Busko Zdrój - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy miasta. Zapoznaj się również z: statek MS Busko Zdrój.

Starostwo Powiatu Buskiego, al. Mickiewicza 15

Akt lokacji Buska z 27 sierpnia 1287

Kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny

Park Zdrojowy, w głębi sanatorium Marconi

Kaplica św. Anny w parku zdrojowym

Busko-Zdrój – miasto uzdrowiskowe w woj. świętokrzyskim, stolica powiatu buskiego, siedziba gminy Busko-Zdrój. Znane już w XII w. jako Bużsk, w XIII w. Busk. Pod względem liczby mieszkańców 7. w województwie świętokrzyskim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. kieleckiego.

Jadwiga Andegaweńska, , zm. 17 lipca 1399 w Krakowie) – król Polski (od 16 października 1384) z dynastii Andegawenów (Anjou), najmłodsza córka Ludwika Węgierskiego i Elżbiety Bośniaczki, święta katolicka, patronka Polski.
Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego (MBP) - organ bezpieczeństwa wewnętrznego o statusie ministerialnym, zorganizowany w czasie budowy dyktatury komunistycznej w powojennej Polsce na polecenie i pod dyktando władz radzieckich. Obok tzw. Informacji Wojskowej, odpowiedzialne za masowe krwawe represje na obywatelach w okresie stalinizmu. W terenie Ministerstwo reprezentowały podległe mu Urzędy Bezpieczeństwa Publicznego, dlatego potocznie te instytucje były określane skrótem UB.

Busko-Zdrój jest punktem początkowym czerwonego szlaku turystycznego prowadzącego do Solca-Zdroju.

Imię miasta nosił drobnicowiec MS "Busko Zdrój".

Środowisko naturalne

Położenie geograficzne

Busko jest położone w południowej części województwa świętokrzyskiego. Znajduje się 50 km na południe od Kielc i 80 km na północny wschód od Krakowa. Leży w regionie zwanym od przepływającej przezeń rzeki Nidy Ponidziem, na Garbie Wójczańsko-Pińczowskim.

Informacje statystyczne

Dane z 30 czerwca 2004:

Kanonik (łac. canonicus) – wczesnośredniowieczna nazwa duchownych, żyjących wg reguł kanonicznych przy kościołach biskupich (katedrach); obecnie kapłan uhonorowany tą godnością za szczególne zasługi dla Kościoła lokalnego, zobowiązany do sprawowania określonych obrzędów liturgicznych wraz z innymi kanonikami lub miejscowym biskupem.
Żabno – miasto w woj. małopolskim, w powiecie tarnowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Żabno, nad rzeką Dunajec. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. tarnowskiego.

Według danych z roku 2002 Busko-Zdrój ma obszar 12,28 km².

Gmina: Grunty ogółem – 23 588 ha, użytki rolne – 18 644 ha, lasy – 1532 ha, wody – 207 ha, rzeki – 16,7 ha.

Miasto stanowi 4,95% powierzchni powiatu.

Klimat

W Busku występuje klimat niziny z cechami kontynentalnego. Komfort klimatyczny obejmuje ok. 39% dni w roku, liczba dni "gorących i upalnych" – 13%, "bardzo zimnych" poniżej 1,5%. Średnia roczna temperatura to 7,8 °C, maksymalna amplituda temperatur wynosi 60 °C. Bardzo wysoką wartością jest liczba godzin ze słońcem – 1151. Roczna wilgotność względna powietrza mieści się w granicach od 71% do 80%.

Memoriał Kolarski im. Andrzeja Imosy - cykliczna impreza sportowa rozgrywana wiosną każdego roku w Busku-Zdroju. Te amatorskie zawody kolarskie obok utrwalania pamięci tragicznie zmarłego 6 kwietnia 1987 r. Andrzeja Imosy - mieszkańca Buska-Zdroju, znanego kolarza i szkoleniowca, promują tę dyscyplinę sportu w regionie świetokrzyskim.
Władysław II Jagiełło, , zm. 1 czerwca 1434 w Gródku) – wielki książę litewski w latach 1377-1381 i 1382-1392, król Polski i najwyższy książę litewski w latach 1386-1434. Syn Olgierda i jego drugiej żony Julianny, córki księcia twerskiego Aleksandra, wnuk Giedymina. Założyciel dynastii Jagiellonów.

Historia

Najważniejsze daty:

1166 – Rycerz Dzierżko herbu Janina funduje w miejscu gdzie dziś stoi świątynia NPNMP pierwszy kościół.

1166 – Pierwsza wzmianka o Busku: bulla papieska i zapis w kronice diecezji krakowskiej mówią o miejscowości "Bugsk" i kościele.

1180-1186 – Dzierżko funduje przy kościele klasztor norbertanek, filię witowskiego konwentu, ufundowanego przez jego brata bp. płockiego Wita z Chotla.

