Bydgoski Węzeł Wodny - Polski Serwis Naukowy

Śluza Okole

Śluza Osowa Góra

Kanał na terenie Bydgoszczy – w oddali śluza Prądy

Kościół nad Kanałem na Miedzyniu

Zapora i elektrownia wodna w Smukale

Brda w Opławcu

Brda naturalna na Czyżkówku

Brda w centrum Bydgoszczy

Młynówka na Wyspie Młyńskiej

Jaz Ulgowy

Kładka przez Brdę, z tyłu katedra

Podczas festiwalu "Ster na Bydgoszcz"

Przechodzący przez rzekę

Katedra bydgoska św. Marcina i Mikołaja

Siedziba BRE Banku w Bydgoszczy

Opera Nova w zakolu Brdy

Gmach Poczty Głównej

Dawna siedziba Klubu Wioślarskiego "Frithjof" oraz BTW

Brda w pobliżu parku Centralnego

Port rzeczny Żeglugi Bydgoskiej nad Brdą

Słodownia nad Wisłą w Bydgoszczy

Grodzisko Wyszogród z Wisły

Panorama nadwiślańska Starego Fordonu

Ptaki na Wiśle w Brdyujściu

Śluza Czersko Polskie zbudowana w 1999 r.

Bydgoski Tramwaj Wodny

Wielka Wioślarska o Puchar Brdy

Tor regatowy

Dworzec kolejowy Bydgoszcz Łęgnowo nad dawnym portem drzewnym

Stary Kanał Bydgoski – zabytkowa śluza IV

Stary Kanał Bydgoski – zabytkowa śluza V

Park nad Kanałem wiosną..

.. i jesienią

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Węzeł wodny i waterfront Bydgoszczy

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Galeria plant nad Brdą w Bydgoszczy

Bydgoski Węzeł Wodny (BWW) – związek cech hydrograficznych Brdy, Wisły, Kanału Bydgoskiego i Górnonoteckiego oraz mniejszych strug wodnych (Flis, Struga Młyńska, Potok Prądy) na obszarze miasta Bydgoszczy i w jego najbliższym sąsiedztwie, wraz z budowlami i urządzeniami hydrotechnicznymi oraz zabudową urbanistyczno-architektoniczną.

Szlak bursztynowy – określenie powiązań handlowych pomiędzy europejskimi krajami basenu Morza Śródziemnego a ziemiami leżącymi na południowym wybrzeżu Bałtyku. W znaczeniu węższym jest to przebieg tras zorganizowanych wypraw po bursztyn, nasilonych od I wieku n.e.
Tryszczyn – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie bydgoskim, w gminie Koronowo, na północ od zachodnich dzielnic Bydgoszczy, na trasie drogi krajowej nr 25. W miejscowości znajduje się zbiornik wyrównawczy jez. Tryszczyn na Brdzie o powierzchni 90 ha i Tryszczyn-Elektrownia przepływowa o mocy 3,3 MW.

Bydgoski Węzeł Wodny jest uznawany za najcenniejszy zasób środowiska Bydgoszczy. Stanowi on element międzynarodowych dróg wodnych: E70 łączącej wschód i zachód Europy oraz drogi E40 łączącej Morze Bałtyckie z Morzem Czarnym. W skład węzła wchodzą łączące się ze sobą, skanalizowane, bądź spławne cieki wodne o łącznej długości nabrzeży ok. 100 km. Bydgoski Węzeł Wodny jest łącznikiem dorzeczy Wisły i Odry, a poprzez Kanał Górnonotecki, jezioro Gopło i Kanał Warta-Gopło łączy się również z dorzeczem Warty.

Odra (czes. i dł. Odra, niem. Oder, gł. Wodra, łac. Viadua, Viadrus) – rzeka w Europie Środkowej, w zlewisku Morza Bałtyckiego, na terenie Czech, Polski i Niemiec. Pod względem całkowitej długości jest drugą (po Wiśle) rzeką Polski. Biorąc pod uwagę tylko jej część w granicach Polski jest trzecią rzeką pod względem długości (po jej dopływie Warcie).
Opera Nova – teatr operowy, pełniący również rolę teatru muzycznego, zlokalizowany w Bydgoszczy, założony w 1956 r., upaństwowiony w 1960 r. Jest jedną z 10 scen operowych w Polsce oraz jedynym tego typu teatrem na terenie województwa kujawsko-pomorskiego. Budynek Opery mieści również Regionalne Centrum Kongresowe, a od 2010 r. użycza także scenę kameralną Bydgoskiemu Teatrowi Lalek Buratino.

Historia

Osobny artykuł: Historia Bydgoskiego Węzła Wodnego.

Bydgoski Węzeł Wodny jako łącznik dorzeczy Wisły i Odry powstał w momencie budowy Kanału Bydgoskiego w 1774 r. Jednak już w okresie wcześniejszym rzeki Brda i Wisła odegrały dużą rolę w dziejach Bydgoszczy, polskiej żeglugi śródlądowej oraz handlu spławnego.

Polesie (845) – kraina geograficzna i historyczna, leżąca na terytorium obecnej Białorusi, Ukrainy i Polski. Stanowi południowo-zachodnią część Niżu Wschodnioeuropejskiego.
Śródlądowe drogi wodne to akweny, na których z uwagi na warunki hydrologiczne oraz istniejące urządzenia wodne możliwy jest przewóz osób i towarów statkami żeglugi śródlądowej. To akweny o specjalnym statusie. Istotnie, status ten posiadają wyłącznie akweny wymienione z nazwy w przepisach.

Brda, Wisła i spław w okresie staropolskim, budowa i przebudowy Kanału Bydgoskiego, kanalizacja Brdy, regulacja Wisły, budowa Kanału Górnonoteckiego, apogeum wodnego transportu na drodze Wisła-Odra na początku XX wieku, wykorzystanie Węzła Wodnego do rozwoju turystyki, sportu i rekreacji, dzieje w XX wieku – patrz: Historia Bydgoskiego Węzła Wodnego.

