Brygada im. Jarosława Dąbrowskiego

Sztandar Batalionu im. Dąbrowskiego.
Napis w prawym górnym rogu po hiszpańsku:
Za wolność waszą i naszą. W centrum sztandaru widnieje tekst "Batalion Dąbrowskiego. Dla wspaniałych synów polskiego ludu. Sowiecka Republika Polski"

XIII Brygada Międzynarodowa im. Jarosława Dąbrowskiego, potocznie: Dąbrowszczacy – grupa polskich uczestników wojny domowej w Hiszpanii w latach 1936−1939, walczących w składzie Brygad Międzynarodowych po stronie wojsk republikańskich przeciwko wojskom gen. Francisco Franco. Faktycznie, tak jak wszystkie Brygady Międzynarodowe, XIII Brygada była organizowana i nadzorowana przez Komintern i sowieckie służby bezpieczeństwa NKWD. Dostała ona najwyższe z hiszpańskich odznaczeń za męstwo

Ciudad Universitaria – stacja metra w Madrycie, na linii 6. Znajduje się w dzielnicy Moncloa-Aravaca, w Madrycie i zlokalizowana jest pomiędzy stacjami Moncloa, Metropolitano. Została otwarta 13 stycznia 1987.
Jan Rutkowski ps. "Szymon", "Simon" (ur. 24 lutego 1900 w Chlewiskach, zm. 10 lutego 1984 we Wrocławiu) – pułkownik Wojska Polskiego, szef Głównego Zarządu Informacji WP.

W hiszpańskiej wojnie domowej w latach 1936-1939, ogółem po stronie republikańskiej walczyło ok. 5000 dotychczasowych obywateli polskich.

Według ustawy o obywatelstwie z 1920 r. która zabraniała obywatelom Rzeczypospolitej Polskiej służby w obcej armii bez odpowiedniego zezwolenia władz polskich, ochotnicy automatycznie utracili obywatelstwo polskie z chwilą zaciągu do Brygady. W dniu 11 grudnia 1936 roku w Monitorze Polskim ukazało się ostrzeżenie rządu polskiego grożące pozbawieniem obywatelstwa polskiego Polakom (obywatelom polskim) biorącym udział w wojnie domowej w Hiszpanii. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych RP z 26 lutego 1938 roku zaleciło stosowanie ustawy o obywatelstwie wobec Polaków walczących w Hiszpanii.

Jarosław Dąbrowski przydomek "Żądło", ps. "Łokietek" (ur. 13 listopada 1836 roku w Żytomierzu, zm. 23 maja 1871 w Paryżu) - polski działacz niepodległościowy, sztabskapitan Armii Imperium Rosyjskiego oraz generał i wódz naczelny wojsk Komuny Paryskiej.
Stanisław Matuszczak ps. Młot, Henri, Harry, ( ur. 22 września 1897 w Fabianowie w powiecie jarocińskim, zm. 28 października 1955 we Wrocławiu) – działacz komunistyczny.

Historia

19 lipca 1936 roku grupa Polaków – emigrantów politycznych, zamieszkałych w Hiszpanii oraz uczestników międzynarodowej spartakiady robotniczej w Barcelonie wstąpiła do milicji republikańskiej i wraz z tzw. Centurią im. Ernsta Thälmanna (kompania) wymaszerowała na front aragoński.

28 sierpnia 1936 roku dziewięciu górników polskich z Francji przekroczyło granicę francusko-hiszpańską i wzięło udział w obronie miasta Irúnu. Po jego opanowaniu przez wojska rebelianckie 4 września 1936 roku wycofali się oni na teren Francji, lecz wkrótce wrócili do Hiszpanii. W Barcelonie wspólnie z przybyłą z Paryża grupą Polaków ze Stanisławem Matuszczakiem, Stanisławem Ulanowskim ps. "Bolek" i Antonim Kochankiem, którzy 8 września 1936 roku utworzyli 36 osobowy oddział ciężkich karabinów maszynowych im. gen. Jarosława Dąbrowskiego w składzie tzw. kolumny "Libertad" (batalion). Od 11 września 1936 roku grupa ta walczyła na froncie, początkowo pod Talaverą, uczestniczyła w kontrataku na Pelahustan i odznaczyła się w obronie wzgórza Osso. 6 października 1936 roku kolumna "Libertad" została zmuszona do odwrotu w kierunku Madrytu, a następnie okrążona przez oddziały gen. Franco. Części oddziału, której udało się wyjść z okrążenia, wzięła następnie udział w obronie Madrytu, pod Brunete i El Escorialem.

