Brodawka sutkowa - Polski Serwis Naukowy

Męska klatka piersiowa z widocznymi brodawkami sutkowymi

Brodawka sutkowa u kobiety podczas erekcji

Brodawka sutkowa (łac. mammilla, papilla mammae, thelium) – w anatomii człowieka, znajdująca się na szczycie gruczołu mlecznego wypukłość, u kobiet miejsce ujścia przewodów mlecznych. Fizjologiczna funkcja brodawki sutkowej u kobiet polega na dostarczaniu mleka karmionemu dziecku.

Gruczoł mlekowy (łac. glandula lactifera) lub sutkowy (łac. glandula mammaria), pot. pierś – największy gruczoł skórny człowieka, jeden z parzystych narządów, rozwijający się u kobiet w okresie pokwitania. Gruczoł mlekowy jest nazywany sutkiem (łac. mamma), jednak określenie "sutek" bywa również traktowane jako synonim brodawki sutkowej, która jest częścią tego gruczołu, bezpośrednio wydzielającą mleko. Sutek jest wyniosłością w kształcie półkuli lub stożka; u młodych kobiet leży na wysokości od III do VII żebra, spoczywa głównie na powierzchni mięśnia piersiowego większego – jedynie niewielka część boczna leży na powięzi mięśnia zębatego przedniego. U kobiet karmiących sutki zwykle się powiększają i sięgają niżej. Między sutkami znajduje się zmiennej szerokości podłużna szczelina, anatomicznie nazywana zatoką sutkową (sinus mammarum).

Gruczoły potowe (łac. glandulae sudoriferae) – gruczoły cewkowate ssaków. Uchodzą wprost na powierzchni ciała lub do mieszka włosowego. Ich wydzieliną jest pot, który jest bezbarwny lub zabarwiony (czerwony u hipopotamów i kangurów, niebieskawy u dujkerów). Gruczoły te są silnie zredukowane u ssaków drapieżnych. Gruczoły potowe wydzielają pot, który poza wodą zawiera zbędne związki powstałe w procesie przemian metabolicznych. Pot jest płynem o odczynie kwaśnym, złożonym głównie z wody (98%); ponadto zawiera on ok. 0,8% roztworu fizjologicznego NaCl oraz niewielką ilość mocznika, kwasu moczowego i amoniaku.

Położenie

Brodawka sutkowa u zdrowych mężczyzn znajduje się na poziomie IV przestrzeni międzyżebrowej, w linii środkowoobojczykowej, zwanej w tym wypadku również linią sutkową. U kobiet może znajdować się na poziomie od III do VI przestrzeni międzyżebrowej w zależności od ukształtowania sutka. Kształt sutka wpływa również na jej położenie względem linii środkowoobojczykowej, brodawka sutkowa znajduje się jednak zawsze w jej najbliższej okolicy.

Mleko – wydzielina gruczołu mlekowego uzyskana od samic ssaków w okresie laktacji. Według Międzynarodowej Federacji Mleczarskiej mleko jest to produkt całego, nieprzerwanego doju, od zdrowej, dobrze żywionej krowy mlecznej, otrzymany w sposób prawidłowy, bez domieszek siary.

Erekcja (łac. erectio) lub wzwód jest to usztywnienie i powiększenie się narządu zbudowanego z tkanek jamistych w wyniku zwiększonego dopływu i zmniejszonego odpływu krwi z organu.

Budowa

Brodawka sutkowa ma kształt stożkowaty lub cylindryczny. Wokół niej znajduje się otoczka sutkowa (areola). Skóra brodawki i otoczki jest cienka i wrażliwa na bodźce zewnętrzne. Zarówno wielkość jak i barwa brodawki sutka wraz z otoczką u człowieka różnią się w zależności od płci, rasy, i wykazują osobnicze różnice. U kobiet o jasnej karnacji, szczególnie nieródek, kolor otoczki jest bardziej różowy niż kolor otaczającej skóry; u kobiet o ciemnej karnacji kolor otoczki jest ciemniejszy. Na powierzchni brodawki mają swoje ujścia przewody mlekonośne (ducti lactiferi), dlatego jej powierzchnia jest nieregularna i pofałdowana. Znajdują się na niej także ujścia gruczołów łojowych i apokrynowych gruczołów potowych, których wydzielina chroni skórę sutka, co jest szczególnie ważne u kobiet w okresie laktacji. Na szczycie każdej z drobnych brodawek na powierzchni brodawki sutkowej (dawniej zwanych brodawkami Morgagniego) znajduje się kilka ujść podskórnych gruczołów Montgomery'ego (glandulae aberrantes lactiferi), które są dużymi gruczołami łojowymi. Brodawka sutkowa wraz z otoczką wyposażona jest w aparat sprężysto-mięśniowo-naczyniowy brodawki i otoczki sutkowej (ang. nipple-areolar complex) zbudowany z włókien sprężystych, włókien mięśni gładkich i splotu naczyń żylnych. Aparat ten u kobiet pełni funkcję zwieracza gruczołu sutkowego a u obu płci odpowiada za erekcję brodawki sutkowej. Erekcja brodawki zachodzi pod wpływem czynników mechanicznych (np. karmienie), termicznych (ekspozycja na zimno) lub psychicznych, w czasie podniecenia seksualnego, za co odpowiada oksytocyna.

Oksytocyna (OXY,oxytocin, ATC: H 01 BB 02) – hormon peptydowy (cykliczny hormon złożony z 9 aminokwasów – nonapeptyd o masie cząsteczkowej 1007 Da), neuroprzekaźnik, uwalnia się okresowo, dobrze rozpuszczalny w wodzie.

Łacina (łac. lingua Latina, język łaciński) – język indoeuropejski z podgrupy latynofaliskiej języków italskich, wywodzący się z Lacjum (łac. Latium), krainy w starożytnej Italii, na północnym skraju której znajduje się Rzym. Łacina była językiem ojczystym Rzymian. Stała się z czasem językiem urzędowym całego Imperium Rzymskiego, wypierając inne wcześniej używane na tym obszarze języki (takie jak oskijski czy umbryjski).

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Brodawka sutkowa

Bibliografia

Janina Sokołowska-Pituchowa (red.) Anatomia człowieka. Podręcznik dla studentów medycyny. Wyd. VII. PZWL 2005 ISBN 83-200-3185-0.

Andrzej Skawina (red.) Anatomia prawidłowa człowieka. Tom 2. Klatka piersiowa. Wyd. Wyd. II, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2006 ISBN 83-233-2208-2

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.