Buraki cukrowe - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy buraka cukrowego. Zapoznaj się również z: Burak (ujednoznacznienie).

Burak cukrowy – grupa kultywarów podgatunku buraka zwyczajnego (Beta vulgaris L. subsp. vulgaris). Roślina przemysłowa stanowiąca drugie na świecie (po trzcinie cukrowej) źródło cukru – 24% produkcji światowej.

Nebraska - stan w środkowo-zachodniej części Stanów Zjednoczonych. Nazwa pochodzi z języka Indian Oto i znaczy płaska woda, odnosząc się do rzeki Platte która przepływa przez stan.

Korzeń (łac. radix) – część sporofitu, która dostarcza roślinom wodę i substancje odżywcze (sole mineralne), utrzymuje rośliny na podłożu i służy do gromadzenia substancji zapasowych. Występuje niemal u wszystkich roślin naczyniowych, nieobecny jest jedynie u posiadających chwytniki psylotowych i niektórych roślin, u których korzeń zanikł wtórnie (np. u pływaczy i wolffii bezkorzeniowej). Rośliny zakorzenione są zwykle w glebie, u epifitów wykształcają się korzenie powietrzne, u hydrofitów korzenie zanurzone.

Morfologia

Korzeń w kształcie stożka (masa 0,5-1,0 kg). Charakteryzuje się wysoką zawartością sacharozy (18-19,5%). Korzeń może być niskocukrowy (17% zawartości cukru), średniocukrowy (18%-19%), wysokocukrowy (19%-21%).

Zastosowanie

Roślina uprawna: Przeciętny plon korzeni wynosi ponad 40 t/ha (dochodzi jednak nawet do 100 t/ha). Buraki cukrowe uprawiane są głównie w Europie – w północno-wschodniej Francji i południowych Niemczech, w pasie czarnoziemów i gleb brunatnych europejskiej części Rosji, na Ukrainie, w południowej Polsce, północnych Włoszech i w krajach Beneluksu. Poza Europą ich uprawy mają duże znaczenie w Stanach Zjednoczonych (Michigan, Montana, Dakota Północna, Nebraska, północna Kalifornia), Chinach (Mandżuria) i w Turcji.

Zboża lub rośliny zbożowe – rośliny uprawne z rodziny traw (Poaceae). Ich owoce wytwarzają nasiona o wysokiej zawartości skrobi, są one wykorzystywane do celów konsumpcyjnych (mąki, kasze, oleje, syropy), pastewnych i przemysłowych (piwowarstwo, młynarstwo, gorzelnictwo, farmaceutyka).

Cukier spożywczy – na ogół pod tą nazwą występuje sacharoza produkowana z trzciny cukrowej (cukier trzcinowy) bądź z buraków cukrowych (cukier buraczany).

