Bronisław Czech (ur. 25 lipca 1908 w Zakopanem (niektóre źródła podają, że 16 sierpnia), zm. 5 czerwca 1944 w obozie koncentracyjnym w Auschwitz-Birkenau) – najwszechstronniejszy polski narciarz okresu międzywojennego, trzykrotny olimpijczyk, taternik, ratownik górski, pilot i instruktor szybowcowy, lekkoatleta, tenisista stołowy, malarz na szkle, rzeźbiarz, poeta. Jeździł także na motocyklu i pływał na kajakach. Grał na skrzypcach i akordeonie. Absolwent zakopiańskiej Państwowej Szkoły Przemysłu Drzewnego (studiował w latach 1924–1927) i Centralnego Instytutu Wychowania Fizycznego w Warszawie (1932–1934), gdzie zdał maturę co dało mu dyplom nauczyciela wf i tytuł instruktora narciarstwa.

Był 24-krotnym mistrzem Polski w konkurencjach narciarskich. Wielokrotnie uczestniczył w narciarskich mistrzostwach świata i Europy. Był trzykrotnym rekordzistą Polski w długości skoku – do 63 m (w 1929). Był pierwszym polskim narciarzem o klasie międzynarodowej. Potrafił zatańczyć na nartach walca, tj. ułożyć taki ciąg różnych ewolucji na nartach, że sprawiały one wrażenie, jakby rzeczywiście tańczył. Wziął udział w ośmiu wyprawach ratunkowych TOPR. Kilkakrotnie brał udział w sztafecie Zakopane – Morskie Oko – Zakopane, kiedy sztafeta jego klubu SN PTT zajmowała pierwsze miejsce. Od 1932 roku był trenerem narciarskim, prowadził szkołę narciarstwa zjazdowego na Kasprowym Wierchu.

Przebieg kariery sportowej

Bronisław był synem Józefa, znanego cyklisty, i Stanisławy z Namysłowskich. Uczył się w szkole ludowej i prywatnym gimnazjum. Pierwszy jego start na nartach miał miejsce 18 stycznia 1925 r., na Lipkach, w biegu na 5 km, w zawodach zorganizowanych przez sekcję narciarską zakopiańskiego Sokoła. Czech zajął w nim 1. miejsce w kategorii juniorów.

Lata 1927-1930

W 1927 Czech został międzynarodowym mistrzem Austrii w kombinacji norweskiej. 12 kilometrów pokonał w 50 minut i 50 sekund. W skokach osiągnął odległość 33,5 m, ustanawiając rekord skoczni w Raxie. W drugiej serii silny wiatr zniósł go cztery metry w lewo, poza nawias śnieżny, który kończył się około 27 m. Polak upadł na lód i stoczył się ze stromego zbocza. Wystartował potem w mistrzostwach świata w Cortina d'Ampezzo. Zajął 5. miejsce w kombinacji i 12. w biegu na 18 km. Zdobył tytuły mistrza Polski w kombinacji i w sztafecie 5 razy 10 km, a w Plebiscycie Przeglądu Sportowego na 10 Najlepszych Sportowców Polski zajął 6. miejsce. Otrzymał wówczas od czytelników 2956 głosów.

Pierwszą olimpiadą zimową Czecha były igrzyska w St. Moritz w Szwajcarii. W biegu do kombinacji klasycznej (nazywaną wtedy biegiem złożonym) zajął 5. miejsce, wyprzedzając m.in. mistrza świata w biegach i kombinacji Otakara Německego. W konkursie skoków swoją próbę zakończył upadkiem na 56 metrze. W drugiej serii osiągnął 60,5 m i został sklasyfikowany na 23. miejscu. Ostatecznie zajął w kombinacji 10. miejsce z łączną punktacją 12,645 pkt. W otwartym konkursie skoków oba skoki (56,5 m i 62,5 m) miał z upadkiem. Zajął 37. lokatę. Potem, po raz pierwszy w karierze, zdobył złoty medal mistrzostw kraju w skokach narciarskich. Był najlepszy także w MP w kombinacji i w sztafecie. Ponadto został rekordzistą Wielkiej Krokwi, skacząc 61 m. Wynik ten poprawił o dwa metry rok później. W Plebiscycie Przeglądu Sportowego zajął drugą pozycję (53 416 pkt.), przegrywając jedynie z mistrzynią olimpijską, Haliną Konopacką.

