Brzeźno - Gdańsk - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy dzielnicy Gdańska. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Brzeźno (kaszb. Brzézno lub Brzezno, niem. Brösen) – nadmorska dzielnica Gdańska granicząca z takimi dzielnicami, jak: Nowy Port, Letnica, Wrzeszcz, Zaspa-Rozstaje, Przymorze Wielkie. W okresie letnim pełni funkcję kąpieliska i dzielnicy wypoczynkowo-rozrywkowej.

Donald Franciszek Tusk (ur. 22 kwietnia 1957 w Gdańsku) – polski polityk, z wykształcenia historyk, Prezes Rady Ministrów od 16 listopada 2007, przewodniczący Platformy Obywatelskiej.
Fortyfikacja (z łac. fortificatio – umocnienie) – zespół obiektów wojskowych w postaci odpowiednich budowli i urządzeń, przeznaczonych do prowadzenia działań obronnych.

Etymologia nazwy

Istnieje kilka hipotez dotyczących pochodzenia nazwy. Wg jednej "Brzeźno" pierwotnie było nazwą jeziora, która została utworzona z formantem -no od podstawy roślinnej brzoza i oznaczała jezioro, nad którym rosną brzozy. Leżąca nad nim osada nazywała się Prusęcino (od zamieszkującej ją ludności pochodzenia pruskiego). Wiele wskazuje na to, że właśnie Prusęcino zmieniło później nazwę na Bresno (pierwszy zapis na ten temat pochodzi z 1323). Z uwagi na dwuznaczność nazwy odnoszącej się do jeziora i osady, jezioro przemianowano na "Zaspa". Druga hipoteza mówi o powstaniu nazwy osady od słowa brzeg odnoszącego się do nadmorskiego położenia.

Rybactwo – (gospodarka rybacka) – zespół planowanych i skoordynowanych czynności mających na celu racjonalne gospodarowanie organizmami wodnymi w myśl zasad ekonomii i zgodnie z założeniami ochrony przyrody. Pojęcie to obejmuje: 1. rybołówstwo
Rewitalizacja (łac. re+vita – dosłownie: przywrócenie do życia, ożywienie) – działanie skupione na ożywieniu zdegradowanych obszarów miast, np. poprzemysłowych, którego celem jest znalezienie dla nich nowego zastosowania i doprowadzenie do stanu, w którym obszary zmieniają swoją funkcję.

Dawne zapisy nazwy: Prusicino, Prusęcino (1278), Bresno, Bresin (1480), Brieszno (1570), Bresen (1618).

Historia

Brzeźno – wieś

XIII wiek – pierwsze wzmianki o Brzeźnie. Do początków XIX wieku było rybacką osadą, jednocześnie będąc (przez ponad 600 lat) własnością cystersów z Oliwy.

1769 – powstanie pierwszego zakładu przemysłowego – wytwórni saletry, założonej przez Franciszka Karola Deissela.

Hotel – obiekt wchodzący w skład infrastruktury turystycznej, w którym świadczone są odpłatnie usługi noclegowe (przede wszystkim krótkookresowe).
Brzeźno (kaszb. Brzézno lub Brzezno, niem. Brösen) – nadmorska dzielnica Gdańska granicząca z takimi dzielnicami, jak: Nowy Port, Letnica, Wrzeszcz, Zaspa-Rozstaje, Przymorze Wielkie. W okresie letnim pełni funkcję kąpieliska i dzielnicy wypoczynkowo-rozrywkowej.

1891 – wybudowanie szkoły. Do tego czasu wszyscy mieszkańcy Brzeźna byli analfabetami.

1773-1807 – okres przynależności Brzeźna do dóbr oliwskich (Amt Oliva), zarządzanych przez państwo pruskie. Okres ten kończy czas przynależenia wsi do klasztoru oliwskiego.

1758 – wybudowanie dwóch latarni morskich, ułatwiających wejście do gdańskiego portu.

