Brygada Świętokrzyska - Polski Serwis Naukowy

Brygada Świętokrzyska NSZ – oddział zbrojny części Narodowych Sił Zbrojnych (NSZ-ZJ), która nie podporządkowała się rozkazowi scalenia z Armią Krajową, działający w okresie od połowy sierpnia 1944 do połowy sierpnia 1945. Utworzony decyzją Rady Politycznej NSZ-Zachód w dniu 10 sierpnia 1944. Liczyła od 822 żołnierzy (w grudniu 1944) do 1417 żołnierzy (5 maja 1945).

Koziegłowy (niem. Kozieglowy) – miasto w woj. śląskim, w powiecie myszkowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Koziegłowy. Do 1954 roku siedziba 2 gmin: Koziegłowy i gminy Rudnik Wielki. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. częstochowskiego.
Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego (MBP) - organ bezpieczeństwa wewnętrznego o statusie ministerialnym, zorganizowany w czasie budowy dyktatury komunistycznej w powojennej Polsce na polecenie i pod dyktando władz radzieckich. Obok tzw. Informacji Wojskowej, odpowiedzialne za masowe krwawe represje na obywatelach w okresie stalinizmu. W terenie Ministerstwo reprezentowały podległe mu Urzędy Bezpieczeństwa Publicznego, dlatego potocznie te instytucje były określane skrótem UB.

Geneza

W czerwcu 1944 r. w wyniku rozkazu komendanta Okręgu V Kieleckiego NSZ, mjr NN ps. "Olgierd Mirski", "Kordian" w rejonie wsi Wronów-Mirogonowice w powiecie opatowskim na Kielecczyźnie doszło do koncentracji kilku oddziałów partyzanckich NSZ (oddziały Władysława Kołacińskiego ps. "Żbik", por. Stanisława Grabdy ps. "Bem", ppor. Edmund Dachtera ps. "Bopp", NN ps. "Ścibor", pchor. Kazimierza Nowaka ps. "Łoś" i por. Henryka Figuro-Podhorskiego ps. "Step", który czasowo przebywał na terenie Kielecczyzny). Sformowano z nich 3-batalionowy 204 Pułk Piechoty Ziemi Kieleckiej NSZ, na czele którego 18 czerwca stanął mjr Eugeniusz Kerner ps. "Kazimierz", "Jan Balcerowski". Funkcję szefa sztabu objął rtm. Antoni Starnawski ps. "Leon". Dowódcami poszczególnych kompanii zostali dowódcy oddziałów partyzanckich, z wyjątkiem "Ścibora", którego zastąpił Zdzisław Jelnicki ps. "Nowina". Pułk liczył ok. 450-600 ludzi. Prowadzono walkę zarówno z Niemcami, jak też partyzantką prokomunistyczną. Operowano z reguły siłami jednej lub kilku kompanii. Współdziałano czasem z miejscowymi oddziałami AK a sporadycznie z BCh. W okresie od 15 do 25 lipca Pułkiem dowodził bezpośrednio, przybyły na inspekcję z Warszawy, p.o. Komendanta Głównego NSZ ppłk Stanisław Nakoniecznikow-Klukowski ps. "Kmicic". Do najważniejszych akcji należały:

Armia Ludowa (AL) – zbrojna konspiracyjna organizacja wojskowa Polskiej Partii Robotniczej w okupowanej przez III Rzeszę Polsce, utworzona na mocy dekretu Krajowej Rady Narodowej z 1 stycznia 1944. Jej pierwszym Naczelnym Dowódcą był Michał Żymierski "Rola".
Mirogonowice – wieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie ostrowieckim, w gminie Waśniów. Jest częścią składową sołectwa Wronów.

23 czerwca – zaatakowanie oddziału AL"Górala" w rejonie miejscowości Działki Nosowskie, NSZ mimo przewagi liczebnej po walce wycofał się tracąc 6 zabitych i 3 jeńców których zwolniono po zapewnieniu, że nie będą napadać na walczących z hitlerowcami partyzantów.

17 lipca – kilkugodzinny atak pułku (około 500 ludzi) dowodzonego osobiście przez ppłk "Kmicica" pod Skrobaczowem na oddział AL i BCh (około 100 ludzi) Józefa Maślanki dowodzonym pod jego nieobecność przez dowódcę oddziału AL kpt "Adama", oddział AL po kilkugodzinnej walce wycofał się wraz z większością partyzantów BCh; rozbrojono i wychłostano 6 (w innej wersji 12) żołnierzy BCh. Usłyszawszy strzelaninę Maślanko zmobilizował placówki BCh i zaatakował NSZ od tyłu co spowodowało odwrót pułku. Zginęło 22 NSZowców i 9 partyzantów AL i BCH.

