Bruno Kreisky (ur. 22 stycznia 1911 w Wiedniu, zm. 29 lipca 1990 w Wiedniu) – austriacki polityk, w latach 1970–1983 kanclerz Republiki Austrii.

Życiorys

Urodzony w zamożnej rodzinie pochodzenia żydowskiego. Już w czasie pobierania nauki wszedł w kontakt z ruchem robotniczym i w 1926 wstąpił do organizacji młodzieży socjalistycznej (SAJ). Poświęcił się całkowicie tej organizacji i piastował w niej różne ważne stanowiska. Od 1933 kierował działem oświaty i kultury.

W 1929 rozpoczął studia na kierunku prawa gospodarczego pomimo, iż pierwotnie zamierzał studiować medycynę. Od 1934 wypowiadał się przeciwko rosnącemu faszyzmowi w Austrii.

Podobnie, jak wielu innych socjaldemokratów, musiał opuścić Austrię i znalazł się w Czechosłowacji, gdyż ówczesny kanclerz Engelbert Dollfuß (powołując się na prawo z 1918) wprowadził tzw. rządy twardej ręki i po zamieszkach w lutym 1934 zdelegalizował Austriacką Socjaldemokratyczną Partie Robotniczą, organizacje robotnicze i związki zawodowe oraz zlikwidował wydawnictwa związkowe.

Pod przewodnictwem Kreiskiego organizacja SAJ została przemianowana na Rewolucyjną Młodzież Socjalistyczną i zaczęła działać nielegalnie. W Czechosłowacji uciekinierzy socjaldemokratyczni założyli też organizację Rewolucyjnych Socjalistów Austrii, która wspierała macierzystą organizację w kraju, drukując "Gazetę Robotniczą" i szmuglując ją pociągami do Austrii. Również Socjaldemokratyczna Partia Niemiec od 1933 musiała szukać schronienia na wygnaniu w Pradze.

Rok później Kreisky został aresztowany i w 1936 skazany za zdradę na rok więzienia. Wprawdzie krótko potem wyszedł wolny, ale stracił prawo studiowania w Austrii. Zaangażował się w działalność nielegalną. Wprawdzie dwa dni po aneksji Austrii przez III Rzeszę zdołał ukończyć studia, ale dzień potem został ponownie aresztowany i po kilku miesiącach aresztu stanął przed wyborem: pozostć w więzieniu lub opuścić kraj (który w międzyczasie stał się częścią Rzeszy).

Kreisky wyemigrował do Szwecji i pełnił tam funkcję sekretarza związków zawodowych. W międzyczasie pisał do różnych gazet krajowych i zagranicznych. W 1940 poznał na jednym z kongresów Willego Brandta i zawiązała się między nimi nić przyjaźni, która przetrwała do końca życia. W 1943 ożenił się z Verą Fürth i z tego małżeństwa urodziło się dwoje dzieci: syn Peter (ur. 1944) i córka Susanne (ur. 1948). W tym czasie Kreisky pracował nad koncepcją Austrii po wojnie. Lata powojenne spędził jako dyplomata ponownie w Szwecji.

W 1951 powrócił do Wiednia i został urzędnikiem administracji resortu do spraw zewnętrznych okoliczności w urzędzie kanclerskim (obecnie resort ten jest Ministerstwem Spraw Zagranicznych). Prezydent Austrii Theodor Körner powołał go jako doradcę politycznego i postawił na stanowisku wicedyrektora gabinetu. W 1953 objął stanowisko sekretarza państwa i rozpoczął działalność w SPÖ (Socjalistycznej Partii Austrii). Z racji swego stanowiska miał duży udział w pertraktacjach układu państwowego. W wyborach w 1956 zdobył miejsce w parlamencie. W 1959 został ministrem spraw zagranicznych w rządzie kanclerza Juliusza Raaba. Potem, do 1966, rządy i większość parlamentarną posiadała Austriacka Partia Ludowa (ÖVP).

W 1967 Kreisky został wybrany na przewodniczącego SPÖ i uczynił ją w 1970 najsilniejszą austriacką partią. W wyniku tego sam został kanclerzem, ale udało mu się stworzyć jedynie rząd mniejszościowy. Rok później, w 1971, zdobył dla swej partii absolutną większość, co powtórzyło się jeszcze dwukrotnie. Kiedy w 1983 SPÖ straciło absolutną większość, odrzucił możliwość następnej kadencji na urzędzie kanclerza. Zrezygnował z przewodnictwa partii i wycofał się z życia publicznego. SPÖ przyznało mu tytuł honorowego przewodniczącego.

W 1984, po kilku latach dializ, Kreisky przeszedł operację transplantacji nerki. W 1987 zarzucił kierownictwu swojej partii, że oddała ÖVP (w międzyczasie uczestnika koalicji) urząd Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Nieporozumienia istniały już od lat i Kreisky w wyniku tego zrzekł się honorowego przewodnictwa partii i poświęcił się pisaniu własnej biografii. W 1989 zrezygnował z przewodnictwa Międzynarodówki Socjalistycznej, której przewodniczył od 1976. Zmarł 29 lipca 1990 i został pochowany z honorami, a na pogrzeb przybyło wiele delegacji z kraju i zagranicy.

Bilans rządów

Efektem działania Kreiskiego jako kanclerza były długofalowe reformy w systemie prawnym i socjalnym, jak również demokratyzacja szkolnictwa wyższego. Reformy tego typu nie mają sobie podobnych w najnowszej historii Austrii i dlatego Kreisky zyskał powszechny szacunek. W polityce zagranicznej z sukcesem pośredniczył w konflikcie na Bliskim Wschodzie. Otrzymał liczne doktoraty Honoris Causa. Był najbardziej najbardziej znaczącym politykiem Austriackiej Partii Socjalistycznej.