Jaz – budowla hydrotechniczna wybudowana w poprzek rzeki lub kanału piętrząca wodę, w celu utrzymania stałego poziomu rzeki dla celów żeglugowych lub (w ograniczonym zakresie) zabezpieczenia przed powodzią, zaopatrywania w wodę oraz do celów energetycznych. Równolegle do jazu czasami buduje się też śluzy umożliwiające żeglugę poniżej jazu i przepławki dla ryb. Jazy można podzielić na ziemne, ziemno-betonowe, gumowe. Ze względu na ich charakter na stałe i ruchome, tj. wyposażone w odpowiednie zamknięcia. W przypadku jazów ruchomych możliwa jest regulacja ich wysokości, co daje większe możliwości zarządzania zasobami wodnymi rzeki.
Drwęca (niem. Drewenz) – rzeka w północnej Polsce na Pojezierzu Mazurskim i Pojezierzu Chełmińsko-Dobrzyńskim, prawy dopływ dolnej Wisły. Długość rzeki wynosi 253 km, a powierzchnia dorzecza 5536 km². Wypływa ze wschodnich stoków Góry Dylewskiej (Czarci Jar) na wysokości 191 m n.p.m., płynie na południowy zachód i uchodzi do Wisły na wysokości 36,6 m n.p.m., a jej końcowy odcinek stanowi południowo-wschodnią granicę Torunia. Wyznacza południową granicę ziemi chełmińskiej.

Bydgoskie zakole Wisły wyróżnikiem topograficznym BWW

Osobne artykuły: Bydgoskie zakole Wisły i Fordoński Przełom Wisły.

Podstawowym wyróżnikiem topograficznym Bydgoskiego Węzła Wodnego i miasta Bydgoszczy jest położenie nad tzw. "kolanem Wisły", gdzie "królowa polskich rzek" osiągając swoją kulminację zachodnią, opuszcza pradolinę Toruńsko-Ebeswaldzką, dokonując przełomu w wysoczyznach Pojezierzy Południowobałtyckich.

Barka - rodzaj statku o płaskim dnie, służącego do transportu ładunków w żegludze śródlądowej. Barki są najczęściej pozbawione własnego napędu i poruszają się pchane przez niewielkie jednostki zwane pchaczami.
Kruszwica (niem. Kruschwitz) – miasto w woj. kujawsko-pomorskim, w powiecie inowrocławskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kruszwica. Jest położone na Pojezierzu Gnieźnieńskim, w pobliżu północnego bieguna jeziora Gopło, w miejscu wypływania z niego rzeki Noteci. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. bydgoskiego.

Położenie to było przyczynkiem do założenia grodu bydgoskiego, przy brodzie na Brdzie, między Wisłą, a bagnami nadnoteckimi, w miejscu gdzie prowadzono stare szlaki komunikacyjne (m.in. szlak bursztynowy). Inspirowało również pisarzy i malarzy do dzieł literackich. Sebastian Klonowic w dziele "Flis, to jest Spuszczanie statków Wisłą i inszymi rzekami do niej przypadającymi" (1595), które można uznać za pierwszy przewodnik turystyczny po drodze wiślanej ulokował w wielkim zakolu Wisły pod Bydgoszczą miejsce magiczne, tzw. "Piekielne Wrota". Natomiast Adam Grzymała-Siedlecki pisał w 1936 r.:

Rewitalizacja (łac. re+vita – dosłownie: przywrócenie do życia, ożywienie) – działanie skupione na ożywieniu zdegradowanych obszarów miast, np. poprzemysłowych, którego celem jest znalezienie dla nich nowego zastosowania i doprowadzenie do stanu, w którym obszary zmieniają swoją funkcję.
Lista Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego Ludzkości - lista obiektów objętych szczególną ochroną międzynarodowej organizacji UNESCO, filii ONZ, ze względu na ich unikatową wartość kulturową bądź przyrodniczą dla ludzkości. Lista obejmuje (w czerwcu 2009) 890 obiektów w 148 krajach, w tym 689 obiektów dziedzictwa kulturowego (K), 176 przyrodniczego (P) i 25 mieszanych (K, P). W sprawie wpisania danego obiektu na listę decyduje Komitet Światowego Dziedzictwa w trakcie corocznej sesji, począwszy od 1977 roku. Nominacje zgłaszane są przez poszczególne kraje.

"Bydgoszcz leży w tym miejscu, gdzie Wisła wyczerpawszy niejako swój bieg ze wschodu na zachód, jakby na zawiasach skręca nagle pod prostym kątem ku północy – i wprost już podąża ku morzu. U tych wiślanych zawiasów rozsiadła się Bydgoszcz".

Tożsamościowa rola BWW dla miasta Bydgoszczy

Bydgoski Węzeł Wodny jest elementem tożsamości miasta Bydgoszczy. Od XII wieku w Bydgoszczy dominowały funkcje związane z gospodarczym wykorzystaniem rzek Brdy i Wisły, a od XVIII w. także Kanału Bydgoskiego (handel, żegluga, przemysł). Transport wodny oraz związany z tym rozwój gospodarczy był głównym czynnikiem miastotwórczym. Od XIX wieku obecność w mieście rzek i kanałów przyczyniła się do rozwoju form wypoczynku i uprawiania sportów wodnych. Do końca XIX wieku. miasto pozostawało w ścisłych relacjach ekonomicznych, funkcjonalnych i przestrzennych z rzekami i kanałami. Z czasem więzi te uległy jednak osłabieniu, przede wszystkim wskutek rozwoju kolei i komunikacji drogowej oraz rozbudowy miasta.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.
Pętla Toruńska – szlak kajakowy o długości 487 km, prowadzący z Torunia Wisłą do Bydgoszczy, następnie Doliną Dolnej Wisły, Nogatem, Kanałem Jagiellońskim, rzeką Elbląg do Elbląga, następnie Kanałem Elbląskim do Ostródy i dalej Drwęcą z powrotem do Torunia).