Tramwaj (z ang. tram way - linia tramwajowa, tram - tramwaj) – pojazd szynowy służący do transportu miejskiego, poruszający się w ruchu mieszanym po jezdni lub na wydzielonym albo niezależnym torowisku. Istnieją sieci przebiegające częściowo w tunelach.
Latarnia morska – znak nawigacyjny w postaci charakterystycznej wieży umieszczonej na brzegu lub wodzie (latarniowiec) wysyłający znaki świetlne. W dawnych czasach ogień rozpalany był także na skałach lub unoszony za pomocą żurawia. Czasem wysyła także sygnały radiowe (radiolatarnia). W czasie mgły może wysyłać sygnały dźwiękowe.

Czas kurortu

Plan Brzeźna z roku 1932
1. Kościół pod wezwaniem św. Antoniego
2. Szkoła podstawowa
3. Rybacka część dzielnicy
4. Dom Zdrojowy
5. Hala Brzegowa
6. Molo
7. Łazienki
8. Stacja kolejowa Danzig Brösen
9. Stacja kwarantanny w Neufahwasser (Nowy Port)
10. Latarnia morska
11. Zespół budynków urzędowo-administracyjnych w Neufahwasser (Nowy Port): obóz dla uchodźców, Policja

1820 – wybudowanie, przez francuskiego mistrza murarskiego Fryderyka Bladau, zakładu kąpielowego. Zakład spłonął w pożarze, w 1829.

Zaspa-Rozstaje - osiedle mieszkalne Gdańska położone na zachód od Brzeźna, południe od Przymorza Wielkiego i północ od Wrzeszcza. Graniczy też z drugą częścią Zaspy - Młyńcem.
Analfabetyzm (gr. αναλφαβετος - nie znający liter) - brak umiejętności pisania i czytania oraz wykonywania czterech podstawowych działań matematycznych u osób dorosłych, tj. wg kryteriów UNESCO - powyżej 15. roku życia. Osoby nie posiadające takiej umiejętności nazywane są analfabetami.

1826 – wydanie przez Karla Eduarda Ertela lokalnego pisma pt. "Kallisto".

1830 – wybrukowanie pierwszej drogi łączącej Brzeźno z Gdańskiem (Nowym Portem).

1833 – powstanie kolejnego zakładu kąpielowego i wybudowanie przez Wilhelma Pastoriusa domu zdrojowego.

1838 – rozpoczęcie budowy drogi łączącej Brzeźno z Gdańskiem przez Nowe Szkoty. Budowę zakończono w 1848.

Armia Czerwona, (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).
Przemysł – dział produkcji materialnej, w którym wydobywanie zasobów przyrody i dostosowanie ich do potrzeb ludzi odbywa się na dużą skalę, na zasadzie podziału pracy i za pomocą maszyn. Jego rozwój decyduje o poziomie i tempie rozwoju gospodarczego, gdyż jest jedynym działem gospodarki wytwarzającym środki pracy[potrzebne źródło].

1843 – wybudowanie żelaznej latarni morskiej, zastępującej jedną z już istniejących.

1850 – budowa Fortu Brzeźno. Brzeźno zaczęło pełnić rolę w pruskim systemie umocnień. Fort miał za zadanie zabezpieczać dostęp do Nowego Portu. W latach 1908-1910 system fortyfikacji nadbrzeżnych przebudowano. Na północnym stoku Fortu Brzeźno wybudowano cztery stanowiska artylerii dalekosiężnej z pięcioma bunkrami dla artylerzystów. Do dziś przetrwało pięć schronów, cztery działobitnie i fosy.

Szybka Kolej Miejska w aglomeracji gdańskiej – wydzielony system kolei miejskiej łączący Gdańsk, Sopot, Gdynię, Rumię, Redę oraz Wejherowo i Tczew. Jest jedynym w pełni wykształconym systemem SKM w Polsce. Obsługiwany przez spółkę PKP Szybka Kolej Miejska w Trójmieście Sp. z o.o..
Bruk - nawierzchnia ulicy, placu lub chodnika utwardzona za pomocą układania na niej warstwy przylegających do siebie ściśle kamieni, kostek kamiennych, kostek cementowych. Nawierzchnię układa się na odpowiednio przygotowanej podbudowie z tłucznia i piasku, które służą wyrównaniu podłoża i drenażowi wody opadowej. Bruk jest trwały, łatwy do demontażu i naprawy. Początkowo termin bruk dotyczył głównie nawierzchni z kamienia polnego, lub nieregularnych ciosów kamiennych, z czasem zaczął być używany także dla nawierzcni z kostek kamiennych lub betonowych.