Podczas Narciarskich Mistrzostw Świata FIS rozegranych w Zakopanem w 1929 r. wygrał w biegu zjazdowym z Kasprowego Wierchu. Rozegrano go w dniu 2 lutego w dwu etapach. Pierwszy ciągnął się ze szczytu "Kasprowej Góry" na Halę Gąsienicową, drugi z Kopy Magury na Halę Olczyską. Do startu zgłosiło się 31 zawodników. Pierwszy etap wygrał Czech z przewagą 18 sekund nad jego rywalem, Brackenem. W przerwie spotkał się z obserwującym zmagania ze specjalnej trybuny prezydentem Rzeczypospolitej Ignacym Mościckim. Po krótkiej rozmowie prezydent pożegnał go, życząc mu zwycięstwa w drugim etapie. Bracken odrobił w nim 15 sekund, ale to Polak był zwycięzcą. Wziął potem jeszcze udział w zawodach kombinacji. W konkursie skoków osiągnął dwukrotnie odległość około 60 m. W końcowej klasyfikacji kombinacji uplasował się na czwartym miejscu. Zdobył kolejne tytuły mistrza Polski: w skokach, dwuboju, zjeździe, biegu na 18 km i w sztafecie. Startował także w narciarskich mistrzostwach Czechosłowacji w Szczyrbskim Jeziorze (4. miejsce w biegu na 18 km i 6. w skokach). Następnie brał udział w Mistrzostwach HDW w Westerowie, gdzie zajął pierwsze miejsce w skokach i biegu zjazdowym. Potem startował w mistrzostwach Finlandii w Lahti (zawody rozgrywano w dniach 8-9 marca) i uplasował się na 9. lokacie w biegu na 15 km, i 7. w kombinacji norweskiej. W konkursie skoków był z kolei piąty. Był jeszcze drugi w konkursie skoków w Helsingforsie, otrzymując najwyższą notę za styl. Na jego ręce złożył gratulacje poseł polski Franciszek Charwat. W Plebiscycie PS obronił drugie miejsce, otrzymując 123 784 głosów.

Podczas zawodów FIS w Oslo w 1930 startował we wszystkich konkurencjach: kombinacji norweskiej, biegu na 17 km, skokach i biegu na 50 km. Był mistrzem Polski w sztafecie, a w Plebiscycie na Sportowca Roku został sklasyfikowany na 8. miejscu (7464 punkty).

Lata 1931-1935

W roku 1931 Czech i Stanisław Marusarz wzięli udział w konkursie skoków narciarskich zorganizowanych we Włoszech w miejscowości Ponte di Legno, gdzie Czech zajął drugie, a Marusarz czwarte miejsce. Już po zakończeniu konkursu organizatorzy zaproponowali bicie rekordu ich skoczni i zarazem rekordu świata. Zgłosiło się tylko dwóch zawodników: Czech i Marusarz. Ten pierwszy uzyskał 79,5 metra, a za swój skok z upadkiem na zeskoku otrzymał puchar z napisem Recordo mondiale – rekord świata.

W rzeczywistości żadne inne źródło nie uznaje tego rezultatu jako rekordu, rekordzistą świata był wówczas Sigmund Ruud. Czech w 1931 zdobył jeszcze złote medale MP w skokach i w sztafecie. W Plebiscycie Przeglądu Sportowego był dziewiąty z 3191 głosami.

