw. Finland, Republiken Finland) – państwo w Europie Północnej, powstałe po odłączeniu od Rosji w 1918. Członek Unii Europejskiej. Graniczy od zachodu ze Szwecją i z Bałtykiem, od północy z Norwegią i od wschodu z Rosją.
Emden - niemiecki okręt - krążownik lekki z okresu międzywojennego. Był pierwszym krążownikiem i zarazem pierwszym większym okrętem zbudowanym dla marynarki niemieckiej (Reichsmarine) po I wojnie światowej. Służył bojowo podczas II wojny światowej, lecz był mało intensywnie wykorzystywany, podobnie jak inne niemieckie krążowniki lekkie. Nazwę tę nosiły także inne okręty, m.in. krążownik z 1909.

Względnie duża szybkość samolotu i brak ciężkich samolotów myśliwskich spowodowały, że opracowano również wersję myśliwską samolotu. Konstrukcyjnie nie odróżniała się ona istotnie od bombowców, jedynie w miejscu drzwi bombowych pod kadłubem zamocowano gun pack – płaski zasobnik z 4 karabinami maszynowymi Browning kaliber 7,7 mm z 2000 nabojów. W wersji myśliwskiej zbudowano 200 samolotów Blenheim Mk IF (F Mk I). Jako pierwsze z brytyjskich myśliwców, część z nich została wyposażona w radar AI Mk I (później Mk III) i używana jako myśliwce nocne. Następnie w gun pack wyposażono także 60 samolotów wersji Mk IVF. Samoloty te z racji dużego zasięgu były używane głównie w lotnictwie morskim do ochrony konwojów przed niemieckim lotnictwem.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).
Bliski Wschód (arab. الشرق الأوسط, hebr. המזרח התיכון, przestarzałe Lewant) – obszar geograficzny leżący na styku trzech kontynentów: Europy, Azji i Afryki.

W Wielkiej Brytanii wyprodukowano 1194 samoloty Blenheim Mk I.

Bristol Blenheim należący do Fińskich Sił Powietrznych z 44 Dywizjonu

Produkcja Blenheim Mk.I:

Bristol: ok. 694 (w tym 30 dla Turcji, 18 dla Finlandii, 2 dla Jugosławii)

Avro: 250 (w tym 20 dla Jugosławii, 13 dla Rumunii, 10 dla Finlandii)

Rootes: 250 (w tym 21 dla Rumunii i 2 dla Grecji); dalsze 68 ukończone jako Mk.IVL

Produkcja licencyjna w Jugosławii (Ikarus w Belgradzie): 16 (dalsze 24 nieukończone zostały uszkodzone w fabryce przed wejściem Niemców)

Produkcja licencyjna w Finlandii (w Tampere): 45

Wersji Mk IV zbudowano 3297 sztuk;

Grecja (gr. Ελλάδα Elláda, IPA: [e̞ˈlaða] lub Ελλάς Ellás, IPA: [e̞ˈlas], tr. Yunanistan), Republika Grecka (Ελληνική Δημοκρατία Ellinikí Dimokratía, IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) – kraj w południowo-wschodniej części Europy, położony na krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Graniczy z Albanią, Republiką Macedonii i Bułgarią na północy oraz z Turcją na wschodzie. Ma dostęp do czterech mórz: Morza Egejskiego, Morza Kreteńskiego na wschodzie, Morza Jońskiego na zachodzie oraz Morza Śródziemnego od południa.
Birma (Myanmar, Mianma, Związek Birmański – Związek Myanmar) – państwo położone w Azji Południowo-Wschodniej, nad Zatoką Bengalską i Morzem Andamańskim. Graniczy z Bangladeszem, Indiami, Chińską Republiką Ludową, Laosem i Tajlandią. Większe miasta: Rangun, Mandalaj, Basejn.

Bristol: 312 (z tego 12 dla Grecji)

Avro: 755

Rootes: 2230 oraz 86 Mk.IVF

Produkcja licencyjna w Finlandii (w Tampere): 10

Samoloty Blenheim Mk IV produkowano także na licencji w Kanadzie, w zakładach Fairchild Aircraft, pod nazwą Bristol Bolingbroke (676 sztuk). 18 pierwszych samolotów zbudowano z brytyjskich części w wersji Bolingbroke Mk I, odpowiadającej brytyjskiemu Blenheimowi Mk IV, a resztę w wersji Bolingbroke Mk IV, z zastosowaniem lokalnie produkowanych amerykańskich podzespołów. 14 samolotów wersji Mk IVW miało silniki Pratt & Whitney Twin Wasp Junior 835 KM. 457 samolotów wersji Mk IVT, z silnikami Mercury XX 920 KM wyposażonych było jako samoloty szkolne dla załóg bombowców. Mk III był prototypem wersji pływakowej.