22 lipca – starcie pod Czarnocinem wspólnie z BCh z oddziałem żandarmerii niemieckiej i SS; wzięto do niewoli sturmbannführera SS i 14 żandarmów, zabito 2 SS-manów, uwolniono więźniów z posterunku żandarmerii. Po pisemnym zapewnieniu oficera SS, że ludność Czarnocina nie będzie represjonowana, jeńcy zostali zwolnieni. Poza tym zdobyto duże ilości broni i amunicji.

Po rozpoczęciu się w połowie lipca ofensywy wojsk sowieckich, przywódcy Grupy "Szańca", czyli politycznej nadbudowy NSZ, przenieśli się z Warszawy do Częstochowy i Krakowa. Rozpoczęto wówczas realizację planu utworzenia 3 dużych zgrupowań NSZ, które następnie ewakuowałyby się na Zachód, na tereny zajęte przez wojska amerykańskie i brytyjskie. 10 sierpnia przewodniczący Rady Politycznej NSZ – Zachód Kazimierz Gluziński wydał rozporządzenie o utworzeniu Grupy Operacyjnej "Zachód". W tym celu w rejonie miejscowości Lasocin skoncentrowano kompanie 204. pp NSZ. Dołączył do nich oddział mjra Antoniego Szackiego ps. "Dąbrowski", "Bohun" w sile 76 ludzi. Wcześniej (7 sierpnia) w skład 204. pp NSZ wszedł oddział wywiadowczy Komendy Głównej NSZ pod dowództwem ppor. Wiktora Gostomskiego ps. "Nałęcz". Przybył także komendant Okręgu V Kieleckiego NSZ mjr NN ps. "Olgierd Mirski". 11 sierpnia na mocy jego rozkazu, w którym powoływał się na rozkaz nowego Komendanta Głównego NSZ gen. Tadeusza Jastrzębskiego ps. "Powała", utworzono oficjalnie z tych oddziałów Brygadę Świętokrzyską NSZ.

Śląsk (śl. Ślůnsk, niem. Schlesien, dś. Schläsing, czes. Slezsko, łac. Silesia) – region i kraina historyczna położona w Europie Środkowej, na terenie Polski, Czech i Niemiec. Ta historyczna kraina dzieli się na Dolny i Górny Śląsk oraz Śląsk Cieszyński. Historyczną stolicą Śląska jest Wrocław.
Władysław Kołaciński (ur. 10 marca 1911 r. we wsi Piekary, powiat Piotrków Trybunalski, zm. 8 listopada 1995 r. w Warszawie) – członek Organizacji Wojskowej Stronnictwa Narodowego (późniejszej Narodowej Organizacji Wojskowej), dowódca oddziału partyzanckiego Narodowych Sił Zbrojnych w Kieleckiem, ps. "Żbik"

Struktura organizacyjna

Brygada Świętokrzyska NSZ składała się wówczas z: Kwatery Głównej, Sztabu, 202. pp Ziemi Sandomierskiej, 204. pp Ziemi Kieleckiej i oddziałów pomocniczych. Jej obsada osobowa była następująca:

Dowódca – mjr Antoni Szacki ps. "Bohun", "Dąbrowski" (do czasu przybycia wyznaczonego przez KG NSZ oficjalnego dowódcy, do czego ostatecznie nie doszło)

Zastępca Dowódcy – Władysław Marcinkowski ps. "Jaxa"

Komendant Kwatery Głównej – kpt. Telesfor Piechocki ps. "Gustaw"

Kapelan – ks. NN ps. "Benedykt"

Szef Sztabu – kpt. NN ps. "Nawarra" (do 19 sierpnia 1944 r.), mjr Leonard Zub-Zdanowicz ps. "Ząb" (od 19 sierpnia 1944 r.)

Szef organizacyjno-personalny – kpt. Stefan Marcinkowski ps. "Poraj Karol"

Szef wywiadu – mjr Witold Gostomski ps. "Nałęcz" (do września 1944 r.), por. Mieczysław Godziszewski ps. "Mieczysław" (od września 1944 r.)