1241 - Busko zostaje zniszczone przez Tatarów. Prawdopodobnie w bitwie pod Chmielnikiem ginie rycerz Dersław i Busko staje się własnością zakonu norbertańskiego.

1252 – Najstarsza wzmianka o buskich solankach, Bolesław Wstydliwy nadaje klasztorowi immunitet skarbowy i odnawia nadane przez Leszka Białego prawo warzenia soli z miejscowych solanek.

1287 – Książę Leszek Czarny nadaje osadzie prawa miejskie i lokuje Busko na prawie Środy Śląskiej.

1347 – Jan z Buska zostaje sekretarzem, a w 1360 r. podkanclerzem króla Kazimierza Wielkiego.

1393 – pod datą 6 grudnia kronika zakonna wspomina wizytę królowej Jadwigi i jej kąpiel w miejscowej solance.

1412 - Król Władysław II Jagiełło potwierdza prawa miejskie i nadaje przywilej cotygodniowych targów oraz dwóch jarmarków rocznie na św. Floriana i św. Prokopa. Zaprzestano eksploatować miejscowe solanki.

1537 - król Zygmunt Stary potwierdza prawa miejskie Buska.

1563 - wielki pożar miasta.

1578 - w Busku zamieszkuje 81 rzemieślników i 13 gorzelników, są 3 kramy, 17 jatek, miejska łaźnia i młyn, w mieście wytwarzane są doskonałe sukna.

1590 - pożar kościoła NPNMP

1595 - kardynał Jerzy Radziwiłł poświęca odbudowaną świątynię.

1661 – w mieście panuje wielka zaraza.

1699 - w miejscu starego staje nowy modrzewiowy kościół św. Leonarda.

1776 - komisarz klasztoru norbertanek ks. Franciszek Belina Ossowski rozpoczyna przygotowania do powtórnej eksploatacji buskich solanek.

1780 - eksploatowanych jest 8 szybów z solanką, miasto odwiedza znawca geologii i górnictwa hr. Harss.

1781 – 1784 - Johan Philip von Carossi prowadzi prace geologiczne, których wyniki publikuje później w Lipsku.

1783 – Na mocy królewskiego przywileju, dzięki inicjatywie Stanisława Staszica, w Busku zawiązano Kompanię Solną, która na dużą skalę rozpoczęła warzenie soli z miejscowych solanek. Leopold Beust buduje 2 tężnie solankkowe.

1784 – 11 marca miasto i warzelnie soli odwiedził król Stanisław August Poniatowski.

1795 - miasto zajmują Austriacy; zaprzestaje się warzenia soli.

1787 - 12 czerwca kolejna wizyta króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w Busku.

1804 - przebudowa fasady koscioła NPNMP, wyposażenie go w nowy ołatrz główny.

1809 – Busko włączone zostaje do Księstwa Warszawskiego.

1815 – na mocy ustaleń Kongresu wiedeńskiego miasto włączone zostaje do Królestwa Polskiego pozostającego pod zaborem rosyjskim.

1819 – kasata klasztoru Norbertanek – Busko jako dobro zakonne przechodzi w ręce rządu Królestwa Polskiego

1820 – 23 sierpnia wielki pożar, trawi znaczną część miasta. , Dobra klasztorne wydzierżawia Feliks Rzewuski.

1827 - Busko liczy 647 mieszkańców.

1828 – Oficjalne otwarcie Uzdrowiska, pierwsza lista kuracjuszy.

1833 - lekarzem zdrojowym zostaje dr Jakub Berends, budowane jest źródło "Rotunda", w rynku urządzono skwer dla kuracjuszy. Busko odwiedziło 1040 kuracjuszy.

1836 – 1 czerwca oddanie do użytku zdrojowych Łazienek – dzisiejszego Sanatorium "Marconi" – niektórzy przyjmują to za początek działalności buskiego Uzdrowiska.

1837 - decyzją cara Mikołaja I, według projektu arch. Jakuba Gaya powstaje szpital św. Mikołaja dla ubogich.

1852 - epidemia cholery nawiedza miasto.

1859 - miasto liczy 933 mieszkańców.

1862 - w Busku powstaje pierwsza gmina żydowska.

1869 – W ramach represji po Powstaniu styczniowym, podobnie jak 337 innych miast Królestwa Polskiego, Busko zostało pozbawione ukazem carskim praw miejskich i przemianowane na Busk.

1873 - kolejna epidemia cholery nawiedza miasto.

1875 - po publicznej licytacji zakład zdrojowy w dzierżawę bierze hr. Henryk Łubieński

1878 - dr. Andrzej Dobrzański wydzierżawia zakład zdrojowy na 15 lat

1880 - Busko liczy 1585 mieszkańców, 193 domy z czego 21 murowanych.