Estremadura (hiszp. Extremadura - z łac. [tereny] za [rzeką] Duero) jest autonomiczną wspólnotą w Hiszpanii. Składa się z prowincji Cáceres i Badajoz. Graniczy z Kastylią i Leónem, Kastylią-La Manchą i Andaluzją oraz Portugalią na zachodzie. Stolicą jest Mérida.
Albacete - miasto w południowo-wschodniej Hiszpanii, w regionie Kastylia-La Mancha, nad kanałem María Cristina (dorzecze rzeki Júcar). 167 tys. mieszkańców (INE 2008).

Pod koniec października 1936 roku grupa im. gen. J. Dąbrowskiego została skierowana do miejscowości Albacete, gdzie rozpoczęto tworzenie brygad międzynarodowych i gdzie później było dowództwo brygad międzynarodowych. Z przybyłej tam grupy 300 Polaków 24 października 1936 roku sformowano batalion im. gen. Jarosława Dąbrowskiego w składzie trzech kompanii po 100-120 ludzi. Dowódcą batalionu został Stanisław Ulanowski, komisarzem politycznym Stanisław Matuszczak. Uzbrojenie batalionu składało się ze starych karabinów meksykańskich, 4 ciężkich karabinów maszynowych "Maxim" i granatów własnej produkcji wykonanych z puszek po konserwach.

Bitwa pod Brunete – bitwa między wojskami republikańskimi i narodowymi podczas hiszpańskiej wojny domowej w okolicach miasteczka Brunete, na zachód od Madrytu. Trwała od 6 lipca do 25 lipca 1937 roku. Z taktycznego punktu widzenia bitwa pozostała nierozstrzygnięta; obydwie strony poniosły znaczne straty. Jednakże straty republikanów były znacznie wyższe niż ich przeciwników i nadszarpnęły znacznie rezerwy republikańskie, dlatego też bitwę uznać należy za strategiczne zwycięstwo strony narodowej.
Ebro (łac. Hiberus, hiszp. Ebro, wym. [ˈeβɾo]; arag., bask. Ebro; katal. Ebre, wym. [ˈeβɾə] lub [ˈeβɾe]) – jedna z głównych rzek Hiszpanii, przepływa przez północną część tego kraju.

4 listopada 1936 roku batalion w składzie XI brygady międzynarodowej wysłano do Madrytu, do odwodu frontu. 8 listopada 1936 roku batalion skierowano na front, gdzie walczył na przedmieściach Madrytu w rejonie Ciudad Universitaria, nad rzeką Manzanares, w rejonie Mostu Francuskiego. W czasie tych walk batalion poniósł znaczne straty i został częściowo wycofany w celu reorganizacji.

Madryt (hiszp. Madrid) – stolica i największe miasto Hiszpanii, położony w środkowej części kraju u podnóża Sierra de Guadarrama (Wyżyna Kastylijska) nad rzeką Manzanares.
Adam Bernard Mickiewicz , zm. , a nawet za jednego z największych na skalę . Określany też przez innych, jako poeta przeobrażeń oraz bard słowiański. Członek , zarówno w ojczyźnie jak i w Europie zachodniej porównywany do . W okresie pobytu w Paryżu był wykładowcą literatury słowiańskiej w Collège de France. Znany przede wszystkim jako autor ballad, powieści poetyckich, dramatu Dziady oraz epopei narodowej Pan Tadeusz uznawanej za ostatni wielki epos kultury szlacheckiej w Rzeczpospolitej Obojga Narodów.

29 listopada 1936 roku batalion został włączony w skład XIII brygady międzynarodowej pod dowództwem Węgra gen. "Lukacsa" (Máté Zalka).

