Córdoba - prowincja - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy prowincji Argentyny. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tej nazwy.

Córdoba – prowincja Argentyny, leżąca w środkowej części kraju. Jej stolica, Córdoba, jest drugim co do wielkości miastem Argentyny.

Prowincja Córdoba graniczy z prowincjami (zegarowo, zaczynając od północy): Santiago del Estero, Santa Fe, Buenos Aires, La Pampa, San Luis, La Rioja oraz Catamarca.

Historia

Przed przybyciem hiszpańskich konkwistadorów, żyło tu kilka miejscowych szczepów, najbardziej znane to Comechingonowie oraz Sanavironi.

Wielka Brytania (), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Guernsey, Jersey i Wyspa Man, posiadają odrębny status dependencji Korony brytyjskiej i nie wchodzą w skład Zjednoczonego Królestwa.
Ameryka Południowa – kontynent leżący na półkulach południowej oraz północnej i zachodniej. Od wschodu graniczy z Oceanem Atlantyckim, a od zachodu z Oceanem Spokojnym. Powierzchnia Ameryki Południowej wynosi 17,8 mln km². Od północy, przez Przesmyk Panamski, graniczy z Ameryką Północną. Oba te kontynenty nazywane są też przez Europejczyków Nowym Światem.

Po zasiedleniu Wicekrólestwa Peru Hiszpanie poszukiwali dogodnego połączenia drogowego z portem Río de la Plata nad Oceanem Atlantyckim, co skróciłoby czas transportu peruwiańskiego złota i srebra do Europy.

Córdoba de la Nueva Andalucía (obecnie Córdoba) została założona 6 lipca 1573 jako przystanek pośrodku owej drogi, przez Jerónimo Luisa de Cabrera.

Colegio Convictorio de Nuestra Señora de Monserrat zostało założone przez Jezuitów w 1599 r., a w 1622 r. stało się uniwersytetem Universidad Nacional de Córdoba, pierwszym w Argentynie. Miasto wzrastało jako centrum kulturalne, korzystając ze swego dogodnego położenia przy trasie łączącej Peru z Oceanem Atlantyckim. W 1761 r. przy uniwersytecie zaczęła działać drukarnia.

Ocean Atlantycki (Atlantyk) – drugi pod względem wielkości ocean na Ziemi pokrywający około jednej piątej jej powierzchni. Nazwa wywodzi się z mitologii greckiej i oznacza "Morze Atlasa".
La Plata (hiszp. Río de la Plata) - olbrzymie, największe na świecie estuarium powstałe z połączenia ujściowych odcinków rzek Parany i Urugwaj do Oceanu Atlantyckiego.

W 1783 r., siedem lat po utworzeniu Wicekrólestwa La Plata, Intendencia de Córdoba została stolicą terytorium, obejmującego obecne prowincje La Rioja, Mendoza, San Juan i San Luis, oraz połowy terytorium obecnej prowincji Tucumán. Rafael de Sobremonte został pierwszym gubernatorem, a miasto Córdoba liczyło wówczas 38 800 mieszkańców.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).
Argentyna (Argentina, Republika Argentyńska – República Argentina) – państwo w Ameryce Południowej, nad południowym Atlantykiem. Graniczy z Chile na zachodzie, Boliwią i Paragwajem na północy, Brazylią i Urugwajem na północnym wschodzie. Argentyna rości pretensje do archipelagu Falklandów oraz części Antarktydy. Nazwa pochodzi od łacińskiego argentum (srebro), którym Indianie obdarowali hiszpańskich rozbitków Juana Díaza de Solís. Pod względem wielkości Argentyna jest ósmym krajem na świecie i drugim w Ameryce Południowej (biorąc pod uwagę liczbę ludności i powierzchnię). Argentyna jest członkiem organizacji gospodarczej Mercosur.

Po rewolucji majowej z 1810 r., gubernator Gutiérrez de la Concha wziął udział w spotkaniu, w którym zdecydowano wypowiedzieć posłuszeństwo władzom z Buenos Aires, uznając je za juntę. Ortiz de Ocampo zaatakował miasto i przeprowadził egzekucję liderów opozycji, wraz z popierającymi Santiago de Liniersa, przywódcę ruchu oporu podczas inwazji brytyjskiej na La Platę.

Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.
Peronizm, nazwa systemu politycznego zbudowanego przez Juana Perona w Argentynie w połowie XX wieku. Jedna z odmian korporacjonizmu, nazywana także justycjalizmem

Pod władzą Juana Bautisty Bustosa, a zwłaszcza po 1820 r., Córdoba i Buenos Aires zostały podporządkowane władzom centralnym, tak ustawodawczej jak i wykonawczej. Córdoba przystąpiła do federacji jako prowincja, gdy Bernardino Rivadavia organizował centralny rząd w Buenos Aires. Na 15 lat zapanował w prowincji chaos w wyniku walk wewnętrznych, sytuację opanował dopiero gubernator Félix de la Peña w 1868 r.

