Bunt Satsumy - Polski Serwis Naukowy

Bunt Satsumy (jap. 西南戦争, seinan-sensō, "wojna na południowym zachodzie") - ostatnia i najpoważniejsza rewolta byłych samurajów (shizoku) z prowincji Satsuma, reprezentujących upadający system feudalny bakuhan, przeciwko nowemu rządowi cesarza Meiji. Bunt trwał od 29 stycznia do 24 września 1877 r. na Kiusiu. Przywódcą był Takamori Saigō.

Samuraj (jap. 侍, samurai?, wojownik) rzeczownik pochodzący od archaicznego czasownika saburau, który z czasem przeszedł zmianę fonetyczną w samurau, znaczącego służyć panu - pierwotnie świta służąca najwyższym dostojnikom japońskim, także gwardia cesarska (gosho-zamurai).

Takamori Saigō (jap. 西郷隆盛, Saigō Takamori?, 23 styczeń 1828 – 24 wrzesień 1877) jeden z najbardziej wpływowych samurajów w historii Japonii, żyjący na przełomie epok Edo i Meiji.

Podłoże

Chociaż domena (han) Satsuma odegrała kluczową rolę w restauracji cesarstwa i modernizacji Japonii po ponad 250 latach panowania rodu Tokugawa, a jej przedstawiciele uzyskali wiele wiodących stanowisk w nowym systemie władzy, to wśród klasy byłych wojowników narastało niezadowolenie z prozachodniego kierunku, w którym zmierzał kraj. Ponadto, przemiany polityczne, gospodarcze i społeczne kraju oznaczały dla nich utratę uprzywilejowanego statusu społecznego i finansowego.

Tom Cruise, właściwie Thomas Cruise Mapother IV (ur. 3 lipca 1962 w Syracuse, w stanie Nowy Jork, USA) – amerykański aktor i producent filmowy. Uznany przez magazyn "Forbes" za najbardziej wpływowego człowieka show-biznesu. Za początek wielkiej kariery aktora uważa się nominowany do Złotego Globu występ w filmie z 1983 roku Ryzykowny interes. Światową sławę zdobył rolą pilota Mavericka w światowym hicie z 1986 roku, filmie Top Gun.

Ken Watanabe (?, ur. 21 października 1959 r. w Koide w prefekturze Niigata) − japoński aktor teatralny, filmowy oraz telewizyjny. Poza Japonią znany jest przede wszystkim z ról: generała Tadamichi Kuribayashi w Listach z Iwo Jimy oraz Katsumoto w filmie Ostatni samuraj. Za tą drugą rolę został nominowany do Oscara.

Paradoksalnie więc, Satsuma będąc w awangardzie nowoczesnych przemian, stała się jednocześnie miejscem zarzewia buntu przeciwko nim i nowej władzy. Uosobieniem tej, jakże japońskiej, sprzeczności był Takamori Saigō, jedna z kluczowych i najbardziej znanych postaci przewrotu Meiji. Początkowo był on zwolennikiem przemian i obalenia siogunatu Tokugawów. Został doradcą młodego cesarza i ministrem w nowym rządzie. Stopniowo jednak, zaczął okazywać krytycyzm wobec prozachodnich reform i dążyć do utrzymania przywilejów dla klasy samurajów. Opowiedział się także za wojną z Koreą (rozważano taką możliwość po niedyplomatycznym potraktowaniu japońskiej delegacji przez władze Korei), ale jego koncepcje zostały odrzucone. Z tego też powodu powrócił do Kagoshimy, gdzie zaczął tworzyć szkoły wojskowe o tradycji bushidō.

Korea – dawne zjednoczone państwo obydwu Korei: Północnej i Południowej, usytuowane na Półwyspie Koreańskim we wschodniej Azji. Graniczy od zachodu z Chinami i Rosją od północy. Obszar zamieszkuje jednolita grupa etniczna – Koreańczycy. Po zakończeniu II wojny światowej w 1945 r., Korea została podzielona na dwa państwa: Republikę Korei (Korea Południowa) oraz Koreańską Republikę Ludowo-Demokratyczną (Korea Północna). Od 1948 roku do 1950 (wybuch wojny koreańskiej) granica pomiędzy Koreą Północną a Koreą Południową przebiegała dokładnie przez 38° równoleżnik, jednak od 1953 roku granice uległy zmianie.

Epoka Meiji (jap. 明治時代, Meiji jidai?, "epoka światłych rządów") - nazwa okresu panowania cesarza Mutsuhito, od 8.9.1868 do 30.7.1912. (Uwaga: nazwy okresów panowania cesarzy obierane są w momencie objęcia przez nich tronu; po śmierci monarchy nazwa ery staje się jego imieniem). W znaczeniu dokonanych przemian politycznych, gospodarczych i społecznych, epokę tę nazywa się restauracją Meiji (jap. 明治維新, Meiji-ishin?).