Dąbrowszczacy po bitwie pod Guadalajarą

28 grudnia 1936 roku batalion został przerzucony pod Guadalajarę z zadaniem opanowania ważnego węzła drogowego Madryt – Saragossa oraz Madryt – Sigüenza i odcięcia wojskom rebelianckim walczącym pod Madrytem dróg do baz zaopatrzeniowych. 2 stycznia 1937 roku batalion opanował węzeł drogowy a w trakcie walk śmiertelnie rany został dowódca batalionu Antoni Kochanek. Jego następcą został Wiktor Kuźnicki "Paweł Szkliniarz". 8-11 stycznia 1937 roku batalion w składzie XIII brygady międzynarodowej walczył na froncie pod Majadahonda, a następnie został wycofany do odwodu, gdzie został uzupełniony.

Grenada (Granada) – miasto w płd. Hiszpanii, w dolinie rzeki Genil (dopływ rzeki Gwadalkiwir), w Górach Betyckich, 271 tys. mieszkańców (1994). Stolica prowincji Grenada, w regionie Andaluzja. Ośrodek handlowy, przemysłowy i kulturalny. Jedna z najważniejszych miejscowości turystycznych w Hiszpanii, słynna z pięknego położenia, licznych zabytków i niezapomnianych krajobrazów. Szczególny urok Grenady polega na tym, że w ciągu kilku godzin można jeździć na nartach w górach Sierra Nevada, a potem kąpać się w Morzu Śródziemnym na Costa del Sol, oddalonym o ok. 70 km.
Walery Antoni Wróblewski (urodzony 27 grudnia 1836 r.w Żołudku, zmarł 5 sierpnia 1908 r w Ouarville) — polski działacz rewolucyjno-demokratyczny, dowódca w powstaniu styczniowym, generał Komuny Paryskiej.

7 lutego 1937 roku batalion został przerzucony do Argandy i zajął pozycję w rejonu mostu na rzece Jarama – centralnego obiektu ataku wojsk gen. Franco w ich natarciu na Madryt od południa. Batalion pomimo znacznych strat odparł wszystkie ataki.

Od 10 marca 1937 roku batalion walczył na froncie pod Guadalajarą przeciwko wojskom włoskiego korpusu interwencyjnego i 18 marca 1937 roku wraz z innymi oddziałami XI i XII brygad międzynarodowych zdobył Brihuegę. W kwietniu 1937 roku walczył ponownie nad rzeką Jarama w rejonie Morata de Tajuña i w Casa de Campo. Następnie wycofany na odpoczynek. 1 maja 1937 roku otrzymał ofiarowany przez Komitet Centralny Komunistycznej Partii Polski sztandar z rąk Gustaw Reichera "Rwala". W końcu maja 1937 roku wraz ze zgrupowaniem gen. "Lukacsa" został wysłany na front pod Hueskę, gdzie 11-16 czerwca 1937 roku wziął udział w nieudanym natarciu ponosząc dotkliwe straty.

Karl Liebknecht (ur. 13 sierpnia 1871 w Lipsku, zm. 15 stycznia 1919 w Berlinie) – niemiecki polityk komunistyczny i adwokat pochodzenia żydowskiego. Brat Theodora Liebknechta, syn Wilhelma Liebknechta.
Mátyás Rákosi, właśc. Mátyás Rosenfeld (ur. 14 marca 1892 w Adzie, zm. 5 lutego 1971 w Gorkim) – węgierski komunista i sekretarz generalny Węgierskiej Partii Robotniczej.

W maju XII Brygada Międzynarodowa uczestniczyła w ataku na Sanktuarium Matki Boskiej z Cabeza w Sierra Morena, gdzie Polacy odznaczyli się wyjątkową brutalnością dokonując rzezi ludności cywilnej i duchowieństwa

23 czerwca 1937 roku batalion im. gen. Jarosława Dąbrowskiego został przeformowany w 150 brygadę, której dowódcą został Hiszpan Fernando Gerasi, a komisarzem politycznym Stanisław Matuszczak. W skład brygady weszły bataliony:

polski im. gen. Jarosława Dąbrowskiego,

węgierski im. Matyasa Rakosiego

francusko-belgijski batalion im. André Marty

polski batalion im. José Palafoxa (sformowany 6 lipca 1937 roku).

W skład batalion im. José Palafoxa oprócz Polaków wchodzili także Hiszpanie, Ukraińcy – zgrupowani w kompanii im. Tarasa Szewczenki i Żydzi – zgrupowani w kompanii im. Naftalego Botwina.

