Burebista - Polski Serwis Naukowy

Najszerszy zasięg państwa Daków za panowania Burebisty (błędna data na mapie)

Pomnik Burebisty w Călăraşi

Burebista – władca Daków w I w. p.n.e. (do 44 r. p.n.e.), najbardziej znany (obok Decebala) z ich królów, pod którego rządami plemiona dackie zostały zjednoczone, a obszar państwa dackiego osiągnął największe w historii rozmiary.

Tyras − kolonia Miletu założona prawdopodobnie koło 600 roku p.n.e. w odległości ok. 14 km od ujścia rzeki Dniestr (gr. Tyrs), przy jej zachodnim brzegu. W II wieku p.n.e. władzę w mieście sprawowali lokalni królowie, a około roku 50 p.n.e. miasto zostło zniszczone przez najazd Daków. W roku 56 roku n.e. zostło obdudowane przez Rzymian i weszło w skład prowincji Dolna Mezja. Prawdopodobnie ośrodek handlu zbożem, winem i rybami. Został ostatecznie zniszczony przez Gotów około roku 240 n.e..

Bojowie - doże celtyckie plemię zasiedlające w okresie lateńskim terytorium dzisiejszych Czech, Bawarii, zachodniej Słowacji i Węgier, później północnej Italii. Ich język nie jest znany.

Panowanie

Burebista w 1. połowie I w. p.n.e. (być może już w latach 80.) zjednoczył plemiona dackie. Swą siedzibą uczynił fortecę Sarmizegetusa Regia w południowo-zachodnim Siedmiogrodzie. Według Jordanesa, opierającego się na wcześniejszych autorach, bliskim współpracownikiem Burebisty miał być kapłan o imieniu Deceneus. Prowadził szereg zwycięskich wojen z sąsiadującymi plemionami, stopniowo rozszerzając zasięg swojej władzy. Pokonał w długiej wojnie federację plemion celtyckich z Panonii (m.in. Bojów, niszcząc ich główny ośrodek w rejonie Bratysławy). Korzystając z zaangażowania Rzymu w trzecią wojnę z Mitrydatesem opanował Dobrudżę z licznymi greckimi miastami m.in. Histrią, Tomis, a nawet położonym bardziej na południe Odessos. Pokonał Bastarnów sięgając po ziemie między Karpatami a Dniestrem, łącznie z długim pasem wybrzeża czarnomorskiego pomiędzy deltą Dunaju i ujściem Dniestru, opanowując tamtejsze greckie miasta (m.in. Tyras, zniszczył wówczas także położoną dalej na wschód Olbię).

Dobrudża (rum. Dobrogea, bułg. Добруджа) – kraina historyczna między Morzem Czarnym a ostatnim przed ujściem odcinkiem Dunaju, podzielona obecnie między Rumunię i Bułgarię.

Dniestr (ukr. Дністер, rum. Nistru, w starożytności gr. Tyras lub Nester), rzeka płynąca przez Ukrainę i Mołdawię (a w praktyce będąc granicą mołdawsko-naddniestrzańską). Rzeka należy do zlewiska Morza Czarnego. Długość - 1352 km, powierzchnia zlewni - ok. 68 tys. km².

W 48 r. p.n.e. Burebista zaangażował się w rzymską wojnę domową, wiążąc się sojuszem z przeciwnikami Cezara. Klęska Pompejusza w bitwie pod Farsalos i jego rychła śmierć postawiła Burebistę przed niebezpieczeństwem odwetowego ataku Cezara. Ten jednak nie zdążył swego planu zrealizować, zamordowany w 44 r. p.n.e. Burebista zmarł krótko później (okoliczności jego śmierci nie są znane, być może również został zamordowany). Po jego śmierci państwo Daków rozpadło się na kilka niezależnych królestw.

Panonia (łac. Pannonia) – w starożytności prowincja rzymska położona między Sawą a Dunajem; dzisiejsze tereny zachodnich Węgier, wschodniej Austrii, Chorwacji, Słowenii oraz Serbii i Czarnogóry.

Odessos - kolonia Miletu na zachodnim wybrzeżu Morza Czarnego. Założona w roku 560 p.n.e. Obecnie miasto nosi nazwę Warna. Za czasów rzymskich Odessos jednym z głównym miast prowincji Mezja.

Bibliografia

Juliusz Demel: Historia Rumunii. Wrocław – Warszawa – Kraków: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich – Wydawnictwo, 1970, s. 46–47.

Paul MacKendrick: The Dacian Stones Speak. Chapel Hill: The University of North Carolina Press, 1975, s. 48, 52–53, 145–146. ISBN 0807849391. [dostęp 10 sierpnia 2009 r.]. (ang.)

Ioana A. Oltean: Dacia. Landscape, colonisation and romanisation. London: Routledge, 2007, s. 43, 46–48. ISBN 0203945832. [dostęp 10 sierpnia 2009 r.]. (ang.)

Matthew Bunson: A Dictionary of the Roman Empire. New York: Oxford University Press, 1995, s. 63. ISBN 0195102339. [dostęp 10 sierpnia 2009 r.]. (ang.)

John T. Koch: Celtic Culture. A Historical Encyclopedia. ABC-CLIO, 2006, s. 225, 549–550. ISBN 1851094407. [dostęp 10 sierpnia 2009 r.]. (ang.)

Barry Cunliffe: The Oxford Illustrated History of Prehistoric Europe. Oxford: Oxford University Press, 2001, s. 404–407, 436. ISBN 0192854410. [dostęp 10 sierpnia 2009 r.]. (ang.)

István Lázár: Transylvania. A Short History. Simon Publications, 1997, s. 12–13. ISBN 1931313210. [dostęp 10 sierpnia 2009 r.]. (ang.)

András Mócsy: Pannonia and Upper Moesia. A History of the Middle Danube Provinces of the Roman Empire. London: Routledge & K. Paul, 1974, s. 17–21. ISBN 0710077149. [dostęp 10 sierpnia 2009 r.]. (ang.)