Podwozie to zespół płatowca (samolotu, śmigłowca lub szybowca) umożliwiający postój na podłożu oraz przejście ze stanu spoczynku do lotu w powietrzu i odwrotnie. Podwozie umożliwia postój płatowca na ziemi, wodzie lub konstrukcji (np. pokładzie okrętu), jego przemieszczanie po podłożu (kołowanie), start i lądowanie (lub wodowanie).
Okręt podwodny – klasa okrętów przystosowanych do pływania pod wodą (potoczne, błędnie używane, określenie łódź podwodna jest rusycyzmem od Подводная лодка podwodnaja łodka).

Ostatnią wersją samolotu był Blenheim Mk V, znany także początkowo pod nazwą Bisley (typ 160), oblatany 24 lutego 1941. Miał on być bombowcem bliskiego zasięgu, służącym do wsparcia wojsk lądowych, uzbrojonym w cztery karabiny maszynowe w nieprzezroczystym nosie kadłuba. Druga wersja, przeznaczona do bombardowania z dużej wysokości, miała przeszklony wydłużony i spłaszczony nos, z dwoma karabinami maszynowymi strzelającymi do tyłu. Wyprodukowano łącznie 944 sztuki, lecz samoloty tej wersji nie znalazły już szerokiego użycia.

Brytyjski Korpus Ekspedycyjny (British Expeditionary Force - BEF) - wydzielona część armii brytyjskiej, która wzięła udział w walkach we Francji i w Belgii w czasie I wojny światowej. Także jednostki armii brytyjskiej wysłane do Europy do walki z Niemcami na początku II wojny światowej w latach 1939-1940 a później ewakuowane z Francji po ich okrążeniu na plażach pod Dunkierką.
Silnik gwiazdowy jest to wielocylindrowy silnik spalinowy, w którym cylindry umieszczone są promieniowo na obwodzie koła, z centralnym wałem korbowym. Silnik gwiazdowy może zawierać od trzech do kilkunastu cylindrów. Silnik taki może mieć obieg zarówno dwusuwowy jak i czterosuwowy. W przypadku tego drugiego (ponad 90% konstrukcji) liczba cylindrów w danej gwieździe jest zawsze nieparzysta. Kilkunastocylindrowe silniki gwiazdowe budowane są w układzie podwójnej, a czasem i poczwórnej gwiazdy (np. silniki do Douglas DC-7).

Użycie

Blenheimy trafiły do brytyjskiego lotnictwa bombowego (RAF Bomber Command) od marca 1937 roku, zastępując lekkie dwupłatowe bombowce starszych typów. 3 września 1939 RAF posiadał 24 dywizjony wyposażone w Blenheimy wszystkich wersji. W chwili wybuchu wojny, Blenheimy Mk.I były już w jednostkach bojowych w Europie zastępowane przez Mk.IV i przesuwane do szkolenia, natomiast były nadal wykorzystywane bojowo na Bliskim Wschodzie i w Afryce oraz przeciwko Japonii na Malajach i w Birmie (do 1942). Od 1939 roku samoloty Bolingbroke używane były przez lotnictwo kanadyjskie, głównie do obrony wybrzeża.

Samolot bombowy (bombowiec) – rodzaj samolotu wojskowego, którego podstawowym przeznaczeniem jest niszczenie obiektów naziemnych lub jednostek pływających nieprzyjaciela za pomocą bomb, ewentualnie pocisków rakietowych.
Chorwacja (Republika Chorwacji) – państwo w Europie Południowej, nad Morzem Adriatyckim, graniczy od południa z Bośnią i Hercegowiną i Czarnogórą, od wschodu z Serbią oraz Węgrami i Słowenią od północy. Od południowego zachodu posiada dostęp do Morza Adriatyckiego. Niepodległość uzyskała w 1991 roku, odłączając się od Jugosławii.