1894 - 12 maja zakład zdrojowy przechodzi pod "Zarząd Skarbowy Wodami Mineralnymi w Busku" (do 1914 r.).

1915 – w czerwcu austriackie władze okupacyjne przenoszą siedzibę starostwa ze Stopnicy do Buska.

1916 – wrzesień, przywrócenie praw miejskich z jednoczesnym włączeniem do miasta wsi Nadole.

1917 – 17 stycznia po raz pierwszy zebrała się Rada Miesjka składająca się z 24 mianowanych przez austriaków radnych. Tego samego dnia rada podjęła uchwałę o usypaniu w mieście kopca Tadeusza Kościuszki.

1918 – 13 grudnia odbyło się ostatnie posiedzenie nominowanej przez austriackie władze okupacyjne Rady Miejskiej; 14 grudnia zbiera się po raz pierwszy nowa Rada Miejska wybrana przez mieszkańców.

1939 – 9 września bitwa 22 Dywizji Piechoty Górskiej z oddziałami niemieckimi pod Broniną (poległo 200 żołnierzy WP).

1966 – Pierwsze miejsce w konkursie na najładniejsze krajowe uzdrowisko.

1987 – Obchody 700-lecia nadania praw miejskich.

Zabytki

kościół parafialny Niepokalanego Poczęcia NMP 1592-1621, odrestaurowany w 1820

kościół św. Leonarda z 1699 r. drewniany

zespół poklasztorny z lat 1720-1730

kaplica św. Anny wzniesiona w latach 1884-1886

Sanatorium Marconi z 1836 r.

Zamek Dersława – budowę tego stylizowanego na średniowieczny kasztel obiektu, rozpoczął w 1911 r. ówczesny lekarz uzdrowiska Busko, Rosjanin Wasyl Wasylewicz Jakobs. Ukończył kilka lat później Leon Sulimierski. Podczas I wojny światowej, 13 maja 1915 r., po ofensywie nad Nidą, gdy do Buska powtórnie wkroczyły wojska austriackie, kwaterował w nim dowódca tych oddziałów gen. Stanisław Szeptycki.

Synagoga z 1929 r., zdewastowana przed hitlerowców w czasie II wojny światowej, po wojnie zamieniona na pomieszczenia handlowe.

Wille: Bagatela, Sanato, Słowacki, Oblęgorek, Ormuzd, Zielona, Bristol

Religia

Katolicyzm

W Busku-Zdroju działają trzy parafie rzymskokatolickie:

Kahał (hebr. קהלה kehilla – zgromadzenie, gmina) - wyrażenie z języka jidysz oznaczające gminę, formę organizacji społeczności żydowskiej. Słowo to oznacza zarówno samo skupisko ludności, wewnętrznie zorganizowane i posiadające władze, jak i samą grupę władz gminy.
MS Busko Zdrój - polski statek handlowy, drobnicowiec zbudowany w 1970 r., piąty z serii 12 drobnicowców wykonanych dla Polskich Linii Oceanicznych przez rumuńską stocznię Santierul Naval w Turnu Severin. Statkom tym nadano nazwy polskich uzdrowisk.

Parafia Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny
adres: 28-100 Busko Zdrój, ul. Bohaterów Warszawy 8
proboszcz: ks.Tadeusz Szlachta

kościół parafialny Niepokalanego Poczęcia NMP

kościół św. Leonarda

Parafia św. Brata Alberta
adres: 28-100 Busko Zdrój, ul. Lipowa 1
proboszcz: ks. dziekan Marek Podyma

kościół św. Brata Alberta

kaplica św. Anny

kościół pw. św. Stanisława Biskupa w Chotelku

Parafia Bożego Ciała
adres: 28-100 Busko Zdrój, ul. Ks. Kard. S. Wyszyńskiego 1
proboszcz: ks.Marian Janik

kościół Bożego Ciała

Protestantyzm

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzi Kościół Zielonoświątkowy – protestancka wspólnota o charakterze ewangelicznym:

Leon Sulimierski - (ur. 1863 r., zm. 14 stycznia 1933 r.) zamożny obywatel ziemski, właściciel m.in. Balic. Na początku I wojny światowej odkupił od pierwszego właściciela, lekarza uzdrowiska Busko, rosjanina, doktora Wasyla Wasylewicza Jakobsa niedokończony budynek pensjonatu opodal parku zdrojowego - dzisiejszą willę Dersław przy alei Mickiewicza. Wykończył obiekt i wkrótce uruchomił w nim pensjonat z 19 pokojami. 13 maja 1915 r. Leon Sulimierski gościł w pensjonacie powtórnie wkraczających do Buska po ofensywie nad Nidą, dowódcę wojsk austriackich gen.Stanisława Szeptyckiego i jego sztab.
Uzdrowisko – miejscowość dysponująca naturalnymi czynnikami leczniczymi, do których zalicza się wody mineralne oraz właściwości klimatyczne. Warunkiem powstania miejscowości uzdrowiskowej jest występowanie walorów przyrodniczych. Wody mineralne służą do kąpieli leczniczych i do kuracji pitnej, a właściwości klimatyczne stosowane są w klimatoterapii.