Szef operacyjny – kpt. NN ps. "Nawarra"

Szef łączności – kpt. Walerian Milczarek ps. "Stanisław Wołyniak"

Dowódca saperów – por. NN ps. "Korczak"

Szef sanitarny – ppor. dr Ludger Zarychta ps. "Żar"

Oficer oświatowo-wychowawczy – Józef Chmielewski ps. "Aleksander", rtm. Jerzy Dobrzański-Zaleski ps. "Zaremba"

Dowódca 202. pp – mjr Antoni Szacki ps. "Bohun", "Dąbrowski" (do 13 sierpnia 1944 r.), Władysław Marcinkowski ps. "Jaxa" (od 13 sierpnia 1944 r.)

Kwatermistrz – kpt. Tomasz Rzepecki ps. "Stefan Białynia"

Dowódca plutonu zwiadu konnego – rtm. NN ps. "Piorun"

Dowódca I batalionu – kpt. Henryk Figuro-Podhorski ps. "Step"

Dowódca 1. kompanii – ppor. Jan Wódz ps. "Lampart"

Dowódca 2. kompanii – por. Wacław Michalski ps. "Żur"

Dowódca 3. kompanii (powstała później) – Bernard Lewandowski ps. "Leonard"

Dowódca II batalionu – kpt. Henryk Karpowicz ps. "Rusin"

Dowódca 4. kompanii – por. Edmund Dachtera ps. "Bopp"

Dowódca 5. kompanii – por. Zygmunt Rafalski ps. "Sulimczyk"

Dowódca 6. kompanii (powstała później) – kpt. Jerzy Jaxa-Maderski ps. "Kazimierz"

Orzeł 204.pp Brygada Świętokrzyska.

Dowódca 204. pp – mjr Eugeniusz Kerner ps. "Kazimierz" (do 15 sierpnia 1944 r.), kpt. Jerzy Wojski (od 15 sierpnia 1944 r.)

Kwatermistrz – kpt. Wojciech Dzielski ps. "Halny"

Dowódca plutonu zwiadu konnego – por. Zdzisław Jelnicki ps. "Nowina"

Dowódca I batalionu – kpt. Wacław Janikowski ps. "Wilk"

Dowódca 1. kompanii – por. Stanisław Grabda ps. "Bem"

Dowódca 2. kompanii – por. NN ps. "Zbigniew"

Dowódca 3. kompanii – por. Władysław Kołaciński ps. "Żbik"

Dowódca II batalionu – kpt. NN ps. "Jerzy"

Dowódca 4. kompanii – ppor. NN ps. "Walter"

Dowódca 5. kompanii – ppor. NN ps. "Szalej"

Dowódca plutonu szturmowego – ppor. NN ps. "Wiesław"

Dowódca kompanii szkolnej – kpt. Jerzy Szyler ps. "Jur", kpt. NN ps. "Nawarra", kpt. Tadeusz Żółkiewski ps. "Most"

Dowódca szwadronu kawalerii – mjr Jerzy Łoziński ps. "Lubicz"

Dowódca żandarmerii – por. Roman Bisping ps. "Grot"

Latem 1944 oficerem do zadań specjalnych Brygady został kapitan Hubert Jura "Tom" były dowódca Akcji Specjalnej NSZ okręgu Radom – współpracujący z Gestapo na tle walki z ugrupowaniami komunistycznymi, który koordynował jej kontakty z Niemcami – Hubert Jura został w lecie 1944, wyrokiem Komendy Głównej NSZ, skazany za na karę śmierci za współpracę z Gestapo i ścigany przez NSZ i AK, mimo to po sformowaniu Brygady Świętokrzyskiej (nie podlegającej wówczas komendzie głównej NSZ, a jedynie odłamowi NSZ-ZJ), pełnił w niej funkcję oficera do zadań specjalnych. W początkowym okresie Brygada liczyła ok. 850 ludzi. Jej uzbrojenie było jednak prawdopodobnie słabe i wynosiło 1 działko przeciwpancerne, 5 ciężkich karabinów maszynowych, 25 ręcznych karabinów maszynowych, 50 pistoletów maszynowych, 320 karabinów ręcznych (głównie kb Mauser), 2 pancerzownice PIAT i 1 karabin ppanc. Posiadana amunicja wystarczała zaledwie na godzinę walki. Podobnie stan umundurowania i obuwia był bardzo zły.

Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.
Otmęt (niem. Ottmuth, czes. Otmút) - dzielnica miasta Krapkowice, do 1961 r. - samodzielne osiedle na Śląsku Opolskim. W latach 1945-54 siedziba gminy Otmęt.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)