Skocznie w Lake Placid w 2006 roku

Polscy narciarze przygotowujący się do wzięcia udziału w olimpiadzie w Lake Placid startowali w Zakopanem, na Mistrzostwach Podhalańskiego Okręgu Narciarskiego oraz kilkakrotnie wyjeżdżali na międzynarodowe zawody do Czechosłowacji. W biegu zjazdowym Czech przegrał wtedy ze Stanisławem Marusarzem. Wyjazd do Stanów Zjednoczonych odbywał się w nerwowej atmosferze, ponieważ Polski Związek Narciarski nie dysponował wystarczającymi funduszami i skład polskiej ekipy olimpijskiej był ustalany niemal w ostatnim momencie. W rezultacie wyjechało tylko pięciu narciarzy: Czech, Stanisław i Andrzej Marusarzowie, Zdzisław Motyka i Stanisław Skupień. W Warszawie dołączyli do nich hokeiści, których koszty wyjazdu pokryła Polonia amerykańska. W Lake Placid Czech startujący w biegu na 18 km z numerem 27 zajął 7. miejsce w biegu do kombinacji. Łączną klasyfikacją kombinacji klasycznej ogłoszono po konkursie skoków, który odbył się w warunkach dużej odwilży. Czech był w skokach 12. (skoki na 56 m i 60 m, z notą 200,7 pkt.), a w klasyfikacji dwuboju 7., z notą 392,0 pkt. W biegu zaś był 18. z czasem 1:36.37,0. Po powrocie do Polski został mistrzem kraju w sztafecie 5 x 10 km. Zagrał także w filmie Adama Krzeptowskiego Biały ślad. PZN obdarzył go tytułem "honorowego nauczyciela narciarstwa w stopniu trenera", a w Plebiscycie na Sportowca Roku po otrzymaniu 20 009 głosów znalazł się na 5. miejscu.

W 1933 sezon zimowy otwarły zawody o puchar przechodni kapitana sportowego PZN – Stanisława Fächera, podczas których rozegrano bieg sztafetowy z udziałem sztafet SN PTT, SN "Sokoła", "Strzelca" i SN "Wisły". W tym biegu Czech uzyskał najlepszy czas indywidualny, a zwyciężyła sztafeta jego klubu. Znalazł się w reprezentacji Polski na mistrzostwa świata FIS w Innsbrucku. 7 lutego odbył się bieg rozstawny 4 razy 10 km, rozegrany w niemal bezśnieżnych warunkach. Polska sztafeta zajęła siódme miejsce. W biegu do kombinacji Czech był 31., a po konkursie skoków awansował na 15. lokatę. W otwartych zawodach skoków upadł w pierwszej serii. Po powrocie do kraju został mistrzem Polski w biegu i, po raz ostatni w karierze, w sztafecie.

Na kolejnych zawodach FIS w Sollefteå Czech i Marusarz toczyli wyrównany pojedynek z ponad 200 zawodnikami z państw skandynawskich. W kombinacji klasycznej Czech był ostatecznie 13. W skokach wypadł gorzej, gdyż był 37. W biegu sztafetowym Polacy zajęli 5. miejsce. Po zakończeniu mistrzostw został mistrzem Czechosłowacji w biegu na 18 km i kombinacji klasycznej. Potem zdobył czwarty tytuł najlepszego skoczka w Polsce, był także najlepszy w kombinacji. Był współautorem książki Narciarska zaprawa biegowa i skokowa. Wskazówki dla trenerów, komendantów patroli, instruktorów i uczniów, rekomendowanej przez ówczesnego prezesa PZN, Aleksandra Bobkowskiego.

W 1935 wziął udział w MŚ w Wysokich Tatrach, gdzie był dziewiąty w kombinacji. 17 marca skakał na skoczni "mamuciej" w Planicy.

Lata 1936-1939

W 1936 był trenerem polskich narciarzy przygotowujących się do udziału w igrzyskach w Garmisch-Partenkirchen. Dużą wagę przywiązywał do porządku podczas treningów. Był również sztandarowym polskiej ekipy, niosąc na ceremonii otwarcia biało-czerwoną flagę. W biegu zjazdowym był najlepszy z Polaków i zajął 19. miejsce, po slalomie przesunął się w rankingu kombinacji alpejskiej na pozycję 20. Biegł też w sztafecie, która ukończyła rywalizację na 7. miejscu w składzie: Czech, Orlewicz, Karpiel i Górski. W biegu na 18 km był 33., w skokach do kombinacji był 8., a w kombinacji norweskiej 16. z notą 375,0 pkt. W skokach był 33. (skoki na 62,5 m i 63,5 m, z notą 193,0 pkt.) Jeszcze w tym samym roku wziął udział w MŚ w narciarstwie alpejskim i zajął tam 15. lokatę. Został mistrzem Polski w slalomie i w kombinacji alpejskiej i wicemistrzem w skokach.