Powrót miasta nad rzekę rozpoczął się w latach 80. XX w., gdyż w Bydgoskim Węźle Wodnym uznano symbol tożsamościowy (genius loci) miasta Bydgoszczy, oraz jego najcenniejszą wartość historyczną, urbanistyczną, środowiskową i kulturową. Jednym z kluczowych osiągnięć w tym zakresie jest kształtowanie i rewaloryzacja frontu wodnego Bydgoszczy, na wzór miast Europy Zachodniej. Dzisiaj w otoczeniu Brdy i Kanału Bydgoskiego mają miejsce wszystkie ważniejsze wydarzenia miasta. Wokół niej tworzy się specyficzny "salon miasta" – z Wyspą Młyńską jako jego centrum.

Waterfront (front wodny) - w urbanistyce terminem tym określa się obszary ulokowane nad naturalnym zbiornikiem wodnym, jeziorem, rzeką, bądź morzem. Z reguły jednak termin odnosi się do obszarów stykowych znajdujących się pomiędzy strukturami miejskimi a portowymi.
Historia Bydgoskiego Węzła Wodnego dotyczy przekształceń cieków wodnych łączących się w Bydgoszczy, dziejów prowadzenia na nich transportu wodnego oraz wykorzystania dla turystyki, sportu i rekreacji.

Atrakcyjność Bydgoszczy związanej z wodą jest wciąż udoskonalana i podkreślana przez iluminację zabytków, miejsc i zieleni, tworzących miejski waterfront Bydgoszczy oraz wzbogacana przez małe formy architektoniczne.

BWW osią rozbudowy miasta

Bydgoski Węzeł Wodny jest osią rozbudowy układu przestrzennego miasta. Bydgoszcz zwana początkowo "grodem nad Brdą", od XVIII wieku rozpoczęła ekspansję przedmieść na zachód wzdłuż Kanału Bydgoskiego, zaś na przełomie XIX i XX w. powstała wschodnia dzielnica składowo-przemysłowa wzdłuż Brdy, aż do jej ujścia do Wisły. Wzdłuż Brdy i Kanału lokalizowano szereg inwestycji, przede wszystkim hydrotechnicznych, ale także związanych ze sportem, rekreacją, przemysłem, gospodarką komunalną oraz usługami.

Elbląg (niem. Elbing, prus. Elbings) – miasto w województwie warmińsko-mazurskim, powiat grodzki Elbląg, stolica powiatu ziemskiego elbląskiego. Jedno z najstarszych polskich miast (rok założenia 1237, prawa miejskie 1246), a najstarsze w województwie.
Wrocławski Węzeł Wodny (WWW) – węzeł wodny na Nizinie Śląskiej, obejmuje Odrę i jej dopływy, kanały wodne oraz budowle i urządzenia hydrotechniczne położone we Wrocławiu.

Miasto w 1920 r. włączyło do swego terytorium większość przedmieść położonych wzdłuż Brdy i Kanału oraz przekroczyło rzekę Wisłę (Zawiśle o pow. 199 ha w latach 1920-1940 i 1945-1954). Proces rozbudowy miasta wzdłuż cieków wodnych był kontynuowany aż do 1973 r., kiedy włączono do Bydgoszczy miasto Fordon, położone nad Wisłą. W 1978 r. w granicach miasta znajdowało się 50 km cieków wodnych, z tego 28 km przypadało na Brdę. W latach 80. i 90. XX w. wskutek rozbudowy Wschodniej Dzielnicy Mieszkaniowej miasto oparło swą zabudowę o Wisłę. Obecnie nad "królową polskich rzek" mieszka 70 tys. mieszkańców Bydgoszczy (co 5 mieszkaniec), a miasto zwane jest "grodem nad Brdą i Wisłą".

Siedziba BRE Banku w Bydgoszczy – zespół budynków należących do BRE Banku (zwanych "nowymi spichrzami" lub "szklanymi spichrzami") zbudowanych w Bydgoszczy nad Brdą (ul. Grodzka 27) w latach 1995-1998, według projektu Andrzeja Bulandy i Włodzimierza Muchy, w sąsiedztwie bydgoskich spichrzy. Pomimo, że zostały wykończone szkłem i cegłą klinkierową, swoim kształtem i stylem nawiązują do zabytkowych spichlerzy znajdujących się tuż obok i komponują z otoczeniem.
Hotel – obiekt wchodzący w skład infrastruktury turystycznej, w którym świadczone są odpłatnie usługi noclegowe (przede wszystkim krótkookresowe).

Urzędy i jednostki w Bydgoszczy zajmujące się administrowaniem drogami wodnymi – przegląd historyczny

Od czasu budowy Kanału Bydgoskiego w 1774 r. Bydgoszcz stała się regionalnym centrum administracji drogami wodnymi. W ciągu ponad 200 lat istniały na terenie Bydgoszczy następujące jednostki administracji wodnej:

Inspekcja Kanału (Kanalinspektion) 1781-1824 – zajmowała się eksploatacją Kanału Bydgoskiego oraz budową, konserwacją i utrzymaniem istniejących na nim urządzeń;

Inspekcja Budowy Kanału (Kanalbauinspektion) 1825-1870 – kompetencje j.w.;

Inspekcja Budownictwa Wodnego (Wasserbauinspektion) 1871-1910 – zajmowała się budową, rozbudową i utrzymaniem Kanału Bydgoskiego oraz nadzorem nad rzekami: Wisłą, Brdą i Notecią w rejencji bydgoskiej, budową i eksploatacją mostów, śluz, jazów na tym obszarze, żeglugą, rejestracją i cechowaniem statków, pobieraniem opłat śluzowych, pomiarem stanu wód, zapobieganiem powodziom, ochroną środowiska w zakresie zanieczyszczenia wód, opiniowaniem budownictwa zlokalizowanego nad ciekami wodnymi;

Urząd Budownictwa Wodnego w Bydgoszczy (Wasserbauamt) 1911-1920 – kompetencje j.w.;

Inspekcja Dróg Wodnych w Bydgoszczy 1920-1934 – zajmowała się opracowywaniem projektów i prowadzeniem prac w zakresie budownictwa wodnego, nadzorowaniem śluz, mostów i wodowskazów, kontrolowaniem spławu i żeglugi, prowadzeniem rejestru statków; zasięg działania urzędu obejmował obszar od Wisły do dolnej Noteci;

