Brytyjska Partia Wigów - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy brytyjskiej Partii Wigów. Zapoznaj się również z: Wigowie – stronę ujednoznaczniającą.

John Churchill, 1. książę Marlborough

Robert Walpole

William Pitt, 1. hrabia Chatham

William E. Gladstone

Wigowie – angielskie stronnictwo polityczne powstałe w końcu XVII w. przeciw absolutyzmowi Stuartów. Pierwotnie (za ostatnich Stuartów) nazywano ich "petycjonistami", w odróżnieniu do broniących prerogatyw korony "abhorrers" – zalążka późniejszych torysów.

Holandia (nid. Nederland) – europejska część Królestwa Niderlandów (nid. Koninkrijk der Nederlanden), tworzonego także przez Arubę i Antyle Holenderskie. Holandia jest członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), ONZ oraz NATO. Holandia jest monarchią konstytucyjną położoną w zachodniej części Europy nad Morzem Północnym, które oblewa ją od północy i zachodu. Graniczy na południu z Belgią oraz na wschodzie z Niemcami. Obecne granice wytyczono w roku 1839.

Absolutyzm polityczny – to pogląd z dziedziny myśli politycznej, wg którego jest dobrze uzasadnione, by władza przysługująca jednemu człowiekowi lub grupie ludzi sprawujących ją w państwie przysługiwała im bez ograniczeń, przy czym ma się na myśli ograniczenia prawne, a czasem nawet moralne.

1688–1689

Wigowie przyczynili się walnie do zwycięstwa tzw. chwalebnej rewolucji 1688–1689, kiedy wezwali z Holandii namiestnika Wilhelma Orańskiego, by stworzyć protestancką przeciwwagę dynastyczną dla prokatolickiego Jakuba II. Torysi jednak również mieli dość Stuartów. Pomyślne lądowanie Wilhelma, na którego stronę przeszła armia angielska pod dowództwem generała Johna Churchilla i ucieczka Jakuba, zabezpieczyły protestancką sukcesję Jerzego I. Wigiem był też John Locke, którego pisma utrwalić miały zdobycze rewolucji z 1688/89 roku.

Hanower (niem. Hannover) – miasto w Niemczech, stolica kraju związkowego Dolna Saksonia (niem. Niedersachsen) oraz związku komunalnego Region Hanower. Leży nad rzeką Leine. Rozwinięty przemysł środków transportu (samochody, lokomotywy, wagony), elektrotechniczny (zakłady Telefunken), chemiczny, włókienniczy, gumowy Continental AG i spożywczy (czekolada).

John Locke (ur. 29 sierpnia 1632 w Wrington, zm. 28 października 1704 w Oates ) – angielski filozof, lekarz, polityk, politolog i ekonomista. Twórca klasycznej postaci empiryzmu oraz podstaw teoretycznych rządów demokratycznych. W ekonomii stworzył teorię wartości pieniądza, która stała się początkiem kierunku ekonomicznego zwanego monetaryzmem.

XVIII wieku

Ponieważ wigowie ze swej natury byli ugrupowaniem opozycyjnym, powstanie wigowskiego rządu spowodowało wśród nich rozłam. Było to mniej widoczne podczas panowania Wilhelma (gabinet ministerialny był wynalazkiem Wilhelma), którego silne tendencje autokratyczne hamowały rozwój systemu parlamentarno-gabinetowego. Przełom nastąpił gdy w 1715 na początku panowania Hanowerczyków, Jerzy I powstał rząd jednolicie wigowski, w którym dominował generał James Stanhope i Charles Spencer, 3. hrabia Sunderland. Była to nagroda za wsparcie pretensji Niemca do władzy w Wielkiej Brytanii. Poza tym, Jerzy I nie mówił po angielsku, i większość czasu swoich rządów spędził w Hanowerze, co spowodowało, że ciężar rządzenia krajem przerzucił na pierwszego ministra (premiera). Rozpoczął się wówczas 45-letni okres (tzw. "Oligarchia Wigów") rządów rozmaitych gabinetów wigowskich od 1715 do 1761.

Spencer Compton, 1. hrabia Wilmington KG, KB (ur. ok. 1673 w Compton Wynyates w Warwickshire, zm. 2 lipca 1743 w Londynie) – brytyjski arystokrata i polityk związany ze stronnictwem wigów, premier Wielkiej Brytanii od 16 lutego 1742 r. do 2 lipca 1743 r.

Petycjoniści (petitioners) – pierwotna nazwa brytyjskiego politycznego stronnictwa Wigów. Wzięła się stąd, że jej przedstawiciele składali w Izbie Gmin petycje o ograniczenie wykonawczej władzy monarchy. Szczególnie często określenie to było używane podczas walki o wyłączenie Jakuba księcia Yorku z następstwa tronu. Ich przeciwnikami byli Abhorrers - przyszli Torysi.

Robert Walpole kierował najdłużej (1721–1742) działającym z tych rządów. Następnie rządzili: Spencer Compton, Henry Pelham, Thomas Pelham-Holles, 1. książę Newcastle. W gabinecie księcia Newcastle największą rolę grał William Pitt, 1. hrabia Chatham.

XIX wiek

W XIX wieku wigowie przekształcili się w partię liberalną – Liberal Party, która aż do początków XX wieku była najbardziej liczącą się partią obok konserwatystów (Torysi przekształcili się w 1832 roku w Partię Konserwatywną – Conservative Party). Najwybitniejszym wigiem XIX wieku był William Ewart Gladstone.

Abhorrers (ang. to abhor - nienawidzić, czuć wstręt) – nazwa nadana w 1679 roku stronnictwu w angielskim Parlamencie, skupiającemu rojalistów i stronników kościoła anglikańskiego, przeciwników petycjonistów. Nazwa miała sugerować, że nienawidzą z zasady opozycji i dysydentów.

Oligarchia Wigów (Whig Supremacy) - 45-letni okres historii Wielkiej Brytanii (1715-1762), w czasie którego władzę dzierżyli Wigowie (Whig Party) - partia, z której wywodzili się potem XIX-wieczni liberałowie brytyjscy.

Zobacz też

premierzy Wielkiej Brytanii

Wielka Brytania w XVIII wieku