Kukurydza zwyczajna (Zea mays L.) - gatunek rośliny jednorocznej z rodziny wiechlinowatych. Należy do zbóż. Pochodzi z Meksyku. Praktycznie nie występuje w formie dzikiej.
Srebro (Ag, łac. argentum) - pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych w układzie okresowym. Jest srebrzystobiałym metalem, o największej przewodności elektrycznej i termicznej. W przyrodzie występuje w stanie wolnym, a także w minerałach, takich jak argentyt czy chlorargyryt. Większość wydobywanego srebra występuje jako domieszka rud miedzi, złota, ołowiu i cynku.

Za prezydencji Sarmiento oddano do użytku obserwatorium astronomiczne (1871) oraz wydziały fizyki i matematyki tutejszego uniwersytetu (1873).

Córdoba, z racji dogodnego położenia przy drodze i linii kolejowej, odnotowała drugi co do liczebności w Argentynie napływ imigrantów. Począwszy od 1887 r. powstało wiele ośrodków rolnictwa (San Francisco, Marcos Juárez i inne), rozrosły się też miejscowości położone wzdłuż trasy Peru – Atlantyk, jak Fraile Muerto (Bell Ville), Ferreira (Villa María) czy Los Luceros (Río Segundo), stając się lokalnymi centrami rolnictwa, handlu i przemysłu.

Lotnisko, port lotniczy - obszar, na którym lądują, startują i kołują statki powietrzne (samoloty, śmigłowce, sterowce). Ich wyposażenie zróżnicowane jest w zależności od liczby odprawianych pasażerów i przeładowywanych towarów.
La Rioja to jedna z prowincji Argentyny, leżąca na zachodzie kraju. Graniczy z prowincjami (od północy, zgodnie z ruchem wskazówek zegara): Catamarca, Córdoba, San Luis i San Juan.

Ruch reformacyjny uniwersytetów, który zaczął się na uniwersytecie w Córdobie w 1918 r. objął swoim zasięgiem nie tylko Argentynę, ale całą Amerykę Południową. Modernizacja programu nauczania oraz rozszerzenie praw studentów były głównymi postulatami tego ruchu.

Po II wojnie światowej napłynęło do Córdoby wielu robotników z innych części Argentyny, gdyż rozrost przemysłu, głównie motoryzacyjnego, spowodował brak siły roboczej na miejscu. Za prezydencji Arturo Frondiziego (1958-1962), większość zakładów przemysłu motoryzacyjnego przeniesiono do Córdoby i okolic.

Złoto (Au, łac. aurum) – pierwiastek chemiczny, metal przejściowy, o liczbie atomowej 79. Złoto występuje w skorupie ziemskiej w ilości 1,1·10-3 ppm. Występuje ono w przyrodzie w stanie rodzimym. Jest symbolem bogactwa.
Marmur (z gr. μάρμαρος marmaros) – skała metamorficzna powstała z przeobrażenia wapieni, rzadziej dolomitów. Składa się głównie z krystalicznego kalcytu lub dolomitu (marmur dolomitowy). Niewielka część geologów definiuje jako marmur wyłącznie skały węglanowe przeobrażone w warunkach głębokiego metamorfizmu strefy kata (temperatury 500-700 st. C, wysokie ciśnienie), skały przeobrażone w strefach niższego metamorfizmu (epi i mezo) nazywając wapieniem krystalicznym. Przeważnie jednak terminu "wapień krystaliczny" używa się w przypadku skał metamorficznych jako synonimu marmuru dla każdej skały węglanowej poddanej metamorfizmowi.

Tak jak w innych częściach Argentyny, pojawiły się tu grupy peronistów, począwszy od 1955 r., kiedy to Juan Perón został odsunięty od władzy. Grupy peronistów wraz z socjalistami i anarchistami były w opozycji do rządów wojskowych z lat 60. XX w. Wielu robotników i studentów podejmowało działalność polityczną, będąc niezadowolymi z władzy, co zaowocowało przewrotem znanym jako "El Cordobazo". Przewrót ten oraz zamieszki w innych częściach Argentyny, na przykład "Rosariazo", złamały siłę Juana Carlosa Onganíi i odsunęły od władzy wojskowych.

Bernardino de la Trinidad Gónzalez Rivadavia y Rivadavia (ur. 20 maja 1780, zm. 2 września 1845), argentyński polityk; pierwszy prezydent Argentyny od 8 lutego 1826 do 7 lipca 1827; zrezygnował.
Konkwista (hiszp. conquista - podbój, zdobycie) - hiszpańskie wyprawy zbrojne, podejmowane od końca XV wieku w celu podboju nowo odkrytych terytoriów zamorskich w Amerykach, Afryce i Indiach.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)