Państwowy Zarząd Wodny w Bydgoszczy 1934-1939 – kompetencje j.w.;

Urząd Dróg Wodnych w Bydgoszczy (Wasserstrassenamt Bromberg) 1939-1945 – podlegał Namiestnikowi Rzeszy d.s. dróg wodnych w Poznaniu, kompetencje obejmowały projektowanie i wykonawstwo prac zawiązanych z budownictwem wodnym, nadzór wodno-prawny, nadzór nad rybactwem oraz żeglugą i spławem na Kanale Bydgoskim, Brdzie i Noteci;

Państwowy Zarząd Wodny w Bydgoszczy 1948-1954 – kompetencje urzędu obejmowały: administrowanie, konserwację i rozbudowę dróg wodnych oraz zapobieganie powodziom ich skutkom;

Rejon Dróg Wodnych w Bydgoszczy 1954-1964 – podlegał bezpośrednio Ministerstwu Żeglugi w Warszawie;

Okręgowy Zarząd Dróg Wodnych w Bydgoszczy 1964-1973 – urząd, który przejął właściwość terytorialną zlikwidowanych rejonów dróg wodnych w Bydgoszczy, Toruniu i Czarnkowie;

Zarząd Gospodarki Wodnej w Poznaniu. Inspektorat w Bydgoszczy od 1973 – utworzono okręgowe Zarządy Dróg wodnych obejmujące obszar większy niż województwa. Dotychczasowy obszar kompetencji jednostki bydgoskiej rozdzielono między zarządy w Gdańsku (dorzecze Wisły, w tym Brda) i Poznaniu (dorzecze Odry – w tym Warta, Noteć). Wykonawstwo inwestycji wodnych przejęły zjednoczenia przedsiębiorstw budownictwa wodnego.

Współczesność

Miejsce BWW na europejskim szlaku wodnym

Bydgoski Wezeł Wodny jest miejscem, w którym następuje połączenie wschodnioeuropejskiego i zachodnioeuropejskiego systemu dróg wodnych na skrzyżowaniu głównych polskich osi hydrograficznych:

The University of Oxford (nieformalnie: Oxford University, lub po prostu Oxford, tradycyjne spolszczenie: Uniwersytet Oksfordzki lub po prostu Oksford) – najstarszy uniwersytet w krajach języka angielskiego, znajdujący się w Oksfordzie w środkowej Anglii.
Kanał Jagielloński - najstarszy na ziemiach polskich kanał żeglugowy, łączący rzekę Elbląg z Nogatem, wybudowany w roku 1483 o długości 5,7 kilometra. Kanał jest najkrótszą wodną drogą śródlądową łączącą Elbląg (poprzez Nogat, Szkarpawę, śluzy Gdańską Głowę i Przegalinę) z Gdańskiem.

wschód–zachód (droga wodna Wisła-Odra),

północ–południe (rzeka Wisła).

Jest także punktem spinającym dwa główne korytarze wodne o znaczeniu międzynarodowym:

E40: prowadząca z Gdańska w górę Wisły do Warszawy, a dalej Bugiem do Brześcia, gdzie łączy się z drogą wodną prowadzącą przez Polesie do Dniepru. W obrębie terytorium Bydgoszczy znajduje się 14 km drogi wodnej E40, co pokrywa się z miejskim odcinkiem Wisły;

E70: z Antwerpii do Kłajpedy – poprzez Holandię, Niemcy, Polskę, Rosję do Litwy (w granicach administracyjnych Polski: prowadząca od śluzy Hohensaaten w górę Odry, a dalej Wartą, Notecią, Kanałem Bydgoskim i Brdą do Wisły, następnie 114 km Wisłą w dół (odcinek wspólny z E40), Nogatem, Zalewem Wiślanym do Kaliningradu). W obrębie terytorium Bydgoszczy znajduje się 28 km drogi wodnej E70, na co składają się miejskie odcinki Kanału Bydgoskiego, Brdy skanalizowanej i Wisły (poniżej ujścia Brdy).

W BWW przecinają się ponadto krajowe szlaki turystyczne – żeglugowe i kajakowe:

Adam Grzymała-Siedlecki (ur. 29 stycznia 1876 w Wierzbnie pod Miechowem, zm. 29 stycznia 1967 w Bydgoszczy) – polski krytyk literacki i teatralny, dramatopisarz, prozaik. Pseudonimy jego: Jan z Marnowa, Mus i Quis.
Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

Szlak Brdy – 233 km; jeden z najpiękniejszych w Polsce szlaków kajakowych, prowadzący przez otulinę Parku Narodowego Bory Tucholskie, liczne jeziora i Zalew Koronowski,

Droga wodna Wisła-Odra – 294 km; z Bydgoszczy do Kostrzyna nad Odrą, prowadzący m.in. przez Park Narodowy Ujście Warty; szlak łączy Bydgoszcz z Odrzańską Drogą Wodną i położonymi przy niej miastami: Szczecinem, Wrocławiem oraz drogami wodnymi Europy Zachodniej,

Wielka Pętla Wielkopolski – 688 km; szlak okrężny Wielkopolski, prowadzący częściowo drogą Wisła-Odra oraz Kanałem Górnonoteckim przez jezioro Gopło i Kanał Ślesiński do Warty; łączy Bydgoszcz, Konin, Poznań, Gorzów Wlkp,

Pętla Toruńska – 487 km; szlak kajakowy prowadzący Wisłą, Nogatem, Kanałem Jagiellońskim, rzeką Elbląg, Kanałem Elbląskim i Drwęcą; łączy miasta: Bydgoszcz, Elbląg, Ostródę i Toruń;

Pętla Kujawska – 269 km; szlak okrężny Kujaw, prowadzący Kanałem Bydgoskim i Górnonoteckim, Notecią, Kanałem Bachorze, Zgłowiączką oraz Wisłą i Brdą; łączy Bydgoszcz, Kruszwicę, Włocławek i Toruń.