Korzeń buraka cukrowego

Zbiór buraków za pomocą kombajnu

Heber – stare narzędzie rolnicze do wykopywania buraków cukrowych

Historia uprawy

Buraki cukrowe uprawiane były początkowo jako warzywa ogrodowe oraz na paszę dla zwierząt. Cukier został wyprodukowany eksperymentalnie z buraków w Niemczech w 1747 przez chemika Andreasa Marggrafa, a pierwsza fabryka przetwarzająca buraki cukrowe była wybudowana w Konarach na Dolnym Śląsku w 1799. Pierwsza kampania cukrowa w marcu 1802 roku (przetworzono buraki z poprzedniego sezonu). W Rosji w tym czasie Jessipow i Blankennagel zbudowali pierwszą cukrownię w Aljabiewie w guberni tulskiej. We Francji pierwszej ekstrakcji cukru z buraków dokonał pod koniec 1811 roku francuski naukowiec Benjamin Delessert, wspierany przez chemika Jean-Baptiste Quéruel'a. Napoleon zainteresował się uprawą buraków cukrowych w 1804 roku, kiedy Brytyjczycy zablokowali dostawy cukru do Imperium Francuskiego z zachodnich Indii. W 1806 r. Napoleon ogłosił morską blokadę kontynentalną mającą na celu osłabienie wyspiarskiej Anglii. Pięć lat później – pragnąc uniezależnić się od importu cukru trzcinowego – wydał dekret nakazujący rozpoczęcie we Francji uprawy buraków cukrowych. Napoleon zwolnił wytwórców cukru z podatków i utworzył instytut badawczy. W 1813 r. w Passy uruchomiono pierwszą francuską cukrownię. Tą decyzją odciął praktycznie wszystkie dostawy cukru do Europy. Później wybudowano we Francji czterdzieści fabryk do przetwarzania buraków cukrowych. Przemysł ten tymczasowo upadł po upadku Napoleona, którego skutkiem był ponowny wzrost importu z kolonii i upadek większości manufaktur przerabiających buraki, jednak sytuacja poprawiła się w 1840. Wtedy produkcja cukru z buraków gwałtownie wzrosła w całej Europie, i w 1880 przerosła produkcję z trzciny cukrowej. Napływ do Europy trzcinowego cukru surowego zmniejszył się także ze względu na spadek produktywności gospodarki plantacyjnej w koloniach (przede wszystkim Ameryce Łacińskiej, gdzie opierała się ona na pracy niewolników).

Burakochwasty - jednoroczne mieszańce, powstałe ze skrzyżowania buraka cukrowego z dziką jednoroczną formą buraka Beta macrocarpa i Beta maritima, występującymi na południu Europy, gdzie produkowane są nasiona wielu odmian zachodnioeuropejskich.

Kalifornia (ang. California) – najludniejszy, najbogatszy oraz trzeci co do wielkości (po Alasce i Teksasie) stan USA. Położony na zachodnim wybrzeżu USA, nad Oceanem Spokojnym. Na północy graniczy ze stanem Oregon, na wschodzie ze stanem Nevada, na południowym wschodzie z Arizoną, a na południu z meksykańskim stanem Baja California. Cztery największe miasta stanu to: Los Angeles, San Francisco, San Diego i San José. W Kalifornii znajduje się aż osiem z pięćdziesięciu największych miast USA. Stan znany jest ze zróżnicowanego środowiska przyrodniczego i klimatu, a także z powodu wielorasowego i wielokulturowego społeczeństwa.

Z liści, zasobnych w wodę, białko i tłuszcze oraz melasy i wysłodków, stanowiących produkty odpadowe przemysłu cukrowniczego wytwarza się cenną, doskonałą zwłaszcza dla bydła paszę .

Z melasy otrzymuje się również wiele produktów chemicznych, m.in. glicerynę i kwas cytrynowy.

Wraz z nasionami niektórych odmian zachodnioeuropejskich, powstających na południu Europy, zawlekane są nasiona tzw. burakochwastów – jednorocznych mieszańców buraka cukrowego z dzikimi, jednorocznymi gatunkami buraka Beta macrocarpa i Beta maritima.

Odmiany

Krajowy Rejestr zawiera 76 odmian (październik 2011) między innymi:

Klon cukrowy (Acer saccharum Marsh.) – gatunek drzewa z rodziny mydleńcowatych (Sapindaceae). W obrębie rodzaju sklasyfikowany do sekcji Acer i serii Saccharodendron. Występuje pospolicie w lasach wschodniej Ameryki Północnej, gdzie jest jednym z najważniejszych drzew w gospodarce leśnej. W Polsce rzadko sadzony.

Płodozmian - system zagospodarowania ziemi uprawnej, oparty na zaplanowanym z góry na wiele lat następstwie roślin po sobie, na wyznaczonym do tego celu obszarze podzielonym na pola, jednocześnie dostosowany do specyficznych warunków rolniczo-ekonomicznych gospodarstwa.

'Japola' – jest odmianą triploidalną o typie użytkowym normalnym (N), pośrednim pomiędzy cukrowym a plennym. Charakteryzuje się dobrą jakością technologiczną o niskiej zawartości azotu a – aminowego oraz potasu. Jest odporna na wydawanie pośpiechów oraz posiada podwyższoną tolerancję na chwościk buraka .