Don Francisco Paulino Hermenegildo Teódulo Franco y Bahamonde Salgado Pardo, w skrócie Francisco Franco y Bahamonde (ur. 4 grudnia 1892 w Ferrol , zm. 20 listopada 1975 w Madrycie) – hiszpański dyktator i wojskowy. Przywódca antyrepublikańskiego przewrotu (1936-1939), szef państwa Hiszpanii (hiszp. Jefe del Estado Español, 1936-1975), regent Królestwa Hiszpanii (1947-1975), premier rządu, głównodowodzący sił zbrojnych i przewodniczący organizacji politycznej – Falangi ("FET y JONS", od 1958 "Ruch Narodowy"), tytułowany Wodzem Antykomunistycznej Krucjaty (El Caudillo de la Última Cruzada y de la Hispanidad, El Caudillo de la Guerra de Liberación contra el Comunismo y sus Cómplices).
Casa de Campo to największy miejski park położony na zachód od ścisłego centrum Madrytu w centralnej Hiszpanii. Zajmuję powierzchnię 1700 hektarów. W przeszłości obszary te były dawnymi królewskimi terenami łowieckimi. Znajdują się w nim:

W lipcu 1937 roku brygada pod dowództwem J. Strzelczyka "Jan Barwińskiego" walczyła pod Brunete, w sierpniu na froncie aragońskim.

W sierpniu 1937 roku w skład brygady włączona została polska kompania im. Adama Mickiewicza, która od początku 1937 roku walczyła w składzie 9 batalionu im. Czapajewa pod Teruelem, w obronie Almerii, na froncie Grenady i Kordowy, a następnie w operacji zaczepnej pod Brunete. Wcielono ją jako 1 kompanię do batalionu im. José Palafoxa.

Barcelona [bərsəˈɫonə] (hiszp. [barθeˈlona]) – miasto w północno-wschodniej Hiszpanii, nad Morzem Śródziemnym, stolica prowincji o tej samej nazwie oraz wspólnoty autonomicznej Katalonii. Drugie co do wielkości miasto Hiszpanii. Główny ośrodek przemysłu kraju (samochody, komputery, prod. chemikaliów, przetwórstwo żywności) i finansowy regionu. Duży port morski oraz port lotniczy – Prat de Llobregat.
Batalion im. José Palafoxa - jeden z batalionów wolontariuszy okresu hiszpańskiej wojny domowej 1936-1939. Istniał od 6 lipca 1937 do 24 września 1938.

8 sierpnia 1937 roku 150 brygada została przemianowana na XIII brygadę międzynarodową im. Jarosława Dąbrowskiego, a kompanię im. Adama Mickiewicza wydzielono z batalionu im. José Palafoxa i przekształcono w 3 polski batalion im. Adama Mickiewicza. W końcu sierpnia brygada walczyła pod Saragossą, gdzie wyróżniła się śmiałym wypadem na Villamayor de Gallego.

Tygodnik Powszechny – ukazujący się od 1945 r. tygodnik katolicki o tematyce społeczno-kulturalnej, założony przez kardynała Adama Stefana Sapiehę. Redaktorem naczelnym tygodnika jest ks. Adam Boniecki.
Taras Hryhorowicz Szewczenko (ukr. Тарас Григорович Шевченко, wym. [tɑˈrɑs ʃɛwˈʧɛnkɔ], upr. /taras szełczenko/; ur. 9 marca 1814 we wsi Moryńce na Kijowszczyźnie, zm. 10 marca 1861 w Petersburgu) − ukraiński poeta narodowy, malarz, przedstawiciel romantyzmu. Taras Szewczenko jest również przedstawicielem literatury rosyjskiej. Niemal wszystkie jego powieści i większość dramatów zostało napisanych po rosyjsku, podczas gdy utwory poetyckie Szewczenki tworzone były w języku ukraińskim.

Od września 1937 roku brygada znajdowała się odwodzie frontu. 12-18 października 1937 roku walczyła pod Fuentes del Ebro, a w grudniu 1937 roku na odcinku Tardienta-Ziera w górnej Aragonii w celu odciążenia Teruelu, co umożliwiło 24 grudnia 1937 roku Teruelu.