Szlak Noteci górnej – szlak kajakowy prowadzący Notecią na odcinku powyżej Nakła; umożliwia eksplorację turystyczną licznych jezior na Kujawach i Pałukach; z Bydgoszczy można dostać się na szlak przez Kanał Górnonotecki

Droga wodna Wisły – szlak żeglugowy i kajakowy, którym można dotrzeć z Bydgoszczy do Gdańska, a z drugiej strony do Warszawy oraz Krakowa; poprzez dopływy Wisły możliwe jest uprawianie turystyki wodnej na większości terytorium Polski.

Charakterystyka hydrologiczna

BWW tworzą cieki wodne łączące się w obrębie miasta Bydgoszczy i jego najbliższej okolicy:

Holandia (nid. Nederland) – europejska część Królestwa Niderlandów (nid. Koninkrijk der Nederlanden), tworzonego także przez Arubę i Antyle Holenderskie. Holandia jest członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), ONZ oraz NATO. Holandia jest monarchią konstytucyjną położoną w zachodniej części Europy nad Morzem Północnym, które oblewa ją od północy i zachodu. Graniczy na południu z Belgią oraz na wschodzie z Niemcami. Obecne granice wytyczono w roku 1839.
Port Drzewny w Bydgoszczy – akwen na rzece Brdzie w Bydgoszczy, służący do magazynowania drewna w jego spławie na zachód drogą wodną Wisła-Odra oraz przerobu w miejscowych zakładach przemysłu drzewnego. Został zbudowany w 1879 r., a rozbudowany w 1906 r. Po zmniejszeniu transportu drewna do Niemiec, co nastąpiło po 1920 r. był tylko częściowo wykorzystywany. W 1920 r. akwen w Brdyujściu zaadaptowano na tor regatowy, zaś nazwa "port drzewny" pozostała jako pojęcie używane w kontekście historycznym.

rzeka Brda (spławna i skanalizowana),

rzeka Młynówka,

rzeka Wisła,

Kanał Bydgoski wraz z tzw. Starym Kanałem,

Flis Północny i Południowy oraz Potok Prądy,

Kanał Górnonotecki, łączący bydgoski system wodny z Notecią Górną i poprzez system jezior z dorzeczem Warty.

Długość miejskiego odcinka Wisły wynosi 14 km,. Brdy 28 km i Kanału Bydgoskiego 6,5 km. Stary, nie używany do żeglugi odcinek Kanału mierzy 2,2 km oraz 1,8 km kanału i kolektora biegnącego do Brdy. Łączna długość linii brzegowej wszystkich cieków BWW sięga 100 km

Genius loci, łac: duch opiekuńczy danego miejsca – duch lub demon władający albo opiekujący się jakimś miejscem. Według mitologii rzymskiej opiekuńcza siła, coś, co sprawia, że dana przestrzeń jest jedyna w swoim rodzaju (tam też często przedstawiana w postaci węża). Duchy opiekuńcze miejsc lub poszczególnych osób powszechnie występują również w innych wierzeniach (również słowiańskich czy chrześcijańskich).
Gopło – jezioro na Pojezierzu Gnieźnieńskim, położone w woj. kujawsko-pomorskim, niedaleko Inowrocławia. Przez Gopło przepływa Noteć, a nad jego północnym brzegiem leży Kruszwica. Jest ono połączone Kanałem Ślesińskim z Wartą. Natomiast Noteć zapewnia połączenie wodne z Wisłą i Odrą.Jest to największe jezioro województwa kujawsko-pomorskiego

Przepływ wód w ciekach wodnych BWW następuje z zachodu na wschód, a ich odbiorcą jest rzeka Wisła. Średni przepływ wody w Wiśle na odcinku bydgoskim to 981 m/s, co stanowi 90% przepływu notowanego w ujściu Wisły do morza

Głównym ciekiem powierzchniowym w Bydgoszczy jest rzeka Brda, której średni przepływ wody wynosi 26,4 m/s. Jest on kształtowany przez pracę elektrowni wodnych w kaskadzie Koronowo-Tryszczyn-Smukała. Brda na odcinku miejskim jest zabudowana stopniami piętrzącymi, śluzami i obiektami hydroenergetycznymi.

Kanał Bydgoski zasilany jest wodami z Noteci Górnej poprzez Kanał Górnonotecki. Większość wody z Kanału w wielkości 0,48 m/s trafia do Brdy, zaś pozostała część do Noteci w Nakle. 75% przepływu (0,35 m/s) jest kierowana do starego Kanału, gdzie od śluzy IV poprzez kolektor wpływa do Brdy. Pozostała część (0,13 m/s) wpływa do nowego (zbudowanego w 1914 r.) odcinka Kanału, gdzie również wpływa do Brdy.

Wisła (łac. i ang. Vistula, niem. Weichsel) – najdłuższa rzeka Polski, o długości 1047 km. Jest także najdłuższą rzeką w zlewisku Morza Bałtyckiego.
Bród – płytszy odcinek koryta rzecznego, często o twardszym podłożu i spokojniejszym nurcie, umożliwiający przy niskich i średnich stanach wody przekroczenie rzeki – piesze lub kołowe, bez użycia mostu czy łodzi.

Struga Flis o przepływie 0,24 m/s kieruje swe wody do Brdy w miejscu styku z Kanałem Bydgoskim, zaś Struga Młyńska i Potok Prądy – do Kanału Bydgoskiego.

Jakość wód BWW

Jakość wód w obrębie BWW jest zróżnicowana. Największą długość w obrębie węzła wodnego ma rzeka Brda, która jest jedną z najczystszych rzek województwa kujawsko-pomorskiego. Na większości miejskiego odcinka (18 km) rzeka posiada II klasę czystości, natomiast III klasę posiada 9-km odcinek ujściowy.