Blenheim Mk IV z Dywizjonu 139 dokonał pierwszego lotu bojowego lotnictwa brytyjskiego w II wojnie światowej – 3 września o godz. 10.30 (w chwili wypowiedzenia wojny przez Wielką Brytanię) wystartował w celu rozpoznania floty niemieckiej w Wilhelmshaven. 4 września 15 Blenheimów z Dywizjonów 107, 110 i 139 dokonały także (razem z samolotami Wellington) pierwszego nalotu bojowego – przeciw niemieckim okrętom w Wilhelmshaven, jednakże bez efektów, poza rozbiciem się jednego Blenheima o krążownik "Emden", za to ze stratą aż 5 samolotów od ognia przeciwlotniczego (5 samolotów ze 139. Dywizjonu zawróciły z uwagi na pogodę). Samolotów Blenheim używano także w lotnictwie przybrzeżnym (Coastal Command) – 11 marca 1940 Blenheim Mk IV jako pierwszy brytyjski samolot zatopił sam niemiecki okręt podwodny (U-31). Kanadyjskie Bolingbroke dokonały pierwszych ataków lotniczych na U-boota i japoński okręt podwodny u wybrzeży Kanady. 6 dywizjonów Blenheimów było używanych w składzie brytyjskiego korpusu ekspedycyjnego we Francji w 1940, ponosząc duże straty podczas kampanii francuskiej. Zaprojektowane jako szybkie lekkie bombowce dzienne, Blenheimy okazały się przestarzałe już w chwili wybuchu wojny, kiedy pojawiły się myśliwce o lepszych osiągach, toteż po 1940 roku były kierowane głównie na poboczne teatry działań wojennych. W 1941 roku uczestniczyły w dziennych operacjach ofensywnych Circus nad Francję, a nawet nalotach nad Niemcy, lecz odbywanych w silnej osłonie myśliwskiej. Do końca 1941, wraz z przybyciem nowszych samolotów, głównie Douglas Boston, Blenheimy zostały wycofane z operacji nad Europą zachodnią. Między kwietniem 1941 a początkiem 1942 Blenheimy używane były w operacji Channel Stop - ataków z małej wysokości przeciwko niemieckiej żegludze przybrzeżnej. Samoloty te używane były także w walkach w Afryce, Grecji na Bliskim Wschodzie i Dalekim Wschodzie – w Birmie i Malajach przeciw Japończykom. W chwili wybuchu wojny z Włochami (czerwiec 1940), w Egipcie było 5 dywizjonów Blenheimów Mk.I, 3 w Adenie i 1 w Iraku, a w chwili wybuchu wojny na Pacyfiku, 2 dywizjony na Malajach (nr 34 i 62) i 1 w Birmie (nr 60); później jednostki zmieniały się. Samoloty Blenheim wycofano z pierwszej linii w 1943 roku. Mimo że szybkość Blenheimów już po wejściu do służby okazała się niewystarczająca, a udźwig bomb stał się względnie niewielki jak na dwusilnikowy samolot, konstrukcja ta była oceniana jako udana. Był to pierwszy nowoczesny bombowiec RAF, oceniany był także jako łatwy w pilotażu.

Fairchild Aircraft – amerykańska wytwórnia samolotów i sprzętu lotniczego, założona przez Shermana Fairchilda w 1929 roku, pierwotnie pod nazwą Fairchild Aviation Corporation z siedzibą w Farmingdale oraz East Farmingdale, w stanie New York. Potem zmieniono nazwę na Fairchild Aircraft Manufacturing Company. W 1931 przeniesiono siedzibę do Hagerstown (stan Maryland). Po serii reorganizacji i przejęć, w 1984 roku zakończono produkcję w Hagerstown, a siedzibą stało się San Antonio (Teksas). W 1996 nastąpiło przejęcie cywilnej części firmy Dornier i zmieniono nazwę firmy na Fairchild Dornier. W latach 2002-2003 firma została przejęta przez M7 Aerospace.
Malaje - nieformalna nazwa dawnych posiadłości brytyjskich na Półwyspie Malajskim (obejmowała również Archipelag Malajski). Obecnie wchodzi w skład Malezji.

Począwszy od końca 1938 do wybuchu wojny, myśliwskie Blenheimy Mk.IF weszły na uzbrojenie 7 dywizjonów RAF na Wyspach Brytyjskich, a potem jeszcze co najmniej 12, jednakże nie sprawdziły się jako dzienne ciężkie myśliwce, ponosząc duże straty z powodu słabej prędkości i manewrowości. Wersja ta używana była ponadto w walkach przez 30. Dywizjon RAF w Egipcie, Grecji i na Krecie i 27. Dywizjon na Malajach. Nieco lepiej sprawdzały się jako myśliwce nocne, po wyposażeniu w radar. Do czasu pojawienia się myśliwców nocnych "z prawdziwego zdarzenia" Bristol Beaufighter, Blenheimy w wersji Mk IF używane były do osłony Wysp Brytyjskich. Podczas bitwy o Anglię stanowiły uzbrojenie 6 dywizjonów. Pierwsze zwycięstwo Blenheim Mk.IF z radarem odniósł w nocy z 2 na 3 lipca 1940, zestrzeliwując bombowiec Do 17Z. Blenheim miał jednak stosunkowo słabe uzbrojenie strzeleckie, a niewielka przewaga prędkości nad bombowcami z reguły nie pozwalała mu na drugie podejście do celu. Ponadto, pierwsze modele radarów były mało precyzyjne. Po zastąpieniu przez Beaufightery (ostatecznie do maja 1941), Blenheimy z radarem były jeszcze używane do ofensywnych nocnych akcji nad Francją. Blenheimy Mk.IVF, z uwagi na ich zasięg, używane były głównie przez Coastal Command do 1942 do osłony konwojów przybrzeżnych i lekkich sił morskich, patrolowania, eskorty samolotów torpedowych i bombowych (Bristol Beaufort i Lockheed Hudson) i zwalczania niemieckich samolotów patrolowych. W takim charakterze używano ich także nad Morzem Czerwonym (203. Dywizjon).

