Na mapach: 50°04′N 25°09′E / 50.067, 25.15

Przedwojenny herb

Położenie na mapie województwa tarnopolskiego w roku 1939

Brody (ukr. Броди), dawniej także Lubicz – obecnie miasto na zachodniej Ukrainie w obwodzie lwowskim nad Suchowólką; 17 tys. mieszkańców (2006). Do 1772 województwo ruskie, ziemia lwowska, powiat brodzki w Rzeczypospolitej. W latach 1772-1918 miasto powiatowe w Królestwie Galicji i Lodomerii pod zaborem austriackim. Od 1 listopada 1918 do maja 1919 pod administracją ZURL. Od 1919 do 1945 ponownie w granicach Polski. Po agresji ZSRR na Polskę 17 września 1939 okupowane przez Armię Czerwoną (do czerwca 1941) i anektowane przez ZSRR. Po ataku III Rzeszy na ZSRR od czerwca 1941 do 1944 pod okupacją III Rzeszy (od 1 sierpnia 1941 w Generalnym Gubernatorstwie). Od 16 sierpnia 1945 - do 1991 w granicach Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej.

Historia

Po raz pierwszy miejscowość wzmiankowana w roku 1441 jako mała osada należąca do dóbr oleskich, będących w rękach Sieniawskich (lub Sienieńskich z Sienna), później Koniecpolskich. W roku 1580 kupił je Stanisław Żółkiewski, wojewoda ruski, ojciec sławnego hetmana, który umiejętnie docenił znaczenie strategiczne tego miejsca położonego na uczęszczanym szlaku handlowym z Wschodniej Rusi na Podole i Wołyń. Wystarał się u króla Stefana Batorego o przywilej nadający w roku 1584 Brodom prawa miejskie, pod urzędową nazwą Lubicz. Nazwa ta pochodziła od herbu Żółkiewskich, jednak już w pierwszej połowie XVII w. używano starego określenia, a mianowicie Brody. W roku 1629 miasto nabył hetman Stanisław Koniecpolski. Hetman rozbudował Brody, czyniąc z nich potężną fortecę z 10 bastionami i zamkiem, ale zadbał także o ich rozwój gospodarczy osadzając Żydów i Ormian. Pracami budowlanymi w latach 1630-35 kierował Andrea dell'Aqua według planów, które stworzył Wilhelm le Vasseur de Beauplan. Stanisław Koniecpolski w pobliżu miasta zbudował też imponującą rezydencję w Podhorcach. Stanisław Koniecpolski zmarł w Brodach w 1646 roku.

W roku 1648 Chmielnicki wraz z Kozakami zdobył i spalił miasto, jednak nowoczesna cytadela Stanisława Koniecpolskiego odparła atak Kozaków. Aleksander Koniecpolski zapisał w testamencie m.in. Brody, Podhorce, Złoczów królowi Sobieskiemu, którego syn Jakub w 1704 sprzedał je Józefowi Potockiemu. W czasie wojny o sukcesję polską miasto w 1734 roku została zajęte przez Rosjan. W połowie XVIII wieku, Potoccy wybudowali na terenie zamku nowy barokowy pałac z wieżą. W 1772 roku Brody znalazły się pod zaborem austriackim. 27 maja 1809 r. - w ramach wojny polsko-austriackiej i marszu spod Zamościa oraz po wejściu do Galicji, płk Piotr Strzyżewski ze swoim oddziałem, ruszył na południe, na Brody zdobywając miasto bez walki.

Brody były stacją końcową kolejowej linii podkarpackiej (Lwów-Brody). Linia ta była przerwana na przebiegającej tu granicy z Rosją i brakowało toru spotykającego się z szerokim torem rosyjskim. Przeładunki odbywały się za pośrednictwem wozów konnych.

Po I wojnie światowej, w roku 1920 podczas wojny polsko-bolszewickiej, okolice miasta były widownią zaciętych walk z konną armią Budionnego, która poniosła w ich wyniku ogromne straty.

Po zajęciu Brodów przez Niemców w roku 1941, miejscowych Żydów spotkała zagłada. W ten sposób miasto straciło 30% swych przedwojennych mieszkańców.

Rada Miejska Brody w 2011 roku nadała honorowe obywatelstwo miasta Brody Stepanowi Banderze. Utworzona przez Stepana Banderę frakcja OUN-B ponosi odpowiedzialność za zorganizowane ludobójstwo polskiej ludności cywilnej na Wołyniu i Małopolsce Wschodniej.

Planowany jest rurociąg Odessa-Brody-Gdańsk.

Zabytki