Odrzańska Droga Wodna – śródlądowy szlak żeglugowy na Odrze Mający swój początek w Gliwicach i kończący się w Szczecinie. Długość całkowita szlaku: 687 km, w tym Kanał Gliwicki – 41 km, Odra skanalizowana – 187 km, Odra uregulowana, o biegu swobodnym, odcinek od Brzegu Dolnego do Szczecina – 459 km.
Zbiornik Koronowski – zbiornik retencyjny położony w dolnym odcinku rzeki Brdy, w województwie kujawsko-pomorskim, w pobliżu miejscowości Koronowo, od której przyjął swoją nazwę. Rozciąga się on od ujścia rzeki Kamionki do hydroelektrowni w Samociążku (za początek zbiornika przyjmuje się również ujście rzeki Kamionki). Tworzą go spiętrzone zaporą w Pieczyskach wody rzeki Brdy, które zalały w znacznym stopniu, poza doliną Brdy, odcinki ujściowe jej dopływów oraz liczne jeziora. Wysokość spiętrzania wody około 20 metrów.

Wody rzeki Wisły charakteryzują się IV – V klasą czystości. Najgorszą jakość (V klasa) prezentują wody Kanału Bydgoskiego z uwagi na zasilanie tego cieku z zanieczyszczonej Noteci.

System przeciwpowodziowy

Główne zagrożenia powodziowe w Bydgoszczy stwarza rzeka Wisła. Wschodnie dzielnice miasta: Fordon oraz Łęgnowo chronią wały przeciwpowodziowe. Natomiast zagrożenie powodziowe ze strony rzeki Brdy jest znacznie ograniczone z powodu dużych możliwości retencyjnych jezior w górnym biegu rzeki oraz zbiorników elektrowni wodnych. Koryto Brdy przystosowane jest do bezpiecznego przepuszczenia przepływów w wielkości 3-krotnie przekraczającej stan średni. Na zalanie narażone są jedynie nabrzeża ujściowego odcinka Brdy w razie tzw. cofki Wisły. Żadnych zagrożeń powodziowych, z uwagi na podpiętrzenie wód nie stwarza Kanał Bydgoski.

II Rzesza Niemiecka, niem. Deutsches Reich – oficjalne określenie niemieckiego państwa narodowego założonego w 1871 roku przez polityka Ottona von Bismarcka. Było ono także określane jako Deutsches Kaiserreich (Cesarstwo Niemieckie), a po jego upadku jako Druga Rzesza (Zweites Reich).
Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Znaczenie gospodarcze

Największe znaczenie gospodarcze BWW zanotowano w latach 1903-1907, kiedy przeprawiano tędy średnio rocznie 3,5 tys. łodzi i parowców oraz spławiano 43 tys. tratw. Wagowo przewożono rocznie 693 tys. ton towarów, w tym 441 tys. ton drewna, co stanowiło 1/3 rocznego dowozu drewna do Niemiec. Od lat 80. XX w. znaczenie gospodarcze BWW jest niewielkie, z powodu upadku żeglugi towarowej na Kanale Bydgoskim, całej drodze wodnej Wisła-Odra oraz na Wiśle.

Zalew Wiślany (ros. Zalew Kaliningradzki) – zalew słonawowodny, zatoka Morza Bałtyckiego o powierzchni 838 km² (w tym w granicach Polski 328 km²), odcięta od Zatoki Gdańskiej przez Mierzeję Wiślaną.
Hala sportowo-widowiskowa Łuczniczka w Bydgoszczy oddana została do użytkowania 11 października 2002. Może pełnić funkcje sportowe, wystawowe i koncertowe.

Kanał Bydgoski ze względu na przestarzałe urządzenia jest zakwalifikowany jako droga wodna II klasy. Z tego powodu spełnia on głównie rolę regionalnej arterii dla Bydgoszczy i Kujaw Zachodnich. II klasę żeglugową posiada również droga wodna Wisły od Bydgoszczy do Zalewu Wiślanego. Natomiast droga wodna Warta – Kanał Bydgoski, której elementem jest Kanał Górnonotecki posiada I klasę żeglugową, co umożliwia transport jednostek do 150 ton.

Wielka Pętla Wielkopolski (Pętla Wielkopolsko-Lubusko-Kujawska) – szlak żeglugi śródlądowej o długości 688 km, prowadzący z Kostrzyna nad Odrą Wartą do Santoka, następnie Notecią przez Czarnków i Nakło na przedmieścia Bydgoszczy, skąd Kanałem Górnonoteckim przez jezioro Gopło i Kanał Ślesiński do Konina. Następnie szlak prowadzi Wartą z przez Poznań i Międzychód do Santoka, w którym Warta łączy się z Notecią. Część Wielkiej Pętli (z Kruszwicy do portu w Koninie-Morzysławiu) jest zwana Wodnymi Wrotami Wielkopolski.
Parafia pw. Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel w Bydgoszczy – rzymskokatolicka parafia w Bydgoszczy, erygowana w 1980. Mieści się przy ulicy Spacerowej 69, na osiedlu Miedzyń. Należy do dekanatu Bydgoszcz I.

W 2006 r. najwięcej śluzowań w Bydgoskim Węźle Wodnym zanotowano na śluzach: Miejskiej (1450) i Czersko Polskie (1100), podczas gdy śluzy na Kanale Bydgoskim były wykorzystywane poniżej 200 razy w roku. Znaczenie gospodarcze na początku XXI wieku zachował jedynie dolny odcinek Brdy, między portem rzecznym, a Wisłą, gdzie odbywa się transport kruszywa. Ruch towarowy w 2006 r. był przyczyną ok. 70-90% śluzowań w Czersku Polskim i 25-40% na pozostałych śluzach bydgoskich.

Bulwar (fr. Boulevard) – przedmurze; nazwa dawniejszych fortyfikacji w Paryżu, na których pobudowano drogi spacerowe. Dziś promenada nadbrzeżna biegnąca wzdłuż portu, morza, rzeki czy jeziora. Pod tą nazwą znane są między innymi:
The University of Cambridge (nieformalnie: Cambridge University, po polsku Uniwersytet Cambridge lub po prostu Cambridge) - drugi po Oxfordzie najstarszy angielski uniwersytet, założony w roku 1209. Znajduje się w Cambridge w środkowej Anglii. Jest on uważany za jeden z najlepszych uniwersytetów w Europie i na świecie. Uniwersytety Oksfordzki i Cambridge określane są wspólną nazwą Oxbridge.