W lutym 1938 roku brygada brała udział w ofensywie wojsk republikańskich w Estremadurze. 16 lutego 1938 roku brygada rozpoczęła walki o łańcuch górski Sierra Quemada, wdzierając się w ugrupowanie wojsk frankistowskich i przełamując ich obronę, lecz kontrnatarcie wojsk gen. Franca doprowadziło od odcięcia i zniszczenia części brygady. Na początku marca 1938 roku brygadę skierowano na front aragoński, gdzie uczestniczyła w walkach obronnych i odwrotowych w składzie 35 dywizji międzynarodowej dowodzonej przez gen. "Waltera" (Karola Świerczewskiego).

Manzanares — rzeka w środkowej Hiszpanii, dopływ Jaramy, która z kolei jest dopływem Tagu. Ma swoje źródła w sierra de Guadarrama, w Ventisquero de la Condesa, na południowym zboczu Sierra de la Cuerda Larga, blisko la Bola del Mundo, przepływa przez Madryt.
Bolesław Mołojec ps. Edward Długi (ur. 9 lutego 1909 w Henrykowie koło Tomaszowa Mazowieckiego, zm. 29 lub 31 grudnia 1942 w Warszawie) - polski działacz komunistyczny.

21 lipca 1938 roku brygada została skierowana nad rzekę Ebro, gdzie dowództwo wojsk republikańskich przygotowywało przeciwnatarcie w celu powstrzymania ofensywy wojsk frankistowskich (bitwa nad Ebro). 25 lipca 1938 roku brygada sforsowała rzekę Ebro, włamując się głęboko w pozycje wojsk frankistowskich i podeszła pod Gandesę, gdzie toczyła przez 2 miesiące walki. Za udział w walkach nad rzeką Ebro brygada otrzymała najwyższe odznaczenie bojowe republiki – Medalla del Valor.

Katalonia (kat. Catalunya [kətəˈɫuɲə], hiszp. Cataluña, oksytański Catalonha) – wspólnota autonomiczna Hiszpanii. W szerszym znaczeniu – region geograficzny i kraina historyczna na Półwyspie Iberyjskim z ośrodkiem kulturalnym i administracyjnym w Barcelonie.
Język hiszpański – język należący do rodziny romańskiej języków indoeuropejskich. Współczesne standardy literackie (z Hiszpanii i Ameryki hiszpańskojęzycznej) wywodzą się ze średniowiecznego języka kastylijskiego. Jeszcze dziś język hiszpański bywa nazywany kastylijskim, dla odróżnienia go od innych języków używanych w Hiszpanii (zob. niżej).

Oprócz Polaków walczących w XIII brygadzie międzynarodowej, Polacy byli także organizatorami polskich baterii artylerii: im. Walerego Wróblewskiego (utworzonej 16 grudnia 1937 roku) i im. Bartosza Głowackiego (utworzonej w lipcu 1937 roku), która wchodziły w skład 1 międzynarodowego słowiańskiego dywizjonu artylerii ciężkiej, walczyli w baterii artylerii przeciwlotniczej im. Karla Liebknechta, zajmowali stanowiska dowódców i komisarzy w 129 brygadzie międzynarodowej, 35 i 45 dywizji oraz w szeregu innych jednostkach wojsk republikańskich.

Liga Narodów (ang. League of Nations, fr. Société des Nations) – nieistniejąca już organizacja międzynarodowa powstała z inicjatywy prezydenta Stanów Zjednoczonych Woodrowa Wilsona. Statut Ligi został przyjęty przez konferencję pokojową w Wersalu 28 czerwca 1919 r. Stał się on częścią traktatu wersalskiego i wszedł w życie po ratyfikacji 10 stycznia 1920 roku.
Batalion im. Mátyása Rákosiego - jeden z batalionów wolontariuszy okresu hiszpańskiej wojny domowej 1936-1939. Istniał od 25 kwietnia 1937 do 24 września 1938.

24 września 1938 roku rząd Republiki Hiszpańskiej pod naciskiem Ligi Narodów wycofał jednostki międzynarodowe z linii frontu a następnie zdemobilizował w październiku 1938 roku.

W styczniu 1939 roku ponownie jednak żołnierze brygady zgłosili się do dyspozycji rządu i 24 stycznia 1939 roku brygadę skierowano na front kataloński, gdzie walczyła jeszcze dwa tygodnie. 9 lutego 1939 roku żołnierze XIII brygady międzynarodowej wraz z pozostałymi oddziałami brygad międzynarodowych przekroczyli granicę Francji, gdzie zostali internowani.