'Janowa' - jest to odmiana triploidalna o typie użytkowym normalno-cukrowym do cukrowego (NC-C). Charakteryzuje się wysoką zawartością cukru i wysokim plonem korzeni. Jest odporna na wydawanie pośpiechów oraz posiada podwyższoną odporność na chwościk buraka. Ponadto, posiada dobre wartości przerobowe i ma małą zawartość szkodliwego azotu.

Uprawa

Buraki cukrowe udają się najlepiej po zbożach – zwłaszcza w płodozmianie z pszenicą – na żyznych, średnio żyznych i próchniczych glebach, zasobnych w wilgoć i niezakwaszonych. Ich uprawy są kapitałochłonne i pracochłonne, wymagają bowiem stosowania dużych ilości obornika i nawozów mineralnych oraz częstych zabiegów pielęgnacyjnych. Potrzebują one stosunkowo długiego okresu wegetacyjnego i dużego nasłonecznienia w fazie dojrzewania, co zwiększa zawartość cukru w korzeniu.

Ameryka Łacińska, Iberoameryka – termin obejmujący 20 krajów i 9 autonomii Ameryki Południowej i Ameryki Środkowej, w których mówi się językami romańskimi, tj. po hiszpańsku, portugalsku lub francusku.

Wysłodki buraczane - produkt uboczny powstający podczas produkcji cukru spożywczego z buraków cukrowych. Wykorzystywane są najczęściej jako pasza dla zwierząt. Wysłodki buraczane mogą być też wykorzystane do produkcji metanu.

Przypisy

Stevens P.F.: Caryophyllales (ang.). Angiosperm Phylogeny Website, 2001–. [dostęp 2009-10-07].
FOOD AND AGRICULTURE ORGANIZATION OF THE UNITED NATIONS: FAOstat (ang.). [dostęp 2011-03-03].
Odmiany wpisane do krajowego rejestru. [dostęp 2011-10-13].
Adam Sitarski: Odmiany KHBC dla polskich plantatorów. W: Buraki nowe perspektywy. Biznes_ Press sp. z o.o., 2010, s. 13. ISBN 978-83-927966-8-8.

Zobacz też

trzcina cukrowa

klon cukrowy

Linki zewnętrzne

Zobacz hasło burak cukrowy w Wikisłowniku

Krajowy Związek Plantatorów Buraka Cukrowego

Burakowe Ciekawostki

Michigan - stan Stanów Zjednoczonych Ameryki, leżący w części regionu Midwest nazywanej East North Central States (Wschodnie Stany Środkowo-Północne). Nazwa pochodzi od nazwy jeziora Michigan, poprzez język francuski wywodzącej się od słowa misshikama (wielkie jezioro) z języka odżibwe. Michigan leży na dwóch półwyspach - Półwysep Dolny ma większą powierzchnię i gęstość zaludnienia, Półwysep Górny, oddzielony od Półwyspu Dolnego Cieśnina Mackinac łączącą jezioro Huron z jeziorem Michigan, jest ważny ze względu na turystykę i zasoby naturalne.

Montana – stan w zachodniej części Stanów Zjednoczonych, przy granicy z Kanadą. Nazwa prawdopodobnie pochodzi od hiszpańskiego słowa „montaña”, które znaczy „góra”. Chociaż Montana kojarzona jest przede wszystkim z położonymi na jej obszarze górami, około 60% terytorium stanu pokrywa preria, wchodząca w skład Wielkich Równin. Region nazywany jest Stanem Skarbów, Krainą lśniących gór i Krainą wielkiego nieba. Montana jest czwartym co do wielkości stanem USA, co w połączeniu ze stosunkowo małym zaludnieniem plasuje ją wśród regionów o wyjątkowo niskiej gęstości zaludnienia. Gospodarka Montany bazuje na rolnictwie, górnictwie i przemyśle drzewnym. Duże znaczenie ma także rozwinięta turystyka. W Montanie znajduje się Park Narodowy Glacier i duża część Parku Narodowego Yellowstone.