Znaczenie energetyczne

Osobny artykuł: Bydgoskie elektrownie wodne.

Na Brdzie w Bydgoszczy w końcu XIX wieku zbudowano trzy stopnie piętrzące, które rozbudowano w wieku XX. W 2009 r. działały na obszarze miasta Bydgoszczy trzy elektrownie wodne na Brdzie, które wytwarzały łącznie 4,5 MW energii elektrycznej. Największa elektrownia znajduje się w dzielnicy Smukała i wytwarza 3 MW mocy.

Jaz Farny (Młyński) – jaz pomiędzy rzeką Młynówką a Brdą w Bydgoszczy. Stanowi jedną z budowli hydrotechnicznych Hydrowęzła Bydgoszcz zarządzanego przez Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Gdańsku.
Ostróda (dawn. Ostród, niem. Osterode, prus. Austrāti) to miasto i gmina w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie ostródzkim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa olsztyńskiego. Położone na Pojezierzu Iławskim, nad Jeziorem Drwęckim. Przez miasto przepływa rzeka Drwęca. Miasto i okolice są terenami atrakcyjnymi pod względem turystycznym. W 2009 roku Ostróda była organizatorem Mistrzostw Europy w Maratonie Kajakowym.

Wykorzystanie rekreacyjne

Osobny artykuł: Parki i tereny leśne w Bydgoszczy.

Cieki Bydgoskiego Węzła Wodnego są osią, wzdłuż których prowadzą trasy spacerowe i rowerowe oraz rozlokowane są najważniejsze miejskie tereny parkowe. Najważniejsze znaczenie w zachodniej części miasta mają Planty nad kanałem bydgoskim, w środkowej – Planty nad Brdą, obszar śródmiejski z Wyspą Młyńską, "dzielnica wioślarzy" oraz park centralny, a we wschodniej – tereny rekreacyjne nad Wisłą.

Bydgoskie Towarzystwo Wioślarskie (BTW) – klub sportowy założony 16 marca 1920 jako Towarzystwo Wioślarzy Tryton Bydgoszcz (w sierpniu 1920 zmieniono nazwę na Bydgoskie Towarzystwo Wioślarskie)
Nakło nad Notecią (niem. Nakel a. d. Netze) – miasto w woj. kujawsko-pomorskim, w powiecie nakielskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Nakło nad Notecią. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. bydgoskiego.

Turystyka

Tradycje wypoczynku nad wodą przeplatały się w Bydgoszczy równocześnie z gospodarczym wykorzystaniem rzek i kanałów. Do 1939 r. istniały w Bydgoszczy regularne połączenia żeglugi pasażerskiej z Brdyujściem, a także odbywano podróże Wisłą do Gdańska, Warszawy, oraz Kanałem Bydgoskim do Nakła. Od 1961 do 1992 r. statkiem "Ondyna" odbywano podróże do Torunia i Chełmna, a także organizowano rejsy dancingowe po Brdzie, Wiśle i Kanale Bydgoskim.

Litwa (, jedno z państw bałtyckich, członek Unii Europejskiej i NATO. Graniczy od zachodu z Rosją (obwodem kaliningradzkim), od południowego zachodu z Polską, od wschodu z Białorusią i od północy z Łotwą.
Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka (315.3) – makroregion geograficzny w środkowej i zachodniej Polsce oraz we wschodnich Niemczech, część podprowincji Pojezierza Południowobałtyckie. Ciągnie się równoleżnikowo pomiędzy Pojezierzem Południowopomorskim i Chełmińsko-Dobrzyńskim na północy, a Pojezierzem Lubuskim i Wielkopolskim na południu. Powierzchnia (w granicach Polski) – 7.169 km².

Starania zmierzające do ożywienia turystyki wodnej na obszarze wodnym BWW podjęto w latach 90 XX w. przez działaczy regionalnego oddziału PTTK. Po rzece Brdzie zaczęły kursować statki pasażerskie, a od 9 października 2004 r. Bydgoski Tramwaj Wodny. Prowadzi on regularne kursy, zatrzymując się na 5 przystankach, a do wejścia uprawniają zwykłe bilety komunikacji miejskiej.

Stopień wodny w Smukale – budowla hydrotechniczna służąca spiętrzeniu wód Brdy w celu uzyskania energii elektrycznej z elektrowni wodnej. Jest położona w północno-zachodniej części Bydgoszczy na osiedlu Smukała. Jest ostatnim z elementów kaskadowej zabudowy energetycznej rzeki Brdy.
Kostrzyn nad Odrą (do 2003 Kostrzyn; niem. Küstrin, łac. Cozsterine) – miasto w północno-zachodniej części województwa lubuskiego, w powiecie gorzowskim ziemskim. Kostrzyn nad Odrą graniczy z następującymi gminami:

Oprócz wycieczek statkami żeglugi śródlądowej, uprawianymi formami turystyki na BWW są spływy kajakowe oraz regaty wioślarskie i żeglarskie.

Walorami Bydgoszczy umożliwiającymi rozwój turystyki, rekreacji i sportu w oparciu o zasoby wodne są przede wszystkim:

łącznikowa rola Bydgoskiego Węzła Wodnego wśród polskich dróg wodnych,

krajobraz miasta związany z systemem rzek i kanałów (waterfront Bydgoszczy),

dziedzictwo kulturowe, szczególnie w obrębie Starego Miasta i Wyspy Młyńskiej, związane z wodą,

współczesna architektura obiektów zlokalizowanych nad rzeką (Bank BRE, Hala widowiskowo-sportowa "Łuczniczka", Opera Nova),

obiekty sportowe do uprawiania sportów wodnych, takie jak: tor regatowy, tor kajakarstwa górskiego oraz przystanie wodne: wioślarskie, kajakarskie i żeglarskie,

regionalne, krajowe i międzynarodowe imprezy turystyczne i sportowe.

