Brzeźnica (niem. Bresnitz) – wieś w Polsce, w województwie śląskim, w powiecie raciborskim, w gminie Rudnik. Miejscowość znajduje się w południowo-wschodniej części gminy. Jej powierzchnia wynosi 7,15 km², liczy 597 mieszkańców.

Brzeźnica pierwszy raz wzmiankowana była w 1416 r., jednak już około IX w. p.n.e. znajdowało się tutaj cmentarzysko ciałopalne związane z grodem, który istniał na terenie obecnych Łubowic. Miejscowość stanowi jednostkę pomocniczą gminy: sołectwo Brzeźnica, w którego skład nie wchodzi już żadna inna miejscowość. We wsi znajduje się pierwsze w województwie śląskim dwujęzyczne przedszkole, z językiem niemieckim, a także klub zapaśniczy "Dąb", którego zawodnicy wchodzą w skład kadry szkolenia olimpijskiego i kadry narodowej Polskiego Związku Zapaśniczego. Układ wsi stanowią trzy ulice: Górna, Kozielska oraz Leśna.

Geografia

Położenie

Brzeźnica leży w Kotlinie Raciborskiej, w południowo-zachodniej części województwa śląskiego, nad Odrą. Położona jest na pagórkowatym terenie na lewym brzegu rzeki.

Pod względem administracyjnym wieś należy do gminy Rudnik (leży w jej południowo-wschodniej części), powiatu raciborskiego i województwa śląskiego.

Od północnego zachodu graniczy z Czerwięcicami, od południowego zachodu z Rudnikiem, który jest siedzibą władz gminy. Od południa Brzeźnica graniczy z Raciborzem, a dokładniej jego dzielnicą – Miedonią. Północno-wschodnią granicę dzieli z Ligotą Książęcą, a wschodnią przez rzekę Odrę z wsią Łęg.

Warunki naturalne

Brzeźnica otoczona jest ze wszystkich stron polami uprawnymi. Dodatkowo od strony zachodniej, między Czerwięcicami a Brzeźnicą, znajduje się las, głównie liściasty, miejscami mieszany; od wschodniej strony, równolegle do miejscowości przepływa rzeka Odra. Na północnym wschodzie oraz południowym wschodzie znajdują się także niewielkie obszary leśne. Przez wieś przepływa strumyk, który swoje źródło ma w Czerwięcicach. Strumień ten zasila m.in. młyn wodny.

Warunki klimatyczne

Klimat we wsi Brzeźnica jest łagodny z uwagi na sąsiedztwo z rzeką Odrą, rozciągające się od zachodu kompleksy leśne województwa opolskiego, a także z racji położenia gminy Rudnik przy wylocie Bramy Morawskiej, z której napływają masy wilgotnego i ciepłego powietrza. Średnia roczna temperatura waha się między 7 °C a 8 °C. W lipcu, który jest najcieplejszym miesiącem, temperatura waha się od 17 °C do 18 °C, a w najzimniejszym – styczniu waha się między 2 °C a 3 °C. Czas trwania okresu wegetacyjnego wynosi od ok. 210 do 230 dni, a przymrozki trwają od 60 do 100 dni w ciągu roku, natomiast pokrywa śnieżna zalega od 60 do 90 dni. Opad śródroczny oscyluje wokół 600–900 mm. Wiatry są przeważnie słabe, ok. 42% wieje z kierunku zachodniego i południowo-zachodniego, przynosząc ciepłe masy powietrza z Europy Zachodniej i basenu Morza Śródziemnego. Średnia prędkość wiatru w ciągu roku wynosi ok. 2,2 m/s.

Nazwa

Nazwa wsi wywodzi się z języka staropolskiego i oznacza las brzozowy. W 1416 r. wieś wzmiankowana była jako Breznicze. Wieś nosiła niemiecką nazwą Bresnitz, a w latach 1936–1945 Eichendorffmühl na cześć niemieckiego poety – Josepha von Eichendorffa, a dokładniej młyna wodnego do którego przybywał, mieszkała tam bowiem córka młynarza, jego ukochana.

Historia

Młyn – koło wodne

W okresie kultury łużyckiej na wzgórzu, które graniczy z Łubowicami, znajdowało się cmentarzysko ciałopalne, które było związane z grodem z IX–VII w. p.n.e. Istnienie cmentarzyska na terenie obecnych Łubowic potwierdziły badania archeologiczne prowadzone przez Jana Chochorowskiego.

Brzeźnica od początku swojego istnienia należała do Górnego Śląska, a ściślej Księstwa Raciborskiego. Pierwszy raz była wzmiankowana w 1416 r., kiedy została przeniesiona kolegiata z kaplicy zamkowej do kościoła pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Raciborzu. Wówczas Jan II Żelazny uposażył dziesięciną z folwarków w Brzeźnicy oraz Miedoni kanonię w kapitule raciborskiej. 12 stycznia 1445 r. folwark został przekazany Małgorzacie z Szamotuł herbu Nałęcz przez jej męża Wacława Przemyślidę. Następnie wieś jako zastaw trafiła w ręce szlachcica Mateusza Osińskiego, który w 1477 r. zadecydował, że dziesięcina z tej wsi będzie trafiać do kościoła kolegiackiego w Raciborzu.

