Bunt na wyspie Texel - Polski Serwis Naukowy

Wyspa Texel

Bunt 822 Ostbatalionu na wyspie Texel – wystąpienie zbrojne gruzińskich żołnierzy 822 Ostbatalionu przeciwko Niemcom na holenderskiej wyspie Texel w kwietniu i maju 1945 r.

Geneza

Georgische Infanterie Bataillon 822 „Königin Tamara” powstał w czerwcu 1943 r. w miejscowości Kruszyna w Generalnym Gubernatorstwie. Wchodził w skład Legionu Gruzińskiego. Pod koniec sierpnia tego roku został przeniesiony do Zandvoort w okupowanej Holandii jako część „Unterabschnitt Zandvoort”. Od 6 lutego 1945 r stacjonował na wyspie Texel, wysuniętej najdalej na zachód w grupie Wysp Zachodniofryzyjskich. Formalnie stanowił część niemieckiego 177 pułku grenadierów 219 Dywizji Piechoty. Składał się z ok. 800 Gruzinów. Kadra oficerska była w większości niemiecka. Dowódcą był mjr Klaus Breitner. Gruzińscy żołnierze byli głównie b. jeńcami wojennymi z Armii Czerwonej. W związku z planami skierowania kilku kompanii do walki z aliantami na kontynencie od końca marca 1945 r. rozpoczęły się przygotowania do wybuchu buntu. Przedstawiciele Gruzinów nawiązali kontakty z holenderskim ruchem oporu.

Szałwa Łoładze, gruz. შალვა ლოლაძე, ros. Шалва Лоладзе (ur. 16 kwietnia 1916 r., zm. 25 kwietnia 1945 r. na wyspie Texel) - radziecki wojskowy (kapitan), oficer 822 Gruzińskiego Batalionu Piechoty, współorganizator antyniemieckiego buntu na wyspie Texel podczas II wojny światowej

Gruzja (gruz. საქართველო, Sakartwelo) – państwo na Kaukazie Południowym (Zakaukaziu). Obszar 69,7 tys. km². Graniczy na północy z Rosją, na wschodzie z Azerbejdżanem, a na południu z Armenią i Turcją; zachodnią granicę kraju wyznacza wybrzeże Morza Czarnego. Stolicą Gruzji jest Tbilisi. Patronem Gruzji jest św. Jerzy.

Przebieg buntu

W nocy z 5 na 6 kwietnia 1945 r. Gruzini pod przywództwem por. Szałwy Łoładze wkroczyli potajemnie do kwater żołnierzy niemieckich i zamordowali ich podczas snu. Zginęło 246 Niemców. Następnie przejęli kontrolę nad większością wyspy. Nie udało im się jedynie zająć baterii artylerii nadbrzeżnej na południowym i północnym wybrzeżu, które od 6 kwietnia rozpoczęły ostrzał wyspy. Buntownicy liczyli na pomoc ze strony aliantów, do czego jednak nie doszło. W odpowiedzi – na Texel wylądował niemiecki 163 Morski Pułk Ochronny (Marine-Schützenregiment 163). Składał się on z personelu Kriegsmarine zorganizowanego w jednostkę piechoty. Pomimo słabego uzbrojenia i wyszkolenia oraz niskiego morale, Niemcy w ciągu 5 tygodni odzyskali panowanie nad wyspą. Ostatnie działania zbrojne trwały jeszcze 20 maja, czyli już po kapitulacji III Rzeszy, kiedy na Texel wylądowały kanadyjskie wojska I Korpusu Armijnego.

Legion Gruziński (Georgische Legion, gruz. ქართული ლეგიონი) - jeden z niemieckich Legionów Wschodnich (Ostlegionen). Powołany w lipcu 1942 w Radomiu z rozwiązanego obozu przejściowego Durchgangslager 112 (Dulag 112). Jego dowódcą był Szałwa Magłakelidze.

Armia Czerwona, (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).

Straty obu stron

Ogółem zginęło 565 Gruzinów; część została zabita podczas walk, zaś część rozstrzelana. Straty niemieckie wyniosły około 800 żołnierzy. Zginęło też 117 holenderskich mieszkańców wyspy. Bardzo duże były zniszczenia farm i zabudowań.

Zakończenie

Mogiła poległych w czasie buntu żołnierzy gruzińskich na cmentarzu Hogeberg

Bunt przeżyło ok. 230 Gruzinów, którzy po zakończeniu walk ukrywali się w kopalniach na wybrzeżu, i ostatecznie zostali repatriowani do ZSRR. Zabitych pochowano na cmentarzu w Hogeberg.

Wyspa – każdy z trwałych fragmentów , jeziorach, stawach, morzach i oceanach. Mała wyspa, to wysepka. Za wyspy nie uznaje się ruchomych ławic piaszczystych, ani obszarów lądu zalewanych podczas przypływów.

Zugdidi (gruz. ზუგდიდი) – miasto znajdujące się w zachodniej Gruzji na Nizinie Kolchidzkiej, 30 km od Morza Czarnego, w prowincji Megrelia, posiadające około 67,9 tys. mieszkańców.

Do 1991 r. ambasador ZSRR w Holandii odwiedzał groby Gruzinów każdego 4 maja, nazywając ich podczas ostatniej wizyty Bohaterami Związku Radzieckiego. 4 maja 2005 r. na groby przybył prezydent Gruzji Micheil Saakaszwili. Ostatni gruziński uczestnik buntu zmarł w lipcu 2007 r. i został uroczyście pochowany w Zugdidi w Gruzji.

Kriegsmarine (die Kriegsmarine, rodzaj żeński; niem. tłum. Kriegs - wojenna i Marine - marynarka) - Marynarka Wojenna III Rzeszy Niemieckiej, morskie siły wojskowe nazistowskich Niemiec istniejące w latach 1935 - 1945.

Legiony Wschodnie (niem. Ostlegionen albo Legionen der Ostvölker) – ochotnicze kolaboracyjne formacje zbrojne złożone z żołnierzy z narodów nierosyjskich ZSRR pochodzących z Kaukazu i Azji Środkowej w niemieckiej armii podczas II wojny światowej.

Linki zewnętrzne

Historia buntu 822 Gruzińskiego Batalionu Piechoty na wyspie Texel (ang.)

Bibliografia

Operacja „Dzień narodzin”. Powstanie gruzińskie w 1945 roku na holenderskiej wyspie Texel, [w:] Pro Georgia Journal of Kartvelological Studies, z. 11, 2001

Wyspy Zachodniofryzyjskie (nid. Nederlandse Waddeneilanden lub West-Friese Eilanden; fryz. Westfryske eilannen) – część archipelagu Wysp Fryzyjskich, należąca do Holandii. Wyspy powstały w XIII wieku w wyniku potężnego wdarcia się morza w głąb lądu.

Generalne Gubernatorstwo (1939-1945) (czasem Generalna Gubernia[3], w skrócie GG; niem. Generalgouvernement für die besetzten polnischen Gebiete) – jednostka administracyjno-terytorialna, utworzona na podstawie dekretu Adolfa Hitlera z 12 października 1939, z mocą obowiązującą od 26 października 1939 [4][5], obejmująca część okupowanego wojskowo przez Niemcy terytorium II Rzeczypospolitej, która nie została wcielona bezpośrednio do Rzeszy.

Przypisy

http://vvv.texel.net/mooi_texel/historie/opstandgeorgiers&lng=de, Der Aufstand der Georgier.