Hiszpańska wojna domowa – wojna domowa pomiędzy lewicowym rządem hiszpańskim i wspierającymi go siłami (republikanami), a prawicową opozycją (nacjonalistami, frankistami), jaka toczyła się w Hiszpanii w latach 1936–1939.
Saragossa (hiszp. Zaragoza) – miasto w północno-wschodniej Hiszpanii, przy ujściu rzeki Huerva i Gallego do Ebro, 700 tysięcy mieszkańców (2010), piąte co do wielkości miasto Hiszpanii. Stolica regionu Aragonia i prowincji Saragossa. Ośrodek przemysłowy, handlowy, naukowy, kulturalny i turystyczny.

Dąbrowszczacy, przed wycofaniem z Hiszpanii, przysięgają wierność sprawie Republiki.

Polacy biorący udział w wojnie domowej w Hiszpanii posiadali własną prasę wydawaną w języku polskim:

"Dąbrowszczak" (początkowo nosił nazwę "Dąbrowszczyk") – pismo batalionu im. Jarosława Dąbrowskiego, później także brygady do czasu gdy zaczęto wydawać "Ochotnika Wolności"

"Bartoszak" – pismo baterii im. Bartosza Głowackiego

"Naprzód" – pismo batalionu im. José Palafoxa

"Żołnierz Wolności" – pismo batalionu im. Adama Mickiewicza

"Ochotnik Wolności" (hiszp. El Voluntario de la Libertad) – oficjalny organ prasowy XIII Brygady Międzynarodowej im. Jarosława Dąbrowskiego

W grudniu 1938 roku została ustanowiono odznaka pamiątkowa bojowników XIII brygady międzynarodowej. Odznaka przedstawia trójramienną gwiazdę antyfaszystowską umieszczoną na wieńcu laurowym. Na środku gwiazdy umieszczony jest popiersie gen. Jarosława Dąbrowskiego w mundurze armii francuskiej. Na górnym ramieniu gwiazdy jest umieszczony napis XIII BI (skrót od nazwy brygady w języku hiszpańskim 'XIII Brigadas Internacionales), a na dolnych daty 1936 i 1938. Pod gwiazdą umieszczona jest szarfa z napisem Za Waszą Wolność i Naszą w języku hiszpańskim (hiszp. Por Vuestra Libertad y la Nuestra).

André Marty (ur. 6 listopada 1886 w Perpignan - zm. 23 listopada 1956 w Tuluzie) - francuski polityk, jeden z liderów Francuskiej Partii Komunistycznej do momentu swojego wykluczenia z partii w 1952. Uczestnik hiszpańskiej wojny domowej. Deputowany do francuskiego Zgromadzenia Narodowego w latach 1924-1955 (z przerwami), sekretarz Kominternu od 1935 do jego likwidacji w 1943.
Batalion im. Adama Mickiewicza - jeden z batalionów wolontariuszy okresu hiszpańskiej wojny domowej 1936-1939. Został sformowany 27 października 1937 i istniał do 23 września 1938.

18 października 1956 roku Rada Państwa PRL ustanowiła medal za Waszą Wolność i Naszą w celu uznania zasług bojowych uczestników walk w obronie Republiki Hiszpańskiej w latach 1936-1939.

Medal za Waszą Wolność i Naszą – awers

W 1996 roku, w 60. rocznicę wybuchu wojny domowej w Hiszpanii, wszyscy weterani Brygad Międzynarodowych, a więc i Dąbrowszczacy, otrzymali honorowe obywatelstwo Hiszpanii.

