Carl Gustaf Emil Mannerheim, (wym: maner'hejm, ur. 4 czerwca 1867 w Askainen, zamek Villnäs w Finlandii, zm. 27 stycznia 1951 w Lozannie w Szwajcarii) – baron, fiński dowódca wojskowy, generał-lejtnant Armii Imperium Rosyjskiego, marszałek Finlandii, polityk, pierwsza głowa państwa jako regent po uzyskaniu niepodległości, prezydent Finlandii (1944–1946).

Życiorys

Urodził się 4 czerwca 1867 w miejscowości Askainen (ówczesne Villnäs) w Wielkim Księstwie Finlandii należącym wówczas do Imperium Rosyjskiego, w arystokratycznej rodzinie fińskich Szwedów, osiadłych w Finlandii w XVIII wieku. Jego niemiecki przodek "Marhein" wyemigrował do Szwecji w XVII wieku, a stamtąd do Finlandii będącej wówczas częścią Szwecji.

Był synem hrabiego Carla Roberta Mannerheima i jego żony Heleny von Julin. Jako czternastolatek poszedł do Szkoły Kadetów w Haminie, skąd usunięto go ze względów dyscyplinarnych. Wstąpił na Uniwersytet Helsiński. Od 1887 był słuchaczem Mikołajewskiej Szkoły Oficerskiej Kawalerii w Petersburgu. Od 1889 służył jako kornet w 15 Aleksandryjskim Pułku Dragonów stacjonującym w Kaliszu. Wraz z pułkiem został przeniesiony do Sankt Petersburga. Później służył w Azji Środkowej i na Dalekim Wschodzie. W 1905 został awansowany do stopnia pułkownika i dowodził pułkiem. Uczestniczył w wojnie rosyjsko-japońskiej (1904–1905). W latach 1906–1908 był szefem Misji Wojskowej w Chinach. Według badań naukowców niemiecko-holenderskich, dalecy przodkowie Mannerheima mieszkali w Hamburgu.

5 stycznia 1909 został przeniesiony do Królestwa Kongresowego, gdzie objął dowództwo 13 Włodzimierskiego Pułku Ułanów w Mińsku Mazowieckim). 1 stycznia 1911 został dowódcą Lejb-Gwardyjskiego Pułku Ułanów Jego Wysokości, jednego z najlepszych pułków kawalerii w armii Imperium Rosyjskiego, którego koszary mieściły się w parku warszawskiego Belwederu.

Parada Zwycięstwa nad Czerwonymi, Helsinki 1918

W czasie I wojny światowej był dowódcą związków taktycznych i dowódcą korpusu kawalerii. Za walki w czasie I wojny światowej został wyróżniony Krzyżem Świętego Jerzego. Mianowany do stopnia generała-majora, a następnie w 1917 generała-lejtnanta.

Rewolucja lutowa 1917 zachwiała jego karierą wojskową w armii rosyjskiej, a październikowa ostatecznie ją przerwała. W grudniu 1917 Mannerheim powrócił do Finlandii, która walczyła o niepodległość. Senat powierzył mu zadanie sformowania armii fińskiej i przywrócenia porządku w kraju. Po odzyskaniu przez Finlandię niepodległości (6 grudnia 1917) został naczelnym dowódcą wojsk fińskich (1917–1918). Pełnił też funkcję regenta Królestwa Finlandii od 12 grudnia 1918.

Rozbrajał rosyjskie garnizony na północy kraju. W tym czasie zorganizowana przez komunistów Czerwona Gwardia kontrolowała południe kraju, gdzie powstał rewolucyjny rząd (tzw. Ludowa Rada Finlandii). Przy pomocy Niemców tzw. Biała Armia pod dowództwem Mannerheima pokonała oddziały Czerwonej Gwardii do maja 1918 nie cofając się przed stosowaniem terroru i surowych represji. Mannerheim przewidując upadek państw centralnych, wszedł w konflikt z Senatem (proniemieckim) i złożywszy dymisję wyjechał z kraju. Został wezwany do Finlandii ponownie w grudniu 1918, gdzie objął funkcję regenta. Opowiadał się za wprowadzeniem monarchii w Finlandii, podczas tworzenia konstytucji domagał się umocnienia władzy głowy państwa. Gdy kraj jednak przyjął republikańską formę rządów – wystartował w wyborach prezydenckich, ale przegrał. Jego ostatnia decyzją było podpisanie konstytucji Republiki Finlandii w lipcu 1919. 25 lipca 1919 wycofał się z życia politycznego.

Pod koniec Białego Terroru, około 1919–1920 otrzymał od cesarza Wilhelma II Żelazny Krzyż – stając się jedynym dowódcą wojskowym walczącym przeciwko Niemcom, który został odznaczony tym prestiżowym orderem.

W następnych latach oficjalnie nie uczestniczył z polityce, ale zachowywał wpływy i działał w organizacjach społecznych m.in. w Czerwonym Krzyżu. W 1929 odmówił poparcia prawicowego zamachu stanu, choć zamachowcy oferowali mu władzę dyktatorską. W 1931, po przejęciu prezydentury przez Svinhufvuda przyjął funkcję przewodniczącego Rady Obrony Państwa (do 1939). Od 1933 marszałek polny. Zreorganizował armię. Z jego inicjatywy zbudowano na Przesmyku Karelskim linię umocnień, tzw. Linię Mannerheima.

Adolf Hitler z wizytą u Carla Mannerheima na froncie z okazji 75. urodzin marszałka (1942)

Był naczelnym dowódcą armii fińskiej w czasie wojny zimowej (1939–1940) i wojny kontynuacyjnej (1941–1944). Mimo olbrzymiej przewagi sowieckiej nie dał pobić swojej armii w wojnie zimowej. Dla obrony integralności terytorialnej państwa fińskiego wszedł w sojusz z Niemcami w celu odzyskania utraconych ziem w 1940, ale starał się unikać zbyt gorliwego zaangażowania po ich stronie, m.in. odmówił uczestnictwa wojsk fińskich w oblężeniu Leningradu i zaatakowaniu kolei murmańskiej.

4 sierpnia 1944 został wybrany na prezydenta Finlandii, podpisał 19 września 1944 zawieszenie broni z ZSRR i skierował wojska fińskie do walki z Niemcami. Zdając sobie sprawę, że jest osobą, która może stanowić dla Finlandii problem w ułożeniu stosunków powojennych z ZSRR i mocarstwami zachodnimi, 9 maja 1946 ustąpił z urzędu i osiadł w Szwajcarii.