Na zawodach FIS w Chamonix w 1937 był 22. w kombinacji alpejskiej i 7. w kombinacji norweskiej. 18 września został mianowany członkiem Komisji Wyszkoleniowej PZN, powierzono mu też opiekę nad kadrą narodową klasyków podczas przygotowań do mistrzostw świata FIS w Zakopanem w 1939 i igrzysk w 1940. Zdobył tytuły mistrza Polski w kombinacji klasycznej, zjeździe, slalomie i kombinacji alpejskiej oraz wicemistrza w skokach.

W 1938 wystartował w MŚ w narciarstwie alpejskim w Engelbergu, gdzie w kombinacji alpejskiej był 18..

Ostatnim startem Czecha były mistrzostwa świata FIS w Zakopanem w 1939, które były rozgrywane od 12 do 15 lutego. Na trasie FIS II z Kasprowego Wierchu był najlepszy z Polaków i zajął 20. miejsce, w slalomie na Kalatówkach był 17. Pod koniec lat trzydziestych założył własną szkołę narciarską na Kasprowym Wierchu i w latach 1937–1939 zajmował się trenowaniem młodych zawodników. Razem ze Stefanem Radkiewiczem prowadził sklep sportowy w Zakopanem przy Krupówkach.

Narciarstwo wysokogórskie i szybownictwo

Uprawiał narciarstwo wysokogórskie w Tatrach Wysokich i Zachodnich, dokonując przy okazji treningów w terenie zjazdów, m.in. z Zawratowej Turni ścianą północno-zachodnią w stronę Hali Gąsienicowej żlebem z Niebieskiej Przełęczy. Stał się w prekursorem popularnego dzisiaj w Alpach i Tatrach narciarstwa ekstremalnego – ski-extreme. Zrobił także zjazd z Koziego Wierchu do Doliny Pięciu Stawów Polskich, zjazd z Żółtej Turni na Dubrawiska i zjazd Żlebem pod Palcem do Doliny Suchej Kasprowej z Romanem Serafinem w 1936. Zjechał też na nartach z Niebieskiej Przełęczy i dokonał wielu zjazdów terenowych w Tatrach Polskich i Słowackich. Trasy w górach, pokonywał przy użyciu kijków, naśladując bieg narciarski, czasami biegiem. Trenował przez cały rok. Jednym z jego ulubionych treningów w okresie studiów w Warszawie były marszobiegi w Lasku Bielańskim, połączone ze skokami z wysokich skarp nad brzegiem Wisły, które według niego wpływały na wzmacnianie mięśni nóg. W 1929 wraz z Wiesławem Stanisławskim pokonał północną ścianę Żabiego Konia. Dokonał także pierwszego zimowego wejścia północną ścianą Kozich Czub (1931) oraz pierwszego wejścia południową ścianą Niebieskiej Turni (1929).

Inną pasją Czecha było szybownictwo, z którym po raz pierwszy zetknął się w 1932 roku w Winnej Górze koło Biegonic pod Nowym Sączem, gdzie odbywał się obóz szybowcowy. Po tym obozie uzyskał kategorie "A" i "B" pilota szybowcowego. W 1936 po odbyciu określonej ilości lotów na obozie szybowcowym w Ustianowej uzyskał tytuł instruktora szybowcowego (kategoria "C"). Dzięki niemu w tym samym roku w Zakopanem powstało Koło Szybowcowe. W październiku 1937, na stokach Gubałówki, brał udział w pierwszych lotach szybowcowych w Zakopanem (wzięły w nich udział trzy szybowce treningowe). Tuż przed wybuchem wojny wziął jeszcze udział w kursach szybowcowych w Ustianowej i Polichnie.