Obsada personalna polskiego batalionu im. Jarosława Dąbrowskiego

Dowódca batalionu:
Stanisław Ulanowski "Bolek" (24 października – 20 listopada 1936)
"Andre" (Francuz) (20 listopada 1936) – poległ
Wiktor Kuźnicki "Paweł Szkliniarz" (20 listopada 1936)
Ferdinand Kozowski "Petrow" (Bułgar) (20 – 21 listopada 1936)
Antoni Kochanek (21 – 26 listopada 1936)
Wiktor Kuźnicki "Paweł Szkliniarz" (26 listopada – 30 grudnia 1936)
Antoni Kochanek (30 grudnia 1936 – 2 stycznia 1937) – poległ
Wiktor Kuźnicki "Paweł Szkliniarz" (2 stycznia – 13 lutego 1937)
Józef Strzelczyk "Jan Barwiński" (13 lutego – 16 kwietnia 1937)
Komisarz polityczny:
Stanisław Matuszczak (24 października 1936 – 16 kwietnia 1937)
Adiutant batalionu:
Tadeusz Oppman (24 października – 20 listopada 1936)
Golender (20 listopada – 21 grudnia 1936) – poległ
Józef Matyja (21 grudnia 1936 – 2 stycznia 1937) – poległ
"Tonef" (2 – 24 stycznia 1937)
Adam Dawidowicz (24 stycznia – 16 kwietnia 1937)
Stanisław Ulanowski "Bolek" (20 lutego – 16 kwietnia 1937)
1 kompania
Dowódca:
Iwan Szewera "Wańka" (24 października – 16 listopada 1936)
Franciszek Pałka (16 – 20 listopada 1936) – poległ
Józef Jaźwiński (24 listopada 1936 – 16 kwietnia 1937)
Komisarz polityczny:
Franciszek Pałka (24 października – 20 listopada 1936) – poległ
Michał Jewczuk (24 listopada 1936 – 2 marca 1937)
Andrzej Szymański (2 marca – 16 kwietnia 1937)
2 kompania
Dowódca:
Adam Dawidowicz (24 października – 15 listopada 1936)
Józef Strzelczyk "Jan Barwiński" (15 listopada 1936 – 14 stycznia 1937)

Brygady Międzynarodowe - formacje zbrojne zagranicznych ochotników, które walczyły po stronie republikańskiej w czasie wojny domowej w Hiszpanii, w latach 1936-1939.
Antoni Kochanek pseud. Antek (ur. 1 grudnia 1906 w Podlipiu w powiecie Dąbrowa Tarnowska, zm. 2 stycznia 1937 pod Almadrones) – uczestnik wojny domowej w Hiszpanii, dowódca batalionu im. Jarosława Dąbrowskiego.

(od 15 grudnia 1936 roku nastąpiło połączenie 2 kompanii z 1 kompanią, natomiast pod numerem drugim występowała do 24 stycznia 1937 roku kompania bałkańska)

Władysław Zjawiński (24 stycznia – 21 lutego 1937)
Wacław Komar (21 lutego – 14 kwietnia 1937)
Roman Kuligowski (14 – 16 kwietnia 1937)
Komisarz polityczny:
Mikołaj Jawny (24 października – 21 listopada 1936)
Karol Janta (24 listopada – 15 grudnia 1936)
"Zomeo" (Bułgar) (15 grudnia 1936 – 24 stycznia 1937)
Andrzej Szymański (24 stycznia – 21 lutego 1937)
Rudolf Gałecki (21 lutego – 16 kwietnia 1937)
3 kompania
Dowódca:
Antoni Kochanek (24 października – 21 listopada 1936)

Józef Strzelczyk (pseud. „Jan Barwiński”, ur. 1901, zm. 1942) - łódzki robotnik, członek KPP. Uczestnik wojny domowej w Hiszpanii gdzie pełnił funkcje: dowódcy kompanii batalionu im. Jarosława Dąbrowskiego, dowódcy tego batalionu (13 lutego – 16 kwietnia 1937) by w końcu, w stopniu majora, zostać dowódcą Brygady im. J. Dąbrowskiego (15 lipca 1937 – 28 marca 1938). Następnie odwołany do ZSRR. Po wybuchu wojny niemiecko-radzieckiej został przerzucony do Polski w ramach grup rozpoznawczo-wywiadowczych. Zginął w nieznanych bliżej okolicznościach.
Wojciech Bartosz, od 1794 z nazwiskiem Głowacki (ur. ok. 1756 r. w Rzędowicach, zm. w 1794 w Kielcach) – polski chłop, kosynier w czasie insurekcji kościuszkowskiej, chorąży grenadierów krakowskich.