Poza atrakcjami miasta Bydgoszczy istotne dla rozwoju turystyki w obrębie BWW są walory przyrodnicze: rozległe tereny leśne otaczające miasto ze wszystkich stron, Zalew Koronowski oraz jeziora pałuckie i wielkopolskie, do których można dotrzeć przez Kanał Górnonotecki.

Chełmno (niem.: Culm, Kulm, łac. Culmen) – miasto i gmina w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie chełmińskim w dolinie Dolnej Wisły, nad Wisłą i wpadającą do niej Frybą. Miasto leży 40 km na północ od Torunia. W pobliżu most przez Wisłę na trasie drogi krajowej nr 1 (E75) Cieszyn – Gdańsk. Historyczne centrum Chełmna leży na wysokiej skarpie odległej około 1,5 km od Wisły, pozostałe osiedla - głównie wielkopłytowe - na wschód i południe od niego. Miasto jest stolicą historyczno-geograficznego regionu ziemia chełmińska. Łącznie z Toruniem jest najstarszym miastem tego obszaru i jednocześnie w północnej Polsce (prawa miejskie - tzw. chełmińskie, w 1233).
Bydgoskie zakole Wisły, zwane także zakolem dolnej Wisły lub kolanem Wisły – mikroregion fizyczno-geograficzny, dziesięciokilometrowy zakręt rzeki Wisły, od miejscowości Solec Kujawski po Fordon, w którym rzeka ta opuszcza Pradolinę Toruńsko-Ebeswaldzką i wpływa do makroregionu Doliny Dolnej Wisły.

Rozwój turystyki w Bydgoskim Węźle Wodnym jest skorelowany z budową infrastruktury dla uprawiania form turystyki wodnej (bargingu) na całej drodze wodnej Wisła-Odra (mariny, przystanie, hotele) za sprawą Związku Miast i Gmin Nadnoteckich. Celem inwestycji na BWW ma być sprowadzenie do Bydgoszczy i wszystkich miejscowości przy drodze Wisła-Odra turystów z Europy Zachodniej (Francji, Holandii, Niemiec), którzy mogą tu dopływać jachtami poprzez Odrę, Noteć i Kanał Bydgoski.

Zgłowiączka jest lewobrzeżnym dopływem Wisły o długości 79 km. Powierzchnia jej dorzecza wynosi 1495,6 km2. Początkiem cieku jest Kanał Głuszyński, który swoje źródła ma w okolicy wsi Płowce. Zgłowiączka przepływa przez Jezioro Głuszyńskie i uchodzi do Wisły we Włocławku. Ważniejszymi dopływami rzeki są: Chodeczka i Lubienka (prawoboczne) oraz Kanał Bachorze (lewoboczny).
Kujawy – kraina historyczna i region etnograficzny w środkowej Polsce, na Pojezierzu Wielkopolskim, w dorzeczu środkowej Wisły i górnej Noteci. Główną grupą etnograficzną regionu są Kujawiacy.

Środowisko

Cieki i duże zbiorniki wodne na terytorium miasta Bydgoszczy:

Wyspy w obrębie Bydgoskiego Węzła Wodnego:

Urządzenia hydrotechniczne

Śluzy czynne w obrębie Bydgoskiego Węzła Wodnego:

Śluzy nieczynne, zabytkowe:

Jazy:

Elektrownie wodne:

Mosty

Osobny artykuł: Mosty w Bydgoszczy.

W obrębie Bydgoskiego Węzła Wodnego w 2009 r. znajdowało się ponad 30 mostów oraz 10 kładek dla pieszych. W 2011 r. w fazie budowy znajdują się dwa kolejne mosty.

Obiekty sportowe

Zobacz też: Wioślarstwo w Bydgoszczy oraz Historia sportu w Bydgoszczy

Rzeka Brda na odcinku uregulowanym od końca XIX wieku jest wykorzystywana jako miejsce treningów i rozgrywania zawodów kajakarskich i wioślarskich. Wzdłuż rzeki od końca XIX wieku powstało kilkanaście przystani wykorzystywanych przez miejscowe kluby sportowe. Sportowa marka miasta Bydgoszczy opiera się przede wszystkim na sportach wodnych.

Pętla Kujawska – szlak kajakowy o długości 269 km, prowadzący z Bydgoszczy na zachód Kanałem Bydgoskim (drogą wodną Wisła-Odra), następnie na południe Kanałem Górnonoteckim i Notecią górną, na wschód Kanałem Bachorze oraz rzeką Zgłowiączką do Włocławka. Powrót następuje rzeką Wisłą przez Nieszawę, Toruń, Solec Kujawski i następnie Brdą skanalizowaną do centrum Bydgoszczy.
Smukała - jedno z osiedli Bydgoszczy położone w północno-zachodniej części miasta po lewej stronie Brdy. Sąsiaduje z osiedlami Opławiec, Piaski. Do Smukały można dojechać autobusem linii nr 58.

W 2009 r. na obszarze Bydgoskiego Węzła Wodnego znajdowały się następujące obiekty sportowe:

Tor kajakarstwa górskiego – jedyny tego typu obiekt w Europie położony w centrum miasta,

Tor regatowy – drugi w hierarchii w kraju po "Malcie" w Poznaniu,

Przystanie wioślarskie – 4 przystanie położone na środkowym odcinku Brdy, najstarsza została zbudowana w latach 90. XIX wieku,

Przystanie wioślarskie – 6 przystani położonych na środkowym i dolnym odcinku Brdy,

Przystanie żeglarskie – 5 przystani położonych na torze regatowym.

Regaty żeglarskie – jeden z rodzajów regat, w którym biorą udział pojazdy napędzane siłą wiatru. Istnieje wiele różnych klasyfikacji systematycznych regat żeglarskich. Między innymi:
Bydgoszcz Łęgnowo – przystanek kolejowy i posterunek odgałęźny położony nad Brdą w dzielnicy Łęgnowo. Niedaleko przystanku znajduje się przystanek linii 73 Stomil – Łęgnowo – Kapuściska.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)