Dornier Do 17 – niemiecki lekki bombowiec, samolot rozpoznawczy i nocny myśliwiec produkowany w zakładach Dornier Flugzeugwerke początkowo jako samolot pasażerski, jednak po odrzuceniu przez niemieckie linie lotnicze jako zbyt wąski zaadoptowany do roli bombowca na wniosek Ministerstwa Lotnictwa Rzeszy. Ze względu na charakterystyczny kształt kadłuba nazywany przez załogi Bleistift (niem. - ołówek). Używany przez Luftwaffe na początku II wojny światowej. W nieznacznie zmodyfikowanej wersji eksportowej znany jako Dornier Do 215, poprzednik samolotu Dornier Do 217.
Średniopłat – samolot jednopłatowy o płacie umocowanym na wysokości osi podłużnej kadłuba. Układ ten jest korzystniejszy pod względem interferencji skrzydeł i kadłuba od układu dolnopłata, ale charakteryzuje się gorszymi właściwościami nośnymi. Powszechnie spotykany w samolotach myśliwskich, np.:

Muzealny Blenheim Mk.IV w fińskiej służbie

18 samolotów Blenheim Mk I używanych było przez lotnictwo Finlandii podczas wojny zimowej przeciw ZSRR 1939-40. Następnie Finlandia zakupiła dalsze 24 samoloty oraz zbudowała 55 na licencji (45 Mk I i 10 Mk IV), przez co łącznie używano ich 97. Samoloty te stanowiły podstawę fińskiego lotnictwa bombowego podczas wojny fińsko-radzieckiej 1941-44, a używane były do lat 50.

Komora bombowa to element wewnętrznego podziału konstrukcyjnego płatowców samolotów bojowych, przede wszystkim samolotów bombowych, w postaci pomieszczenia służącego do przenoszenia bomb lub innego uzbrojenia podwieszanego.
Afryka – drugi pod względem wielkości kontynent na Ziemi, ma 30,3 mln km² powierzchni, czyli ponad 20,3% ogólnej powierzchni lądowej naszego globu. Przechodzi przez niego południk 0°, obydwa zwrotniki i równik.

20 samolotów Mk I zakupiło lotnictwo Jugosławii, wraz z licencją na produkcję. Przed zajęciem kraju przez Niemcy ukończono jednak jedynie 16 samolotów. Jugosłowiańskie Blenheimy wzięły udział w walkach z Niemcami w 1941. Ocalałe samoloty były używane przez siły Chorwacji przeciw ZSRR. 10 samolotów używało bojowo lotnictwo greckie przeciw Niemcom w 1940, a 13 lotnictwo rumuńskie w okresie 1940-44 przeciw ZSRR. 30 egzemplarzy użytkowało od 1939 lotnictwo tureckie. Podczas wojny samoloty Blenheim były przekazywane przez Brytyjczyków lotnictwu Wolnej Francji i innych sojuszników (polskie dywizjony nie używały jednak tego typu samolotu). Partia Blenheimów była też sprzedana w 1942 do neutralnej Portugalii.

Powierzchnie sterowe - ruchome elementy zewnętrzne samolotu, pozwalające na sterowanie jego lotem. Zmieniając kierunek przepływu strumienia powietrza zmieniają siły i momenty aerodynamiczne, powodując obrót względem osi wzdłużnej, poprzecznej i pionowej samolotu.
Douglas DB-7 — rodzina amerykańskich samolotów bombowych i nocnych myśliwskich produkcji Douglas Aircraft Company, używanych podczas II wojny światowej głównie przez Związek Radziecki, Wielką Brytanię i Stany Zjednoczone. DB-7 był również użytkowany w czasie wojny przez australijskie, francuskie, południowoafrykańskie i holenderskie siły powietrzne, a po wojnie także przez Brazylię.

Obecnie istnieje szereg egzemplarzy muzealnych i tylko jeden samolot w stanie zdolnym do lotu (wersja Bolingbroke Mk IV), własność Aircraft Restoration Company w Duxford w Wielkiej Brytanii.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)