Zbór w Busku-Zdroju

Świadkowie Jehowy

Zbór Świadków Jehowy w Busku-Zdroju (Sala Królestwa)

Transport

Przez miasto przebiega droga krajowa nr 73 prowadząca z Kielc do Tarnowa o długości 3,3 km oraz trzy drogi wojewódzkie:

DW767 Busko – Pińczów dł. 5,3 km.

DW776 Busko – Kraków dł. 2,7 km.

DW973 Busko – Żabno dł. 14,4 km.

Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej w Busku-Zdroju dysponuje 132 autobusami. Spółka obsługuje bezpośrednie dalekobieżne połączenia m.in. z Warszawą, Krakowem, Karpaczem, Łodzią, Lublinem, Katowicami, Częstochową i Wrocławiem. MAT BUS Pińczów dyponuje około 40 pojazdami. Firma obsługuje między innymi linie do: Katowice przez Pińczów, Miechów, Katowice przez Proszowice, Słomniki, Kraków,Wrocław. Ponadto działa również firma Muszkieter Chęciny która obsługuje m.in. linie do Kielc, oraz dalekobieżne do Warszawą.Działają również firmy obsługujące trasy lokalne, m.in. do Kazmierzy Wielkiej, Nowego Korczyna czy Solca-Zdroju. W gminie zarejestrowane są 23 taksówki.

Kościół Zielonoświątkowy w Rzeczypospolitej Polskiej – chrześcijański wolny kościół protestancki o charakterze ewangelikalnym nurtu zielonoświątkowego; drugi, pod względem wielkości Kościół protestancki w Polsce (po Kościele Ewangelicko-Augsburskim w RP), posiadający ponad 23 tysięcy wiernych zrzeszonych w ramach 217 zborów; największy polski Kościół protestancki nurtu ewangelicznego; największa, choć nie jedyna, wspólnota zielonoświątkowców w Polsce, związana z pentekostalną tradycją amerykańskich Zborów Bożych i przyjmująca ustrój kongregacjonalno-synodalny. Kościół Zielonoświątkowy w RP jest członkiem Europejskiej Wspólnoty Zielonoświątkowej, Światowej Wspólnoty Zborów Bożych, Towarzystwa Biblijnego w Polsce oraz Aliansu Ewangelicznego w RP. Organem prasowym Kościoła jest miesięcznik Chrześcijanin. Siedzibą władz Kościoła jest miasto stołeczne Warszawa. Podstawą prawną działalności Kościoła jest Ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Zielonoświątkowego w Rzeczypospolitej Polskiej z dn. 20 lutego 1997. Kościół Zielonoświątkowy w RP jest wpisany do rejestru Kościołów i związków wyznaniowych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w dziale A, pod numerem 15. Obecnym Przewodniczącym Naczelnej Rady Kościoła i Prezbiterem Naczelnym Kościoła jest bp Marek Kamiński.
Targ - sprzedaż i kupno towarów odbywające się na wydzielonej przestrzeni, w określonym czasie oraz związane pewną tradycją lub formalnymi zasadami handlowymi. Miejsce gdzie odbywa się targ nazywane jest targowiskiem lub również targiem.

Najbliższe lotniska międzynarodowe znajdują się w Krakowie – Balice (ok. 110 km), w Katowicach – Pyrzowice (ok. 160 km) i w Warszawie – Okęcie (220 km). W Masłowie k. Kielc (50 km) jest lotnisko sportowe. W Busku funkcjonuje lotnisko sanitarne na tzw. "Łowiskach".

W pobliże miasta dociera linia kolejowa z Kielc ukończona w 1953, stacja zlokalizowana jest w sołectwie Siesławice, lecz 12 grudnia 2004 z rozkładu zostały zdjęte ostatnie pociągi pasażerskie. Aktualnie na buską stację jeżdżą tylko pociągi towarowe. Budynek dworca został sprzedany i działa w nim obecnie dyskoteka.

Hanna Szapiro, ps. Hanka Sawicka (ur. 19 grudnia 1917 w Krakowie, zm. 18 marca 1943 w Warszawie) – polska działaczka komunistyczna żydowskiego pochodzenia, organizatorka i przewodnicząca Związku Walki Młodych. W Koszalinie, Sochaczewie, Kaliszu, Olsztynie, Darłowie i w Rykach do dnia obecnego jedne z ulic noszą jej nazwisko.
Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)