Bromeliowate - Polski Serwis Naukowy

Bromeliowate, ananasowate, zapylcowate (Bromeliaceae Juss.) – rodzina roślin jednoliściennych. Należy tu około 1,7 tys. gatunków skupionych w 55–57 rodzajów. Niemal wszystkie, z jednym tylko wyjątkiem, występują Ameryce Południowej i Północnej, głównie w strefie tropikalnej. Najdalej na północy bromeliowate sięgają do Wirginii i Teksasu, najdalej na południu rosną w środkowej Argentynie i Chile. Należy tu wiele gatunków uprawianych jako rośliny ozdobne, włóknodajne i owocowe, na czele z ananasem jadalnym.

Teksas (ang. Texas) – stan w południowej części Stanów Zjednoczonych, położony na wybrzeżu Zatoki Meksykańskiej, sąsiadujący ze stanami Luizjana i Arkansas na wschodzie, stanem Oklahoma na północy i Nowym Meksykiem na zachodzie. Na południowym zachodzie graniczy z Meksykiem. Obszar w większości wyżynny (Wielkie Równiny), w części południowo-zachodniej niewielkie obszary górzyste, w części południowo-wschodniej Nizina Zatokowa.

Korzeń (łac. radix) – część sporofitu, która dostarcza roślinom wodę i substancje odżywcze (sole mineralne), utrzymuje rośliny na podłożu i służy do gromadzenia substancji zapasowych. Występuje niemal u wszystkich roślin naczyniowych, nieobecny jest jedynie u posiadających chwytniki psylotowych i niektórych roślin, u których korzeń zanikł wtórnie (np. u pływaczy i wolffii bezkorzeniowej). Rośliny zakorzenione są zwykle w glebie, u epifitów wykształcają się korzenie powietrzne, u hydrofitów korzenie zanurzone.

Morfologia

Bromeliowate to zwykle byliny z charakterystycznymi rozetami liści. Część przedstawicieli ma półzdrewniały pęd, czasem nawet wykształcający się w formie pnia zakończonego na szczycie pióropuszem liści. Korzenie są zredukowane u gatunków epifitycznych. Liście często sztywne i uzbrojone kolcami wzdłuż krawędzi, lancetowate lub równowąskie. Dzięki szerokim nasadom tworzą zbiorniki w formie lejków gromadzące wodę, pobieraną głównie właśnie przez liście. Do wchłaniania wody służą też charakterystyczne dla tej rodziny łuski i tarczowate włoski. Kwiaty obupłciowe są zwykle drobne, zebrane w kłosy, grona lub kwiatostany złożone, w których rolę przywabni pełnią barwne liście kwiatostanowe. Owoce to najczęściej torebki lub mięsiste jagody.

Skrytokwiat (Cryptanthus Otto & A.Dietr.) – rodzaj roślin należący do rodziny bromeliowatych. Należy do niego około 61 gatunków endemicznych wschodniej Brazylii. Gatunkiem typowym jest Cryptanthus bromelioides (Otto & A.Dietr.). Łacińska nazwa rodzaju pochodzi od greckich słów kryptos (ukryty) i anthos (kwiat).

Chile (Republika Chile – República de Chile) – państwo w Ameryce Południowej, ciągnące się długim pasem na zachodnim wybrzeżu kontynentu nad Oceanem Spokojnym. Stolicą Chile jest Santiago de Chile. Graniczy z Peru, Boliwią i Argentyną. Do Chile należą liczne wyspy przybrzeżne i wyspy na otwartym oceanie (w sumie ok. 3 tys.): Juan Fernández, Wyspa Wielkanocna (najbardziej oddalona od innych wysp i lądów zamieszkana wyspa na świecie), Sala y Gómez, San Ambrosio, San Félix, Chiloé, Campana, Santa Inés, Chonos.

Biologia i ekologia

Wśród bromeliowatych wiele gatunków to epifity rosnące na drzewach i epility wyrastające na skałach. Niektóre są zapylane przez kolibry.

Systematyka

Pozycja systematyczna rodziny w rzędzie wiechlinowców wg Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009) Pozycja wg Reveala (1994-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa Commelinidae Takht., nadrząd Bromelianae R. Dahlgren ex Reveal, rząd bromeliowce (Bromeliales Dumort.), podrząd Bromeliineae Engl., rodzina bromeliowate (Bromeliaceae Juss.).

Epifit (porośle, aerofit) – roślina rosnąca na innej roślinie, ale nie prowadząca pasożytniczego trybu życia. Korzysta z innego gatunku jako podpory, a odżywia się samodzielnie. Wyrasta w miejscach, gdzie gromadzi się martwa materia organiczna (np. w kącie gałęzi/pędu) lub osiedla się na pędach innych roślin, a składniki odżywcze i wodę pobiera z powietrza lub opadów.

Kłos (łac. spica, ang. spike) – rodzaj kwiatostanu groniastego, w którym na osadce siedzą kwiaty bezszypułkowe. Odmianą kłosa jest kwiatostan zwany kotką (np. u wierzb) i kolba (np. kwiatostany żeńskie kukurydzy).

Podział rodziny

Bromeliowate tradycyjnie dzielone były na trzy podrodziny: Tillandsioideae Burnett, Bromelioideae Burnett i Pitcairnioideae Harms. W 2007 został zaproponowany i przyjęty podział na 8 podrodzin monofiletycznych.