15 stycznia 1501 r. wieś stała się własnością kanclerza Krzysztofa Tiachowskiego, który miał ją w posiadaniu przez ponad dwadzieścia lat. Ostatecznie, 17 stycznia 1524 r. trafiła w ręce szlachcica Mikołaja Holego, który był już właścicielem Ponięcic, Błażejowic, Witosławic i Sławikowa. W latach 1530–1533 okoliczne folwarki należały do brata Mikołaja – Zdzisława von Holy. W 1533 r. wieś stała się własnością Jana Czapli, a następnie jego siostry – Anny, która otrzymała ją od niego za darmo. W 1565 r. Brzeźnicę kupił Hynek Petrowicz Chorwat von Wiecza, a po jego śmierci właścicielką wsi została jego córka – Joanna.

Dokument wydany w styczniu 1765 roku przez brzeźnickiego pana, Karola Józefa von Schimonsky na zamku raciborskim skierowany do kolegiaty przy kościele Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Raciborzu

W 1602 r. Wacław Trach, pan na Kornicach odkupił Brzeźnicę od córki Hynka Pietrowicza Chowata von Wiecze za sumę dziesięciu tysięcy dwustu talarów. W październiku 1645 r. wieś znów zmieniła właściciela na Małgorzatę Dzierżanowską, która zapłaciła za nią osiem tysięcy talarów i sto dukatów. Zbudowała tam także na niewielkim wzniesieniu pałac, który wraz z wsią podarowała w 1667 r. swojemu pasierbowi – Fryderykowi Jarockiemu oraz synowi – Janowi Krzysztofowi Dzierżanowskiemu i w taki sposób wieś podzieliła się na Brzeźnicę Dolną i Górną. W 1671 r. Brzeźnica Dolna stała się własnością Jana Ferdynanda Larischa, dzierżawcy Borucina, który odkupił ją od Jana Krzysztofa Dzierżanowskiego po śmierci jego siostry, Katarzyny. Zobowiązał on również nowego właściciela do wypłacania corocznej renty w wysokości sześćdziesięciu talarów dla swojego ojca, Adama Dzierżanowskiego. Po śmierci Fryderyka Jarockiego, właściciela Brzeźnicy Górnej w 1678 r. jego majątek został wystawiony na licytację, którą wygrało małżeństwo: Katarzyna z domu Larisch oraz Jerzy Kozłowski, pan na Pilchowicach i Ćwiklicy. W 1689 r. Brzeźnica Dolna została sprzedana Hynkowi Wacławowi Larischowi. W 1696 r. dziedzic po Jerzym Kozłowskim i Katarzynie z domu Larish sprzedał Brzeźnicę Górną Johannowi Schippowi von Branitz. W 1698 r. we wsi istniała szkoła.

W 1703 r. Brzeźnica Dolna stała się własnością Johanna Schippa von Branitza i w ten sposób wieś została znów połączona. 28 października 1704 r. wieś nabył Florian Szymon Ehrenkron, a w 1725 r. jego dobra obejmowały pałac z ogródkiem kuchennym, w którym sadzono warzywa i zioła, folwark z ogrodem, browar oraz sad. W brzeźnickim pałacu urodził się w 1752 r. późniejszy biskup wrocławski Emmanuel von Schimonsky (zm. 1832 r.). Ksiądz doktor Augustin Weltzel w XIX wieku wzmiankował kaplicę, usytuowaną naprzeciw pałacu, w której ustanowiony kapelan odprawiał codziennie z wyjątkiem Bożego Narodzenia, Wielkanocy, Wniebowstąpienia, Zielonych Świątek, Bożego Ciała i odpustu w Łubowicach msze święte dla właścicieli, ich gości oraz służby. Oprócz tego ustanowiony kapelan za zgodą łubowickiego proboszcza mógł udzielać sakramentów chrztu, ślubu oraz odprawiać obrzędy pogrzebu. Wzmianki o brzeźnickim kapelanie pochodzą z 1798 r., w późniejszych latach kaplica została przerobiona na szopę. W XVIII wieku wieś została wcielona do Królestwa Pruskiego.

Po śmierci Floriana Szymona Ehrenkrona majątek odziedziczyła jego córka, Maria Eleonora, żona Karola Józefa Schimonsky na Wachowie. Rodzina ta posiadała wieś do 1817 r., a następnie sprzedała ją Wilhelmowi Gottlobowi von Wrochem. W 1867 r. wieś trafiła w ręce księcia raciborskiego Wiktora I. Jego spadkobiercy posiadali ją do 1945 r. W XIX wieku we wsi funkcjonowały dwa wiatraki oraz dwa młyny wodne, gościem jednego z nich bywał Joseph von Eichendorff.

Po plebiscycie w 1921 r. Brzeźnica pozostała w państwie niemieckim. Wiosną 1945 r. w wyniku działań wojennych został zniszczony pałac, a wieś przejęły wojska radzieckie. Po II wojnie światowej Brzeźnica została wcielona do państwa polskiego. W latach 1958–1972 należała do Gromady Łubowice. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa katowickiego. W 2004 r. w Brzeźnicy powstało pierwsze w województwie śląskim dwujęzyczne (z językiem niemieckim) przedszkole. 27 sierpnia 2006 r. uruchomiono młyn wodny związany z postacią niemieckiego poety Josepha von Eichendorffa.