1867 – oddanie do użytku linii kolejowej z Gdańska do Nowego Portu, wiodącej przez peryferie Brzeźna.

1892 – pożar i odbudowa domu zdrojowego.

1899 – budowa Hali Brzegowej, z galeriami i wieżami widokowymi.

koniec XIX wieku – wybudowanie linii tramwaju elektrycznego z Gdańska do Nowego Portu i z Nowego Portu przez Brzeźno do Wrzeszcza.

1900 – budowa stumetrowego molo (przedłużonego w latach międzywojennych do dwustu metrów), do którego zawijały statki wycieczkowe.

Saletry (z łac. sal petrae - sól skalna) - nazwa szeregu azotanów o znaczeniu gospodarczym. Stosowane jako nawozy sztuczne i środki konserwujące oraz do produkcji materiałów wybuchowych i wyrobów pirotechnicznych. Saletry są silnymi utleniaczami. Niektóre saletry (chilijska, indyjska, norweska) występują naturalnie jako minerały.
Letnica (Lewen Thal, Lowenthal, Lówenthal, niem. Lauenthal, błędnie nazywana: Letniewem) - przemysłowa dzielnica Gdańska położona po zachodniej części Martwej Wisły. Od północy graniczy z Nowym Portem, od południa z dzielnicą Młyniska, a od zachodu z Brzeźnem i Wrzeszczem.

początek XX wieku – elektryfikacja Brzeźna.

1910 – sprzedanie kąpieliska gminie Brzeźno.

1914, 1 kwietnia – Brzeźno zostaje przyłączone do Gdańska.

1922-1926 – budowa kościoła rzymskokatolickiego.

1945, 25 marca – wkroczenie do Brzeźna Armii Czerwonej.

Okres po II wojnie światowej

1962-1984 – okres budowy osiedli z "wielkiej płyty"; powstanie podziału na "nowe" i "stare" Brzeźno.

Cystersi (łac. Cistercienses, pełna łacińska nazwa Ordo Cisterciensis, skrót OCist.) – zakon katolicki wywodzący się z benedyktynów i posługujący się regułą benedyktyńską, założony w 1098 r. przez Roberta z Molesme, pierwszego opata z Cîteaux (z łac. Cistericium) (obecnie Saint-Nicolas-lès-Cîteaux) we Francji. Nazwa zakonu pochodzi od łacińskiej nazwy tego właśnie miejsca (Cistertium - to określenie z kolei pochodzi od sformułowania cis tertium lapidem - "przy trzecim kamieniu (milowym)"). Pierwsze klasztory powstały w La Ferté (1113), Pontigny (1114), Clairvaux (1115) i Morimond (1115).
Brzeg - linia zetknięcia się lądu z wodą (morzem, jeziorem, rzeką) przyjmowana jako pas ograniczony najwyższym i najniższym stanem wody (przypływ, odpływ).

Po 1989 – odzyskiwanie przez Brzeźno kąpieliskowo-wypoczynkowego charakteru:

Na początku lat 90. powstało nowe molo, o długości 130 m .

2002-2003 – budowa ciągu pieszo-rowerowego łączącego Brzeźno z Sopotem

2002 – budowa hotelu Lival.

2003 – budowa hotelu Villa Pascal.

2005 – budowa hotelu Villa Corona; początek rewitalizacji dawnego parku zdrojowego.

Droga rowerowa - odpowiednio oznakowana droga lub jej część, przeznaczona dla ruchu rowerowego. W Prawie o ruchu drogowym droga rowerowa będąca częścią drogi publicznej jest oficjalnie określana nazwą droga dla rowerów.
Jean Georg Haffner (ur. 20 września 1775 w Colmar - Alzacja, zm. 20 kwietnia 1830 w Gdańsku), przybył do Sopotu w 1808 r. jako lekarz wojsk napoleońskich i osiadł tu na stałe.

2008 – II etap rewitalizacji dawnego parku zdrojowego.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)