Brocchinioideae Givnish

Brocchinia Schult. f.

Lindmanioideae Givnish

Lindmania Mez

Connellia N. E. Br.

Tillandsioideae Burnett

Wirginia (ang. Virginia), albo Wspólnota Wirginii (ang. Commonwealth of Virginia) – stan w USA na wybrzeżu Oceanu Atlantyckiego. Wirginia na północy graniczy ze stanami Wirginia Zachodnia i Maryland, oraz z Dystryktem Kolumbii, na zachodzie ze stanem Kentucky, a na południu z Tennessee oraz z Karoliną Północną. Od wschodu znajduje się wybrzeże Oceanu Atlantyckiego oraz zatoka Chesapeake.

Neoglaziovia Mez – rodzaj roślin zielnych z rodziny bromeliowatych, obejmujący 3 gatunki endemiczne dla wschodniej Brazylii, gdzie zasiedlają suche, otwarte przestrzenie lub sawanny kolczaste. Nazwa naukowa rodzaju została nadana na cześć francuskiego botanika Auguste Glaziou.

Alcantarea (E. Morren ex Mez) Harms

Catopsis Griseb.

Glomeropitcairnia Mez

Guzmania Ruiz & Pav. – guzmania

Mezobromelia L. B. Sm.

Racinaea M. A. Spencer & L. B. Sm.

Tillandsia L. – oplątwa

Vriesea Lindl.

Werauhia J. R. Grant

Hechtioideae Givnish

Hechtia Klotzsch

Pitcairnioideae Harms

Owoc (łac. fructus) - w znaczeniu botanicznym występujący u okrytozalążkowych organ powstający z zalążni słupka i ewentualnie dna kwiatowego zawierający w swym wnętrzu nasiona, osłaniający je i ułatwiający rozsiewanie.

Liść (łac. folium) – organ roślinny, element budowy części osiowej (pędowej) roślin telomowych. Wyrastające z węzłów końcowe elementy rozgałęzień pędu, wyodrębniające się ze względu na funkcję i budowę od łodygi (nie mają np. zdolności do nieprzerwanego wzrostu). Pełnią głównie funkcje odżywcze i z tego powodu mają zwykle dużą powierzchnię umożliwiającą ekspozycję na odpowiednią ilość promieniowania słonecznego. Poza tym liście biorą udział w transpiracji i gutacji oraz wymianie gazowej. Nierzadko liście pełnią także funkcje spichrzowe, czepne, ochronne, obronne i pułapkowe, w takich przypadkach ulegając daleko idącym przystosowaniom w zakresie funkcji i budowy.

Deuterocohnia Mez

Dyckia Schult. f.

Fosterella L. B. Sm.

Pepinia Brongn. ex André

Pitcairnia L'Hér.

Encholirium Mart. ex Schult. f.

Navioideae Harms

Brewcaria L. B. Sm. et al.

Cottendorfia Schult. f.

Navia Schult. f.

Steyerbromelia L. B. Sm.

Puyoideae Givnish

Puya Molina

Bromelioideae Burnett

Echmea (Aechmea) – rodzaj roślin z rodziny bromeliowatych (Bromeliaceae), nazywanych także ananasowatymi. Należy do niego ok. 170 gat. z Ameryki Południowej i Ameryki Środkowej.

Argentyna (Argentina, Republika Argentyńska – República Argentina) – państwo w Ameryce Południowej, nad południowym Atlantykiem. Graniczy z Chile na zachodzie, Boliwią i Paragwajem na północy, Brazylią i Urugwajem na północnym wschodzie. Argentyna rości pretensje do archipelagu Falklandów oraz części Antarktydy. Nazwa pochodzi od łacińskiego argentum (srebro), którym Indianie obdarowali hiszpańskich rozbitków Juana Díaza de Solís. Pod względem wielkości Argentyna jest ósmym krajem na świecie i drugim w Ameryce Południowej (biorąc pod uwagę liczbę ludności i powierzchnię). Argentyna jest członkiem organizacji gospodarczej Mercosur.

Acanthostachys Klotzsch

Aechmea Ruiz & Pav. – echmea

Ananas Mill. – ananas

Andrea Mez

Androlepis Brongn. ex Houllet

Araeococcus Brongn.

Ayensua L. B. Sm.

Billbergia Thunb. – bilbergia

Bromelia L. – bromelia

Canistropsis (Mez) Leme

Canistrum E. Morren

Cryptanthus Otto & A. Dietr. – skrytokwiat

Deinacanthon Mez

Disteganthus Lem.

Edmundoa Leme

Fascicularia Mez

Fernseea Baker

Greigia Regel

Hohenbergia Schult. f.

Lymania Read

Neoglaziovia Mez

Neoregelia L. B. Sm. – neoregelia

Nidularium Lem. – gwiaździca

Ochagavia Phil.

Orthophytum Beer

Portea Brongn. ex K. Koch

Pseudaechmea L. B. Sm. & Read

Pseudananas (Hassl.) Harms

Quesnelia Gaudich.

Ronnbergia E. Morren & André

Wittrockia Lindm.

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-13].
↑ Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe. Warszawa: Muza SA, 1998. ISBN 83-7079-778-4.
Crescent Bloom: Bromeliaceae (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-06-13].
Genera of Bromeliaceae (ang.). W: Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture Agricultural Research Service, Beltsville Area. [dostęp 2010-11-05].