Walka

Niezadowolenie wśród samurajów oraz poparcie dla Saigō były tak silne, że Satsuma prawie oddzieliła sie od rządu centralnego przed końcem 1876 r. Z tego powodu w styczniu 1877 r. władze wysłały okręt wojenny do Kagoshimy, aby rozbroić to główne miasto Satsumy. Jednostka została jednak przejęta przez zbuntowanych samurajów. Incydent spowodował przyspieszenie decyzji o wyruszeniu na Tokio. Armia około dwudziestu tysięcy samurajów wyruszyła na nową stolicę z zamiarem dokonania przewrotu i przywrócenia tradycyjnego porządku społecznego i wartości. Dotarli jednak tylko do zamku Kumamoto w centralnej części Kiusiu, gdzie załoga pod dowództwem generała Kanjō Tani'ego powstrzymywała ich przez około sześć tygodni. Był to poważny błąd ze strony rebeliantów, gdyż pozwoliło to w międzyczasie oddziałom rządowym (ok. 300 tys.) na dotarcie na miejsce bitwy. Armia rządowa, uzbrojona w nowoczesną broń palną i stosująca nową taktykę, pod dowództwem Sumiyoshi‘ego Kawamury odepchnęła „buntowników z dwoma mieczami” do Kagoshimy, a następnie całkowicie ich rozbiła w bitwie pod Shiroyamą. Z oddziałów Takamori'ego Saigō ocalało około 400 ludzi. On sam został ranny i odebrał sobie życie.

Bushidō (武士道, jap. - bushi - wojownik, dō - droga życiowa) - to niepisany zbiór zasad etycznych japońskich samurajów. Kodeks ten był ściśle związany z feudalizmem, miał na celu uzależnienie lenników od panów, czyniąc z nich jak najdoskonalszych żołnierzy i sługi. Etos samurajski kształtował się od okresu Heian do restauracji Meiji, kiedy zlikwidowano podział klasowy. Zawiera w sobie elementy konfucjanizmu, buddyzmu zen oraz rodzimej religii shintō.

PlayStation 2 (PS2) – konsola gier wideo produkcji Sony Computer Entertainment, następca Sony PlayStation. Konsola pozwala na uruchamianie gier przeznaczonych specjalnie na tę platformę zapisanych na płytach CD-ROM i DVD-ROM. Urządzenie jest kompatybilne wstecz, tzn. umożliwia również korzystanie z większości starszych gier przeznaczonych dla konsoli PlayStation. Konsola pozwala również na odtwarzanie filmów na dyskach DVD-Video oraz muzyki na dyskach CD-Audio. Urządzenie sprzedawane jest w wersji standardowej i slim (zmniejszonej wersji, znanej również jako PSTwo) w kolorze czarnym oraz dwóch specjalnych wersjach kolorystycznych: Satin Silver (srebrnej) oraz Pink (różowej). Konsola pozwala również na grę wieloosobową przez Internet – wymaga to dodatkowego urządzenia o nazwie Network Adapter (w wersji slim jest on już wbudowany). Na Sony PlayStation i PS2 wyprodukowano ponad 6000 gier. W ciągu dwóch dni od daty premiery (4 marca 2000) w Japonii sprzedało się w liczbie ponad 980.000 sztuk konsoli, w USA w pierwszy dzień sprzedano około 500.000 sztuk.

Rebelia Satsumy kosztowała wiele czasu i pieniędzy. Była trudnym wyzwaniem dla nowej władzy Meiji, ale wyszła ona z niego wzmocniona. Dla samurajów oznaczała koniec roli w dziejach Japonii. Takamori Saigō został tragicznym bohaterem, symbolem poświęcenia dla wyznawanych zasad. Rząd Japonii wybaczył mu i awansował pośmiertnie do najwyższych honorów.

Satsuma (jap. 薩摩藩, Satsuma-han?) – domena feudalna (han) w Japonii w okresie Edo, usytuowana w południowej części wyspy Kiusiu. W jej skład wchodziły prowincje: Satsuma, Ōsumi, część prowincji Hyūga oraz północna część wysp Riukiu (Amami, Tokara, Ōsumi). Od 1609 r. podlegało jej także Królestwo Riukiu. Za pośrednictwem Riukiu, Satsuma prowadziła handel z Chinami, będąc obok Nagasaki, Cuszimy i Ezo, jednym z czterech okien Japonii na świat w okresie samoizolacji (sakoku). Od XII w. Satsumą rządził ród Shimazu.

Kiusiu (jap. 九州, Kyūshū?) - trzecia pod względem powierzchni wyspa Japonii. W dosłownym znaczeniu nazwa wyspy znaczy "dziewięć krain". W dawnych czasach na wyspie istniało dziewięć prowincji: Chikuzen, Chikugo, Hizen, Higo, Buzen, Bungo, Hyūga, Osumi i Satsuma. Obecnie wyspa podzielona jest na siedem prefektur:

W mediach

Gra wideo PS2 "Droga samuraja" dzieje się podczas rebelii Satsuma.

Film "Ostatni samuraj" grany przez Toma Cruise'a i Kena Watanabe jest luźno związany z wydarzeniami podczas powstania.

Przypisy

Znaczne rozbieżności u historyków

Bibliografia

Henshall Keeneth, A History of Japan: From Stone Age to Superpower. New York City, 2001 (ISBN 0-312-23370-1)

Hane Mikiso, Perez Louis G., Modern Japan. A Historical survey, Boulder 2009