(od 24 listopada 1936 roku 3 kompania została połączona z 2 kompanią, a od 15 grudnia 1936 roku także z 1 kompanią i występująca pod tymi numerami do 20 stycznia 1937 roku)

Wacław Komar (20 stycznia – 21 lutego 1937) (od 21 lutego 1937 roku nastąpiło kolejne połączenie 3 kompanii z 2 kompanią i nowa kompania występowała pod numerem drugim, od 2 marca 1937 roku numer trzeci przejęła kompania bałkańska)

Nikoł Marinow "Christow" (2 marca – 16 kwietnia 1937)
Komisarz polityczny:
Karol Janta (24 października – 24 listopada 1936)
Jan Rutkowski "Szymon" (20 stycznia – 21 lutego 1937)
Josif Baikdudch (Bułgar) (2 marca – 16 kwietnia 1937)
Kompania ciężkich karabinów maszynowych
Dowódca:
Wiktor Kuźnicki "Paweł Szkliniarz" (24 października – 20 listopada 1936)
Stanisław Wrocławski (20 listopada 1936) – poległ
Franciszek Błażej (24 listopada 1936 – 16 kwietnia 1937)
Komisarz polityczny:
Leon Inzelsztain (24 października – 20 listopada 1936) – poległ
Seweryn Kirszenbaum "Sewek" (24 listopada 1936 – 2 marca 1937)
Józef Ziółkowski (2 marca – 16 kwietnia 1937)
Kompania bałkańska
Dowódca:
Mirkič (15 – 16 listopada 1936) – poległ
Nikoł Marinow "Christow" (16 listopada – 15 grudnia 1936)

Wacław Komar, pierwotnie Mendel Kossoj[potrzebne źródło], pseud. Kucyk (ur. 4 maja 1909 w Warszawie, zm. 26 stycznia 1972 w Warszawie) – generał brygady Wojska Polskiego, wieloletni funkcjonariusz komunistycznych służb specjalnych, szef wywiadu wojskowego (Oddziału II Sztabu Generalnego LWP) i wywiadu cywilnego Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego oraz dowódca Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Ojciec Michała Komara.
Georgi Dymitrow Michajłow (znany w Rosji jako Georgi Michajłowicz Dymitrow, ur. 18 czerwca 1882, zm. 2 lipca 1949) – bułgarski działacz komunistyczny.

(od 15 grudnia 1936 roku kompania bałkańska występowała pod numerem drugim i do 24 stycznia 1937 roku dowodził nią Józef Strzelczyk "Jan Barwiński")

Nikoł Marinow "Christow" (24 stycznia – 16 kwietnia 1937) (od 2 marca 1937 roku do 16 kwietnia 1937 roku kompania występowała pod numerem trzecim)

Komisarz polityczny:
Ilisch (15 listopada – 15 grudnia 1936)
"Zomeo" (15 grudnia 1936 – 14 stycznia 1937)
Dudek (Jugosłowianin) (24 stycznia – 2 marca 1937)
Josif Baikdudch (2 marca – 16 kwietnia 1937)
Kompania hiszpańska "Ambinete"
Dowódca:
Barnabe Vera (21 lutego – 16 kwietnia 1937)
Komisarz polityczny:
José Lacierra (21 lutego – 2 marca 1937)
Miguel Martinez Morales (2 marca – 16 kwietnia 1937)

Gustaw Reicher (Rajcher) pseud. Rwal, Stefan Baum, Józef, Rewel, Gustaw Rupiewicz (ur. 5 lutego lub 1 marca 1900 w Łodzi, zm. 1938 w ZSRR) - działacz komunistyczny, jeden z przywódców Komunistycznej Partii Górnego Śląska, członek Biura KC KPZB i KC KPZU, przedstawiciel KPP przy KPH, wykładowca w Międzynarodowej Szkole Leninowskiej.
Sztandar – weksylium będące znakiem oddziału, stowarzyszenia, miasta, szkoły, instytucji itp. Składa się z płata i drzewca zakończonego głowicą. Płat posiada różne wzory na obu stronach, przeważnie obszyty jest frendzlą i przymocowany do drzewca skórzanym rękawem i ozdobnymi gwoździami. Pod głowicą wiązane są wstęgi i szarfy w barwach narodowych lub orderów i odznaczeń, którymi posiadacz sztandaru został odznaczony. Pod wstęgami mogą być mocowane odznaki odznaczeń. Sztandar, podobnie jak chorągiew, występuje w jednym egzemplarzu.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)